Το χωρίον Καριπλέρ ή Γαριπλέρε του Άκ Δάγ Μαδέν
Το Ελληνικό χωριό Καριπλέρ ή Γαριπλέρε του Άκ Δάγ Μαδέν βρίσκεται ανατολικά της Υοσκάτης και σε απόσταση 30 χιλιομέτρων. Η περιοχή αυτή της Υοσκάτης και του Άκ Δάγ Μαδέν είναι μεταξύ Γαλατίας, Καππαδοκίας και Πόντου.
Άλλοι τη λένε «η προς Πόντο Καππαδοκία», άλλοι «Γαλατικό Πόντο» ενώ το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών την αναφέρει ως «Μεσογειακό Πόντο». Το χωρίον Καριπλέρ ή Γαριπλέρε του Άκ Δάγ Μαδέν (περιφέρεια Υοσγάτης). Σχεδόν όλα τα χωριά των περιοχών αυτών κατοικήθηκαν από μετανάστες από την Αργυρούπολη του Πόντου. Ενώ δυτικά της Υοσκάτης ήταν αρκετά ελληνικά χωριά, όπως το Τσ̆άτμαν, Ντερέκιοϊ, Ποϊμούλ, Τσαρσ̆ίντερε, Γούρπαγλη, Πελκαβάκι, Γοτσ̆όγλου (Τσ̆άλογλου), στ’ ανατολικά το Καριπλέρ ήταν το μόνο ελληνικό ανάμεσα σε 40 τουρκικά χωριά. Υπαγόταν στη διοίκηση (Μουτεσαραφλίκι) της Υοσκάτης. Το όνομα του χωριού σημαίνει ξένος, ίσως από το όνομα τούρκου που είχε εκεί τσιφλίκι (Καρίπ-Μπέη). Κατοικήθηκε περίπου το 1848. Ανατολικά του χωριού ήταν το Κιάχμαλι και Κούλιεκ σε περίπου τρία χιλιόμετρα απόσταση. Βόρεια ήταν το Ίνελι, πολύ κοντά δυτικά το Σέφαγλι και νότια το Τασ̆μπουνάρ και το Αγτζί στα 3-4 χιλιόμετρα, όλα τουρκικά. Τα Γαριπλέρε ήταν χτισμένα στη δυτική πλαγιά ενός λόφου και μπροστά απλωνόταν ο κάμπος με τις αξέχαστες τοποθεσίες Γκιζίλ Ατάσ̆’ , Τσόραχλι ως και το βουνό Μπογάζι. Η τοποθεσία στα δυτικά λεγόταν Καρακόλ ενώ δάση δεν υπήρχαν. Στο τούρκικο χωριό Εμίρ-Ο̤ζύ είχε τις πηγές του ένα ποταμάκι και χαμηλά ήταν ο μύλος όπου άλεθαν τα σιτηρά τους. Το κλίμα ήταν ξερό και υγιεινό. Δεχόταν βορεινούς ανέμους (Μποϊράζ, δηλαδή Βοριάς) και από το νότο το Καραγιέλ και την Κόχνε. Το χωριό αναπτύχθηκε και κατά το τέλος είχε 180 περίπου οικογένειες που ήταν οι εξής:
1. Σαββάντων 20 οικογένειες
2. Βαρβαράντων 15
3. Παπαδάντων 30
4. Βασιλάντων 20
5. Τρανταγάντων 30
6. Γιανναγάντων 10
7. Χριστοφοράντων 15
8. Λουκάντων 10
9. Γαλαιάντων, Ποζάντων, Παϊπαράντων και Τιμάντων 40 οικογένειες.
