Το χωρίον Κόρατζα της Νικοπόλεως του Πόντου (Sebinkarahisari)
Το χωριό Κόρατζα (τουρκιστί Κιόρεζε) ανήκει στο τμήμα της Νικοπόλεως (Γαράσαρης) του Πόντου. Βρίσκεται στα βορειοανατολικά της Νικοπόλεως, σε απόσταση 12,5 περίπου χιλιομέτρων και ορίζεται ανατολικά από τα αγροκτήματα Τιρέκ-Τάς (που σημαίνει οβελίσκος) του χωρίου Τρουπτζή, δυτικά από τον ποταμίσκο Σάϊ – Τερέ και του τουρκικού χωριού Πιλτόρ, βόρεια και βορειοανατολικά από τα ελληνικά χωριά Στρεφή, Καρακεβεζήτ, Κάλτζασα και από το βουνό Προφήτης Ηλίας του όρους Καζάν Καγιά και του Αντιμαράκ.
Το χωρίον Κόρατζα της Νικοπόλεως του Πόντου. Κατά το έτος 1914 οι κάτοικοι του χωριού ανέρχονταν σε 140 οικογένειες με 500 περίπου κατοίκους οι οποίοι ήσαν εγκατεστημένοι σε 4 μαχαλάδες. Πλην των ελληνικών αυτών οικογενειών βρίσκονταν άγνωστο για ποιους λόγους και 13 τουρκικές οικογένειες οι οποίες έμαθαν την ομιλούμενη στο χωριό ποντιακή διάλεκτο και συνέχισαν να ζούν αρμονικά μεταξύ τους. Η αρχική τοποθεσία του χωριού καθώς διηγούνται οι πληροφοριοδότες μας κυρίως όπως προκύπτει και από τα σωζόμενα ερείπια, βρισκόταν στη θέση Αντιμαράκι όπου υπήρχαν 3 συνοικίες κατοικημένες από 28 οικογένειες δεν θυμούνται όμως σε ποια χρονολογία έγινε η μετατόπιση αυτού του χωριού στη σημερινή τοποθεσία. Προσθέτουν όμως ότι η τοποθεσία Αντιμαράκι ένεκα του ότι βρισκόταν σε ορεινή περιοχή και η συγκέντρωση των γεωργικών τους προϊόντων καθίστατο πολύ δυσχερής κρίθηκε αναγκαία η αλλαγή της τοποθεσίας στη σημερινή. Δεν γνωρίζουν και δεν θυμούνται για ποιο λόγο το χωριό ονομάστηκε Κόρατζα. Αναφέρουν όμως ότι αρχικά μετά την αλλαγή της τοποθεσίας του, το χωριό λεγόταν Ματέν Κιοϊ διότι στον πέρα μαχαλά του Χατζή Νικόλα, βρέθηκαν μεταλλεύματα (Ματένι) στυπτηρίας. Η περιοχή αυτή ανήκε μέχρις εσχάτων στην κοινότητα και ο κάθε κάτοικος ήταν ελεύθερος να επεξεργαστεί το Ματένι αυτό για παραγωγή στυπτηρίας. Επειδή όμως η επεξεργασία αυτή ήταν κοπιώδης και απαιτούνταν αρκετά κεφάλαια η δε εξαγωγή και επεξεργασία παρατεινόταν έως τα 2 έτη, ως εκ τούτου δεν καθίστατο λόγω του υπερβολικού κόστους και της χαμηλής τιμής σύμφορη εις την εκμετάλλευση του Ματενίου οπότε και εγκαταλείφθηκε η περαιτέρω εκμετάλλευσή του. Συναφώς προς την περίπτωση αυτή οι πληροφοριοδότες διηγούνται το εξής θλιβερό γεγονός. Ο εκ του ιδίου χωρίου Ιορδάνης Οφλούς ενώ κατά την βράση ανεμείγνυε εντός μεγάλου καζανιού το μείγμα, γλίστρησε και έπεσε μέσα σε αυτό και απέθανε από τα εγκαύματα του. Τα μεταλλεία της Γαράσαρης και η επεξεργασία της στυπτηρίας
