Ο Πόντος, κατά τον Μητροπολίτη Χρύσανθο Φιλιππίδη
Αποσπάσματα απο περιγραφές του Μητροπολίτη Τραπεζούντος Χρύσανθου, του μετέπειτα Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος και πρώτου προέδρου της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών.
«...Περιλαμβάνει δε ο Πόντος την απο της Διοσκουριάδος μέχρι του Άλυος ποταμού και της Σινώπης χώραν....Ούτω απο βορρά προεφύλαττε τον Πόντο απο του κατακλυσμού των Σκυθικών φύλλων η βαθεία και άπλωτος και αγρία θάλασσα του Εύξεινου Πόντου, καθ’ όλα δε τα άλλα σημεία εχώριζον αυτόν απο των γειτόνων λαών της Ασίας υψηλαί, τραχείαι και δυσπρόσιτοι οροσειραί διακοπτόμενοι υπο στενών και βαθυτάτων φαράγγων. Και προς αναταλάς μεν της Τραπεζούντος παρα τας πηγάς των ποταμών Αράξου και Ακάμψιος (τουρκιστί Τσορόκ) υψούνται τα Μοσχικά όρη, προς μεσημβρίαν δε τα συνεχόμενα τη οροσειρά των Μοσχικών ορέων ό τε Παρυάδρυς λεγόμενος και Παρχάρ και τουρκιστί Μπαλχάρ ή Μπαλχάρ Ντάγ διήκων δι’ όλης της χώρας μέχρι της παραλίας της Μαύρης Θαλάσσης και ο Σκοιδίσης ή Σκυδίσης παρά Στράβωνι και Σκορδίσκος παρά Πτολεμαίω (τουρκιστί) Καπάν Ντάγ, όρος τραχύτατον απλούμενον νοτιοδυτικώς δια του θέματος της Νέας Μεσοποταμίας έως ού παρά τα σύνορα της αρχαίας Καππαδοκίας συναντήση τον Αντίταυρον. Πάντα τα όρη ταύτα είναι αποσχίδες του Ταύρου....» Ο Πόντος, κατά τον Μητροπολίτη Τραπεζούντος Χρύσανθο Φιλιππίδη
Κρώμνη
......Βορειοανατολικώς της Αρδάσης και νοτιοανατολικώς και πλησίον του Σταυρίου υπήρχεν η Κρώμνη (τουρκιστί Κουρούμ) αποτελουμένη εκ πλειόνων χωρίων.....
Σάντα
......Βορειοανατολικώς της Κρώμνης και εις απόστασιν έξ ωρών υπήρχεν η Σάντα αποτελουμένη εκ πλειόνων χωρίων...
Χαλδία
......οι τοιούτοι Χάλυβες μετέπεσον κατα Ευστάθιον Θεσσαλονίκης κατά τινά της λέξεως παραφθορά ή παραποίησην εις Χαλδαίους, εξ ού και τόπος Χαλδία ελέγετο...
Κάνι(ν) – Αργυρούπολις
.....Κάστρον Τζάνιχα, εξ ού κατήγετο η επι της αυτοκρατορίας Τραπεζούντος ακμάσασα στρατιωτική αριστοκρατία των Τζανιχιτών και όπερ εφρούρει την πόλιν Θείαν (Thia) ή Κάνιν, (σήμερον Κάν), ονομασθείσαν επί τουρκοκρατίας δια τα πολλά αυτής μεταλλεία Γκιουμουσχανέ, ήτοι Αργυρούπολιν.....
Τρίπολις
.......η Τρίπολη ή αι Τριπόλεις, ήν ο Πλίνιος ονομάζει φρούριον (castellum), o δε Clavijo πόλιν μεγάλην. Και επι των ημερών ημών Τρίπολης ήτο Κωμόπολης σπουδαία...
Κερασούντα
........η Κερασούς. Μνημονεύεται το πρώτον υπο του Ξενοφώντος ως Πόλις Ελληνίς Σινωπέως άποικος....Μετά την απώλειαν της Σινώπης ήτο η Κερασούς η δευτέρα μετά την Τραπεζούντα πόλις της αυτοκρατορίας.....Και επι των ημερών ημών η Κερασούς ήτο μία εκ των σπουδαιοτέρων πόλεων του Πόντου.
Κοτύωρα
...Δυτικώς της Κερασούντος και εκείθεν του μελανθίου ποταμού έκειντο τα Κοτύωρα (Ορντού) μνημονευόμενα και αυτά υπο του Ξενοφώντος ως Πόλις Ελληνίς Σινωπέων
Αποικία. Και επι των ημερών ημών ήσαν τα Κοτύωρα αξιόλογον πόλισμα...
Οινόη
......η πόλις Οινόη ή Οίναιον (τουρκιστί Ούνγε) παρά τον ποταμόν Οίνιον...Επι των ημερών ημών ήτο η Οινόη κωμόπολις σπουδαία....
Ινέπολις
......(Μαρτυρία του πατριάρχη Ιεροσολύμων Δοσιθέου)....εν τη Οιωνοπόλει (ούκ Ιωνοπόλει) ήν και Αβώνου τείχος λέγει ο Λουκιανός...
Γέμουρα – Σούρμαινα
....Προς ανατολάς της Τραπεζούντος και εις απόστασιν μίας περίπου ώρας έκειντο τα Κύμινα (Χότζη), έτι δε ανατολικώτερον η περιφέρεια Γημωράς (Γεμουράς) ής κέντρο ήσαν τα Κόβατα ή Δρύωνα ή Δερώνα (Δρώνα), όθεν κατήγετο ο στρατιωτικός οίκος των Δωρανιτών. Ανατολικώς της Δρύωνας και παρά τας εκβολάς του Ύσσου ποταμού (καρά ντερέ) έκειτο ο Ψωρών Λιμή ή Ύσσου Λιμήν λεγόμενος Σουσάρμια
και Σουσούρμαινα και Σύρμαινα και επί των ημερών ημών Σούρμαινα (τουρκιστί Σουρμενέ)....
Όφις
.....ανατολικώς και πλησίον των Σουρμαίνων έκειτο παρά τον ποταμόν Όφιν η Οφιούς επί των ημερών ημών λεγομένη Όφις (τουρκιστί Όφ). Βαθμηδόν η ονομασία Όφις επεξετάθη εις όλην την περιφέρεια των χωρίων των κειμένων μεταξύ του ποταμού Όφιους και Ψυχρού ποταμού (Μπαλτατζή Ντερέ)
Ριζούντα
......Πρός ανατολάς του Οφιούντος έκειτο το Ριζαίον (τουρκιστί Ρίζε), όπερ οι αρχαίοι περίπλοι και γεωγράφοι ονομάζουσι Ρίζιος λιμήν ή Ριζούς, ο δε Προκόπιος Ριζαίον χωρίον.......
Αθήνα
.......Ανατολικώς του Ριζαίου υπήρχεν η πολίχνη και το φρούριον Αθήναι (τουρκιστί Άτινα)
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com
