Η αρχαία πόλις Αθήναι του Πόντου (Pazar-Atina νέα ονομασία).
Η Αθήνα (αρχαία ελληνικά Ἀθῆναι) ήταν αρχαία πόλη και λιμάνι του Πόντου με έναν αρχαίο ελληνικό ναό της θεάς Αθηνάς. Σύμφωνα με τον Αρριανό ήταν 180 στάδια ανατολικά του ποταμού Αδιανού, και 280 στάδια δυτικά της Άψαρου.
Ο Προκόπιος γράφει ότι το όνομα του χωριού προήλθε από μια συγκεκριμένη γυναίκα που ονομαζόταν Αθηναία στους πρώτους χρόνους που κυβερνούσε τη γη και όχι επειδή, όπως πιστεύουν μερικοί, εγκαταστάθηκαν εκεί άποικοι από την Αθήνα. Προσθέτει επίσης ότι ο τάφος της γυναίκας ήταν ακόμα εκεί. Ο ίδιος ο Αρριανός μιλάει για το μέρος ως ένα ερημωμένο φρούριο, αλλά ο Προκόπιος το περιγράφει ως ένα πυκνοκατοικημένο μέρος στην εποχή του. Ο Κόνραντ Μάνερτ υποθέτει ότι είναι το ίδιο μέρος με το Ωδείνιο του Περίπλου του Ψευδοσκύλακα. Η περιοχή της βρίσκεται κοντά στην σημερινή πόλη Παζάρ στο βόρειο τμήμα της τουρκίας. Η εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού στο λήμμα Αθήναι αναφέρει: Αρχαία πολίχνη του Ανατολικού Πόντου αναφερόμενη από τον Αρριανό στο έργο του «Περίπλους Ευξείνου Πόντου» …φτάσαμε στην Αθήνα, γιατί είναι και στον Εύξεινο Πόντο ένας τόπος που ονομάζεται έτσι. Υπάρχει εκεί και κάποιο ελληνικό ιερό της Αθηνάς από το οποίο μου φαίνεται ότι ο τόπος εκείνος πήρε το όνομά του. Υπάρχει και κάποιο φρούριο εγκαταλελειμμένο. Και το λιμανάκι είναι τέτοιο που την καλοκαιρινή περίοδο είναι ικανό να δέχεται λίγα πλοία και να παρέχει σε αυτά ασφαλές καταφύγιο τόσο από τον νότιο όσο και από τον ανατολικό άνεμο. Τους βυζαντινούς χρόνους ειδικότερα την περίοδο του Ιουστινιανού η πόλη άκμαζε ιδιαίτερα, όπως μνημονεύει μάλιστα ο Προκόπιος στα έργα του στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου ήταν έδρα Καζά (Υποδιοικήσεως) και το όνομά της είχε μεταβληθεί σε Άτηνα Παζάρ. Η περιοχή της Αθήνας παρήγαγε σταφύλια, καρύδια, φουντούκια και διάφορα φρούτα, καθώς και μέλι εξαιρετικής ποιότητας. Την ίδια περίοδο οι πολίχνη αυτή είχε περίπου 35 με 40 σπίτια. Δείτε επίσης και μία άλλη σχετική μου ανάρτηση με τίτλο Το Μπατά-Γκιούτ Τζαμισή, της Αθήνας (Άτηνας) του Πόντου - Οφιουντικά σημειώματα // Περισσότερα για την Αθήνα του Πόντου και στον ακόλουθο σύνδεσμο Pazar, η άγνωστη Αθήνα του Πόντου. Ο Μητροπολίτης Χρύσανθος Φιλιππίδης στο πόνημα του «Εκκλησία Τραπεζούντος» αναφέρει σχετικώς με την Αθήνα τα κάτωθι. Σελίδες 90-91: Προς ανατολάς της Οφιούντος έκειτο το Ρίζαιον (τουρκιστί Ρίζε) όπερ οι αρχαίοι περίπλοι και γεωγράφοι ονομάζουσι Ρίζιος λιμήν ή Ριζούς ο δε Προκόπιος Ριζαίον χωρίον. Επι των Ρωμαίων ήτο το Ριζαίον φρούριον μεθοριακόν, επί δε των Βυζαντινών πόλις οχυρά και επι τουρκοκρατίας πόλις σπουδαία και πρωτεύουσα της διοικήσεως Λαζικής (Λαζιστάν μουτεσαριφλιγί). Μεσημβρινώς του Ριζαίου και εις την μεταξύ Πρυτάνη ποταμού, των Αθηνών και του Καλοποτάμου χώραν επι του Παρυάδρου έκειτο η περιφέρεια του Χεμσίν ήτις εις χρόνους αρχαιοτέρους κατωκείτο υπό συμπαγούς χριστιανικού πληθυσμού Ελλήνων και Αρμενίων. Ανατολικώς του Ριζαίου υπήρχεν η πολίχνη και το φρούριον Αθήναι (τουρκιστί Άτινα) κληθείσα ούτω εκ του εν αυτή ναού της Αθηνάς, ούτινος την ορειχαλκίνην πύλην λέγει ότι είδεν ο Αρμένιος γεωγράφος Μπσεσκιάν. Ανατολικώς των Αθηνών και παρά την δυτικήν όχθην του ποταμού Πρυτάνη (Φουρτούνα ντερεσί) υπήρχον ερείπια πόλεως, ήν ο Σκύλαξ ονομάζει Λίμνη πόλις, ο Πτολεμαίος Ξυλίνη και οι μεταγενέστεροι περίπλοι Βασίλεια Αγχιάλου. Οι ιθαγενείς μουσουλμάνοι ονομάζουσι την πόλιν Εσκί Τραπεζόν ήτοι αρχαία Τραπεζούς, όθεν εικάζουσι τινες ότι ενταύθα ήτο η θέσις της αρχαίας Ελληνικής αποικίας Τραπεζούντος, όπερ δεν είναι ακριβές. Η ονομασία Εσκί Τραπεζόν ως και το όνομα της παρά την Βιόπολιν (Φόλ) Εσκί Κερασούν (αρχαία Κερασούς) εξηγείται, εάν ληφθή υπ’ όψιν η εν τη Ανατολή κρατούσα συνήθεια, πινα μεγάλας εκτάσεις ερειπίων όλων αυθαιρέτως ονομάζωσι με το όνομα της γειτονικής σπουδαίας πόλεως οίον Εσκί Αντάλεια (αρχαία Ατάλεια), Εσκί Ισταμπούλ (αρχαία Κωνσταντινούπολις), Εσκί Μπαγντάτ (αρχαία Βαγδάτη).
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com