Εκκλησιαστικά το Γαριπλέρε υπαγόταν στη Μητρόπολη Καισαρείας σε απόσταση 120 χιλιομέτρων περίπου. Είχε ναό στη μνήμη του Αγίου Γεωργίου, βασιλικού ρυθμού με περίτεχνη στέγη (κουπέ), την οποία στήριζαν τέσσερις κολώνες περίπου σαν το ναό του Καράπιρ. Ιερουργούσαν οι ιερείς Παπα Γαβριήλ Κωνσταντινίδης, π. Διονύσιος Παπαδόπουλος και ο παπα Ηλίας. Λόγω της μεγάλης απόστασης από τη μητρόπολη υπήρχε αρχιερατικός Επίτροπος του Μητροπολίτη Καισαρείας. Η εκκλησία, το σχολείο και το νεκροταφείο ήταν περιστοιχισμένα σε ένα χώρο. Με την υπόδειξη ενός γιατρού το νεκροταφείο μεταφέρθηκε έξω από το χωριό. Αποτελούσε το Καριπλέρ κοινότητα (Μουχταρλίκι) όπου διετέλεσαν πρόεδροι της Κοινότητας οι εξής: Τριαντάφυλλος, Ο Τράνταγας, ο Γιάνναγας, ο Πάνο – Κεχαγιάς και ο γιος του Λαζάρ -Τσ̆αούς. Στο χωριό καφενεία δεν υπήρχαν άλλα οντάδες (ξενώνες). Όπως σε όλα τα χωριά το χειμώνα οι κάτοικοι περνούσαν τις κενές ώρες εκεί, φιλοξενούσαν τους ξένους διερχόμενους και δημοσίους υπαλλήλους με έκτακτη υπηρεσία. Σε αυτή την περίπτωση όλο το χωριό προσέφερε μέρος από το δείπνο που είχε ετοιμάσει και παρατηρείται το εξής φαινόμενο: Το τραπέζι των φιλοξενουμένων στο οποίο κάθονταν και οι προύχοντες του χωριού γέμιζε από όλα τα είδη των φαγητών. Η αστυνομία (Καρακόλ) ήταν στην κωμόπολη Κιόχνε νότια του Καριπλέρ και 30 χιλιόμετρα από τη Υοσκάτη πάνω στο δημόσιο δρόμο. Η γλώσσα των κατοίκων ήταν η ελληνική, δηλαδή η ποντιακή διάλεκτος και μόνο τρείς οικογένειες καθολικοί από την Πάφρα μιλούσαν τούρκικα, αλλά και αυτοί μέσα σε λίγα χρόνια έμαθαν ελληνικά. Τα κυριότερα προϊόντα του χωριού ήταν δημητριακά, όσπρια και κτηνοτροφικά. Οι κάτοικοι ήταν και άριστοι κτίστες, οι ίδιοι έχτισαν το διδακτήριο του σχολείου, την εκκλησία και τις βρύσες που αποτελούσαν ιδιαίτερο γνώρισμα του χωριού και με τα άφθονα νερά και με το αρχιτεκτονικό κάλλος τους. Το πανηγύρι του χωριού γινόταν στις 23 Απριλίου γιορτή του Αγίου Γεωργίου. Εξωκλήσια δεν υπήρχαν. Τα ήθη και έθιμα των κατοίκων ήταν όμοια και κοινά με τα ήθη και έθιμα των Ελλήνων σε όλο τον Πόντο. Την εποχή της ανωμαλίας (αναταραχής) τούρκοι ληστές ανάγκασαν τους κατοίκους να βγουν στα βουνά. Όμως υπήρχαν και καλοί τούρκοι. Όταν το 1920 τα ελληνικά χωριά δυτικά της Υοσκάτης καταστρέφονταν από τους τσέτες και τα Γαριπλέρε διέτρεξαν φοβερό κίνδυνο αφανισμού. Ευτυχώς οι καλοί τούρκοι του Ίνελι (που αναφέραμε πρίν) έσωσαν τους κατοίκους όταν κατέφυγαν εκεί και ζήτησαν προστασία. Άλλοτε πάλι κινδύνευσαν στη διαμάχη μεταξύ κεμαλικών και σουλτανικών δυνάμεων, κρύφτηκαν μαζί με τους βασιλικούς και σώθηκαν. Στην Ελλάδα έφτασαν το 1923 και εγκαταστάθηκαν στο Καρυοχώρι το οποίο βρίσκεται στους πρόποδες του δυτικού Βερμίου σε 700 μέτρα υψόμετρο και απέχει από την Πτολεμαϊδα γύρω στα 12 χιλιόμετρα. Το μέρος ήταν φτωχό, όμως με τη φιλοπονία των κατοίκων και με τη βοήθεια της επιτροπής εποικισμού κατόρθωσαν να ζήσουν. Σήμερα σχεδόν δεν υπάρχει γεωργία γιατί τα χωράφια έχουν απαλλοτριωθεί από τη ΔΕΗ και οι κάτοικοι κατά 60% εργάζονται ως υπάλληλοι στη ΔΕΗ-Λιπτολ. Το υπέδαφος είναι πλούσιο σε κοιτάσματα λιγνίτη. Το χωριό σήμερα έχει 200 οικογένειες, από τις οποίες 150 είναι από τα Γαριπλέρε και οι 50 Μικρασιάτες και Έλληνες Αργυρουπολίτες. Όμως κάπου 80 οικογένειες μετοίκησαν στην Πτολεμαϊδα λόγω της αλλαγής ασχολίας των κατοίκων και βελτίωσης της ζωής του τόπου. Πολλοί στράφηκαν στις επιστήμες και τις τέχνες. Τις παραπάνω πληροφορίες πήρα από τον Βασίλειο Κοσμίδη κατοίκου Καρυοχωρίου, απο το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, αλλά και εξ ιδίας αντιλήψεως.
Γαλατικός Πόντος – Το Ελληνικόν Μεταλλείον του Άκ Δάγ Μαδέν – Γεωργίου Κ. Φωτιάδη
Ποντιακή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