Εκκλησίες του χωριού. Οι κάτοικοι του χωριού εκκλησιάζοντο σε 2 εκκλησίες του Αγίου Γεωργίου και της Αγίας Βαρβάρας, των οποίων η ανέγερση ανάγεται εις την μετά τον εξαετή ατυχή Ρωσοτουρκικό πόλεμο περίοδο ήτοι κατά τα έτη 1768-1774. Και οι δυο αυτές εκκλησίες ήταν λιθόκτιστες με σκεπή από χαρτώματα (λεπτά και κοντά σανίδια – πέταυρα) και διακοσμημένες με πολυτελή γλυπτό από ξύλο καρυδιάς τέμπλο το οποίο φιλοτέχνησε ο από την Γαράσαρη (Νικόπολη) Παναγιώτης Τέμνοτζης με στασίδια, ζωγραφιές, εικονίσματα και εφοδιασμένες από όλα τα απαραίτητα ιερά βιβλία και σκεύη για την τέλεση των θρησκευτικών καθηκόντων των κατοίκων του χωριού. Πλησίον και ανατολικά της δεύτερης Εκκλησίες της Αγίας Βαρβάρας ανηγέρθηκε διόροφο και θολωτό καμπαναριό από πελεκητές πέτρες και μάρμαρο.
Παρεκκλήσια. Πλην των δυο ως άνω εκκλησιών υπήρχαν και τα εξής παρεκκλήσια και αυτά ήταν: του Αγίου Παύλου, της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, του Αγίου Γεωργίου, της Αγίας Μαρίνας, του Αγίου Θεοδώρου πλησίον του οποίου ήταν λαξευμένα σχήματα προβάτων που συμβόλιζαν τα πρόβατα της περικοπής του Ευαγγελίου. Άλλο παρεκκλήσιο ήταν Τ’ Εστέρ η Παναγία και του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στην μέση του χωριού. Κατά την αφήγηση των γεροντότερων ο Κυριάκος Ορφανίδης καθοδηγούμενος από όνειρο βρήκε σε μια απροσπέλαστη τοποθεσία παραχωμένο και με τέχνη κατασκευασμένο μαύρο ξύλινο Σταυρό. Ίσως εκ της πολυκαιρίας. Τον οποίο φυλάτε στο εικονοστάσιον του μέχρι των γεγονότων τα οποία συνέβησαν κατά την περίοδο του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Το μέρος που ήταν παραχωμένος ο Σταυρός αργότερα από την καθίζηση του εδάφους διαμορφώθηκε ως σπήλαιο το οποίο κατέστη απροσπέλαστο εξ όλων των πλευρών και ανεξιχνίαστον καθότι δεν μπορούσε να ανεβεί ή να κατεβεί κάποιος σε αυτό. Στο μέρος αυτό έλεγαν ότι υπήρχε μοναστήρι και ότι από την κορυφή του σπηλαίου κατεστάλαζαν νερά τα οποία εθεωρούντο αγιάσματα.
Ιερείς του χωριού ήταν ο παπα Θόδωρος, ο παπα Κυριάκος, ο παπα Γιάννης και ο παπα Αναστάσιος.
Σχολεία. Οι μαθητές του σχολείου ανέρχονταν κατά το έτος 1914 σε 120 και φοιτούσαν σε ένα μόνο λιθόκτιστο διώροφο σκεπασμένο με χάρτωμα πεντατάξιο σχολείο, του οποίου το ισόγειο χρησιμοποιείτο ως μαγαζί και ήταν εφοδιασμένο με όλα τα απαραίτητα έπιπλα της στοιχειώδους εκπαιδεύσεως. Το διώροφο αυτό σχολείο ανεγέρθηκε στη θέση ενός προϋπάρχοντος σχολείου το οποίο αποτεφρώθηκε από άγνωστη αιτία. Η ανέγερση και λειτουργία του σχολείου ανάγεται επίσης στην περίοδο του ατυχούς για την τουρκία Ρωσοτουρκικού πολέμου. Οι δάσκαλοι που δίδαξαν στο σχολείο της Κοινότητας, πλην των παλαιοτέρων που δεν ενθυμούνται οι πληροφοριοδότες μας ήταν οι: Ευθύμιος Χατζή Κυριάκου από το Καράκεβεζητ, κάποιος από το Τσαγράκ αγνώστου επωνύμου Ελευθέριος στο όνομα ο οποίος παντρεύτηκε και εγκαταστάθηκε στο χωριό. Επίσης άγνωστου εξ Αργυρουπόλεως ονόματος Δασκαλόπουλος, ο εκ του χωρίου παπα Θεόδωρος Νεστορίδης, ο εκ Καταχώρ Θωμάς Σπαθόπουλος και ο εκ του χωρίου Τρουπτζή Νικόλαος Ορφανίδης.
