Το χωρίον Τέττερσι (Τάτ Δέρεσι) Γαλατικός Πόντος. Το Ελληνικόν Μεταλλείον του Άκ Δάγ του Γεωργίου Κ. Φωτιάδη
Από το ανατολικό τμήμα του Μαδέν ένας δρόμος φεύγει δεξιά για το Τσ̆ιχριτσ̆ι και ένας άλλος αριστερά για το χωρίον Τέττερσι ή Τάτ Δέρεσι. Απόσταση από το Μαδέν, επτά χιλιόμετρα περίπου.
Από το βουνό Σόουχλουκ και Τσ̆ίχριτσ̆ι τα νερά αλλά κατηφόρισαν προς το Μαδέν και άλλα ανατολικά και βορειοανατολικά προς το ποτάμι Κοντελέ. Το χωρίον Τέττερσι (Τάτ Δέρεσι) -:- Το Ελληνικόν Μεταλλείον του Άκ Δάγ Μαδέν (Ak Dag)Απέναντι υψώνεται το βουνό Ναλπάν Δάγ. Στους πρόποδες του πέρα από το Κοντελέ στην πλαγιά φαίνεται το τουρκικό χωριό Τσιούρφαλου μόλις 1.500 μέτρα από το Τέττερεσι. Το Τέττερεσι είχε 70 περίπου οικογένειες ή 400 περίπου κατοίκους. Στην αρχή ήταν όλοι μεταλλωρύχοι και μετά επιδόθηκαν στη γεωργία και στην κτηνοτροφία. Η περιοχή είναι γεμάτη από πεύκα και έλατα γι αυτό και τα χωριά ήταν εξαιρετικά θέρετρα. Ο Ιερός Ναός του Τέττερεσι ετιμάτο στον Άγιο Ανάργυρο Παντελεήμονα τον Ιαματικό και είχε περίφημες εικόνες. Δυο από αυτές της Παναγίας και του Άγιου Παντελεήμονα μεταφέρθηκαν στην Ελλάδα και φυλάσσονται στο σπίτι του κ. Μεντεσίδη Ιωάννη στην Παλαιοκώμη του Νομού Σερρών. Ως ιερείς του ναού φέρονται οι Παπα Χατζή-αφέντης Φίλιππος, ο παπα-Χαράλαμπος Κωσκεριδης και ο παπα-Παύλος Γαβρεηλίδης. Ψάλτες του ναού ήταν ο Δαμιανός Μεντεσίδης, ο Κ. Παπαδόπουλος και ο Ιορδάνης Παπαδόπουλος. Το σχολείο είχε διδακτήριο και δίδαξαν σε αυτό ο Παναγιώτης Κωσκερίδης, ο Ευστάθιος Κατσανίδης από το Καράπιρ, ένας Ιωσήφ και ένας Ανδρέας από το Μαδέν. Πατριαρχικές οικογένειες του χωριού ήταν τον Μεντεσέντων, των Κωσ̆κερέντων, των Παπαδάντων, των Μαυριδάντων, των Αμανατάντων κ.ά. Πρόεδροι του χωριού διετέλεσαν οι Γαβριήλ Γαβρεηλίδης, και ο Γ. Ελευθεριάδης. Κοντά στο ποτάμι Κοντελέ πάνω σε ένα ύψωμα που λεγόταν «Της Αικατερίνης το Μπουρούν» υπήρχαν ερείπια βυζαντινού ναού και ίχνη παλιάς πόλης. Σε αυτό το σημείο έγινε πριν από την ανταλλαγή ένα θαύμα και το διηγούνται ακόμη οι παλιοί ως εξής: «Ένας τσοπάνος του Δελή-Μπεκίρ από το τουρκικό χωριό Τσιούρφαλου, αρμενικής καταγωγής, έφερε το ποίμνιό του στην περιοχή «Της Αικατερίνης το Μπορούν». Έφτασε λοιπόν στο ύψωμα και ενώ τα πρόβατα έβοσκαν, αυτός στηρίχθηκε πάνω στο ραβδί του και έβλεπε το ωραίο τοπίο. Ξαφνικά κάποιος τον ράπισε τόσο δυνατά ώστε άστραψε μπρος στα μάτια του. Έριξε μια ματιά γύρω, αλλά δεν είδε τίποτα. Τότε σκέφτηκε αν ήταν άνθρωπος, τα τέσσερα μεγάλα σκυλιά του θα τον κατασπάραζαν. Το διηγήθηκε στους τούρκους και στους Έλληνες και τότε απέδωσαν το συμβάν στην Αγία Αικατερίνη. Από τότε τα ερείπια του Παρεκκλησίου ενέπνεαν σεβασμό σε όλους τούρκους και Έλληνες. Κατά τον κ. Ι. Μεντεσίδη, το ύψωμα ήταν της Αγίας Βαρβάρας. Το 1917 το Τέττερεσι δοκίμασε μια φοβερή περιπέτεια. Οι τούρκοι ανακάλυψαν έναν Αρμένη κρυμμένο στο χωριό ονόματι Λεόν. Συνελήφθη και τουφεκίστηκε. Όμως η παροχή ασύλου στον εχθρό της τουρκίας θεωρήθηκε πράξη στρεφόμενη κατά της τουρκίας και διατάχθηκε την 5η Μαϊου το 1917 να εξοριστούν οι εβδομήντα οικογένειες στο Αβανός περιοχή κοντά στον Άλυ ποταμό. Έπειτα από έξι μήνες επέστρεψαν στο πάτριο έδαφος εκτός από πέντε οικογένειες που έμειναν εκεί. Πληροφοριοδότης μου για το Τέττερεσι είναι ο κ. Ματθαίος Γαβρεηλίδης κάτοικος Αιγάλεω Αττικής στην οδό Βασιλέως Παύλου 79. Σημείωση: ο κ. Γ. Φελέκης καθηγητής στη Νέα Ιωνία γράφει στο βιβλίο του κ. Γ. Κ. Βαλαβάνη στη σελίδα 274 ότι εκ των 400 κατοίκων που εξορίστηκαν στο Αβανόϊ επέστρεψαν μόνο οι 50. Ακ Δάγ Μαδέν (AkDagMadeni) Ιστορία - Λαογραφία - Πολιτισμός
Το χωρίον Τέττερσι (Τάτ Δέρεσι) -:- Γαλατικός Πόντος -:- Το Ελληνικόν Μεταλλείον του Άκ Δάγ -:- Γεωργίου Κ. Φωτιάδη
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
