Μια άγνωστη αποικία της Τραπεζούντας στη λίμνη Ούρμια του Ιράν, του Σανταίου Προκοπίου Τσαντεκίδη
Στα 1909 βρέθηκα στην Περσία με ένα ρωσικό συνεργείο που ανέλαβε την μελέτη για την κατασκευή δημοσίων οδών. Ξεκινήσαμε από την Ταυρίδα με κατεύθυνση τη λίμνη Ούρμια κοντά στα τουρκικά σύνορα. Μια άγνωστη αποικία της Τραπεζούντας στη λίμνη Ούρμια του Ιράν
Οι κάτοικοι της περιφέρειας αυτής ήταν Πέρσες, Κούρδοι και Ασορίδες δηλαδή Ασσύριοι οι οποίοι ήταν Νεστοριανοί και Ορθόδοξοι. Υπήρχαν και προτεστάντες γιατί εκεί βρισκόντουσαν Αμερικανοί ιεροκήρυκες. Κάποτε με έστειλε ο επικεφαλής του συνεργείου να βρω κανένα διερμηνέα για να μπορέσουμε να συνεννοηθούμε με τους διάφορους Χαν, δηλαδή τους τιμαριούχους τους οποίους χρειαζόμαστε πάντα για τη συνδρομή τους στις δουλειές μας: εργάτες, μεταφορικά μέσα, καταλύματα και τα λοιπά. Πήγα σε ένα νεστοριανό χωριό. Το καφενείο του χωριού ήταν γεμάτο. Είπα στους χωρικούς το τι ήθελα. Προθυμοποιήθηκαν να στείλουν να φωνάξουν κάποιον διερμηνέα ο οποίος έλειπε εκείνη τη στιγμή. Περιμένοντας πίναμε τσάι. Μας πλησίασε ένας γέρων ιερεύς πάνω από 80 χρονών. Πιάσαμε κουβέντα με τα λίγα τουρκο-ταταρικά που ήξερα. Όταν είπα του παπά πως είμαι Ρωμηός και Τραπεζούντιος με ένα παράξενο χαμόγελο, μου είπε: Συμπατριώτες είμεθα! Εγώ σάστισα. Ο γέροντας τότε μου διηγήθηκε αυτά που εξιστορώ παρακάτω: «Στα παλιά τα χρόνια κάπου στα 1430, αυτός ο τόπος είχε ένα μεγάλο Πέρση βασιλιά, τον οποίο τον έλεγαν Ουζούν Χασάν ο οποίος πήρε γυναίκα του, την κόρη ενός αυτοκράτορα της Τραπεζούντας και έκανε συμμαχία ενάντια στον Οσμανλή τον Σουλτάνο Μωάμεθ τον κατακτητή. Με τη γυναίκα του Ουζούν Χασάν ήρθαν πολλοί τραπεζούντιοι άνδρες και γυναίκες κληρικοί και άλλοι γραμματιζούμενοι. Οι περισσότεροι από αυτούς έμειναν εδώ. Εμείς από εκείνους καταγόμεθα! Άλλοι βρισκόμαστε εδώ σε αυτά τα χωριά κι άλλοι μέσα στην πόλη Ούρμια. Αυτά όλα τα έχουμε γραμμένα και οι ιερωμένοι μας τα λένε. Τα έχει γράψει ο παλιός μας ο παπάς, ο Παπα Γρηγόρης ο Κωνσταντάς που ζει κατά τα νότια και τα φυλάει σαν κειμήλια. Εκεί εξιστορεί πως αργότερα, όταν οι δικοί μας μάθαν πως ο σουλτάνος της τουρκίας, αφού πήρε την Κωνσταντινούπολη πλησίασε και στην Τραπεζούντα για να την πάρει και εκείνη, ξεσηκώθηκαν όλοι και ξεκίνησαν να πάνε στον πόλεμο. Δυστυχώς, όταν φτάσαμε στην Τιφλίδα του Καυκάσου μάθανε πως έπεσε η Τραπεζούντα. Τότε άλλοι επέστρεψαν σε αυτά τα μέρη και άλλοι έμειναν εκεί στη Γεωργία». Θέλησα να βρω τον Πάπα Γρηγόριο Κωνσταντά αλλά δυστυχώς το συνεργείο μας τραβούσε προς τα βορινά και έτσι μου στάθηκε αδύνατο να δω τα κειμήλια για τα οποία μου μίλησε ο γέρων Νεστοριανός.
Πηγή: Προκόπιος Τσαντεκίδης (Σαντέτες), Πολύμυλος Κοζάνης.
Σημείωση της Ποντιακής Εστίας: Ευχαρίστως δημοσιεύουμε την αφήγηση του συμπατριώτη μας Προκοπίου Τσαντεκίδη του Σανταίου γιατί ρίχνει κάποια αμυδρά ακτίνα σε γνωστές πτυχές της ιστορίας του Πόντου και μας δίνει την πληροφορία ότι μαζί με τις πριγκίπισσες των Κομνηνών οι οποίες παντρεύονταν αλλόφυλους, πήγαιναν και εγκαθίσταντο σε μακρινές περιφέρειες και Έλληνες της Τραπεζούντας, φορείς του χριστιανισμού και του ελληνικού πολιτισμού.
Μια άγνωστη αποικία της Τραπεζούντας του Σανταίου Προκοπίου Τσαντεκίδη - Ποντιακά Φύλλα Τεύχος 28-29 (1952)
Ποντιακή Ιστορία και Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