Φυσική και Γεωγραφία. Η τοποθεσία του χωριού βρισκόταν εντός 2 υπερκείμενων λόφων και στερείτο πεδιάδων. Ποταμόν δε είχε τον Λύκο που κατέβαινε από την Αλούτζαρα και σε ολίγη απόσταση διερχόμενος εξ ανατολώ επί του οποίου ευρίσκοντο και υδρόμυλοι (Χαμελέτες). Σε ένα δε από αυτούς υπήρχε ειδική και μοναδική για τα πλουσιοχώρια συσκευή υδροπατήματος των εγχώριων μάλλον σαλίων τα οποία διακρινόταν για την αντοχή τους και χρησιμοποιούνταν για την εξωτερική ανδρική ενδυμασία. Άλλος ποταμίσκος ήταν και ο δυτικά του χωριού εκ των Ποντικών Ορέων κατερχόμενος και εκβάλλων εις τον Λύκον (Σαϊ τερέ).
Βουνά και δάση. Άνωθεν και βορείως του χωριού εξετείνοντο βουνά με οροπέδια και δάση, τα οποία καλυπτόμενα από παντοειδή δένδρα καυσίμου και οικοδομήσιμης ξυλείας ήταν με τοπικές ονομασίες:
το Αρταλάσιν, το Τερέ – Κιοϊ, το το Μιχλή – Τσάμ, το Γουζίν, τα Κιοντερένε, τα Σορχούνε, ο Σταυρός, το Ολατζάγιν επί του οροπεδίου του οποίου υπήρχαν αρκετές εκτάσεις καλλιεργησίμων αγρών, το Γιάς Αλάγιν επίσης με καλλιεργήσιμο οροπέδιο, το Αντιμαράκι, τα Θωνάρε, το Κηζίλ Αλάγιν. Από αυτά τα δάση γινόταν η ξύλευση των κατοίκων του χωριού για την καύσιμη ύλη την οικοδομήσιμη ύλη για τις οικιακές ανάγκες και το εμπόριο. Τα δάση αυτά καταλάμβαναν έκταση 25 περίπου τετραγωνικών χιλιομέτρων και ήταν προεκτάσεις των Ποντικών Ορέων με τις ως ανωτέρω εγχώριες ονομασίες.
Γιαϊλάδες. Τους βοσκότοπους που μεταχειρίζονταν ήταν το Κηζίλ Αλμά, τα Θωνάρε, το Παλικλαβά και το Καβακλή στους οποίους παραθέριζαν από τις 15 Μαίου μέχρι τις 15 Αυγούστου και αν ενίοτε μέχρι τις 15 Σεπτεμβρίου. Σε όλες αυτές τις γιαϊλάδες υπήρχαν κρύα νερά, άφθονοι βοσκότοποι και ανέβαιναν οι κάτοικοι με τα ποίμνιά τους και τις αγελάδες για να παρασκευάσουν τα γαλακτοκομικά τους προϊόντα τόσο για τη δική τους χρήση, αλλά και προς πώληση. Αρχές του Φθινοπώρου κατέρχονταν στο Αντιμαράκι και στο Ολατζάγιν. Κατά την περίοδο του χειμώνα συγκέντρωναν τα ποίμνιά τους που ανέρχονταν σε αρκετές εκατοντάδες σε μικρή απόσταση από το χωριό ευρισκόμενα Αγήλια (στάνες-χειμαδιά) του Αντωνιάδη, Μανουσάρα και Τεμιρτσόγλου (Σιδηροπούλου) διά την ευχερέστερη και οικονομικότερη συντήρηση με τα φύλλα των εκεί πλησίον φυλλοβόλων δέντρων. Η Γαράσαρη και τα Είκοσι Οκτώ Χωριά της Λάππα, Κόρατζα, Κάλτσασσα & Ιστρεφή Ε' Μέρος
Προέλευσης των κατοίκων του χωριού. Οι πληροφοριοδότες δεν θυμούνται και δεν γνωρίζουν την προέλευση των κατοίκων. Αναφέρουν όμως ότι μερικές οικογένειες ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στο χωριό αυτό από την Αργυρούπολη, χωρίς να αναφέρουν το χρόνο της εγκατάστασής τους. Διαρκούντος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου μετά το 1914 δεν εκτοπίστηκαν μεν, αλλά υπέστησαν πολλές επιδρομές, διαρπαγές και λεηλασίες. Μάλιστα σε μία από αυτές οι περίοικοι τούρκοι πυράκτωσαν την πυρωστίαν και την επέρασαν στο κεφάλι του Νικολάου Πάρου για να τον αναγκάσουν να παραδώσει χρυσές λίρες τις οποίες υπέθεταν και νόμιζαν ότι είχε, συγχρόνως δε εφόνευσαν και την Βαρβάρα Ορφανίδου η οποία είχε βγει από το σπίτι του εκείνη την ώρα. Το περιστατικό αυτό καθώς και άλλα καταγγέλθηκαν στις επίσημες αρχές αλλά καμία ενέργεια δεν ελήφθη υπόψη και οι δράστες παρέμειναν ατιμώρητοι. Χρειάζεται γλαφυρός κάλαμος και λογοτέχνης για να περιγράψει λεπτομερώς τα βάσανα, τις κακουχίες και τα παντός είδους εφαρμοζόμενα μέσα για την εξαφάνιση του ελληνικού στοιχείου από την τουρκία, την οποία πέτυχαν τελικά δια της επαίσχυντης συνθήκης ανταλλαγής των πληθυσμών. Από τις καταπιέσεις, τις επιδρομές, τις διαρπαγές, τις λεηλασίες, τις επιτάξεις άνευ της καταβολής τιμήματος ζώων, της αδυναμίας καλλιεργειών λόγω ελλείψεως αροτριώντων ζώων και λοιπών καταθλιπτικώς μέσων ενέσκηψε μεγάλη πείνα, εκ της οποίας αρκετοί βρήκαν θάνατο εκ της ασιτίας. Άλλοι δε αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις οικίες τους και να διασκορπιστούν σε διάφορες πόλεις προς ασφάλεια και αναζήτηση τρόπου διαβιώσεως χωρίς ποτέ να ξαναδούν πλέον τα σπίτια και τους τάφους των γονέων και προγόνων τους. Όσοι κατόρθωσαν να επιζήσουν μετά τη σύμβαση ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδος και τουρκίας, σποραδικά κατέφυγαν στη μητέρα Ελλάδα και εγκαταστάθηκαν στην Καβάλα, στην Ελευθερούπολη, στον Αμυγδαλεώνα, στα Δωμάτια, στο Ορφάνι όπου βρίσκεται και η μεταφερθείσα καμπάνα της εκκλησίας, αλλά και στο Τσιτακλή, στο Ελαιοχώρι, στον Άγιο Ανδρέα, στη Θεσσαλονίκη, στη Βέροια και στον Πειραιά. Περί δε τις 10 περίπου οικογένειες μετανάστευσαν πριν από παγκόσμιο πόλεμο στην Αμερική, όπου και διαμένουν όπως μας πληροφόρησαν οι Γεώργιος Καζαντζίδης και Παναγιώτης Ξανθόπουλος. Νικόπολη - Επαρχία Κολωνείας (Sebinkarahisari) Playlist
Το χωρίον Κόρατζα της Νικοπόλεως του Πόντου – Ποντιακαί Μελέται - Ιστορία & Λαογραφία της εκκλησιαστικής επαρχίας Κολωνείας & Νικοπόλεως (Σεμπίν Καραχισάρ) του Πόντου - Καβάλα 1964
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
