Το χωρίον Χαραμί Βαρτάν ή Αράμ Βαρτάν Karaçoban του Κυβερνείου Κάρς του Καυκάσου
Το χωρίον Χαραμί Βαρτάν ή Αράμ Βαρτάν (σημερινό Karaçoban) ήταν ελληνικό χωριό του Κυβερνείο Κάρς του Καυκάσου. Οι κάτοικοι του ήταν μετανάστες από την Αργυρούπολη (Gumushane) της Τραπεζούντας του Πόντου.
Κατά την απογραφή του 1907 οι κάτοικοι του χωριού έφθαναν τους 1.482. Συντηρούσαν εκκλησία και τριτάξιο δημοτικό σχολείο. Μετά το 1920 ήρθαν στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκαν στα χωριά Αναγέννηση, Παλαιόκαστρο και Άνω Βροντού του νομού Σερρών, στο χωριό Μεσαίο του Νομού Κιλκίς και στη Θεσσαλονίκη. Το χωρίον Χαραμί Βαρτάν ή Αράμ Βαρτάν Karaçoban του Κυβερνείου Κάρς του Καυκάσου. Πηγή: Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού - Μαλλιάρης Παιδεία, τόμος 11ος.
Το χωρίον Χαραμί Βαρτάν ανήκε στην υποδιοίκηση του Καρς μεταξύ και των υπόλοιπων χωριών Αζάτ, Αρτόστ, Βεζίνκιοϊ, Ισλαμσόρ, Καράκλισε, Κάρς, Μαγαρατζίκ, Μασουρτζίκ, Μπεγλή Αχμέτ, Τεκνελί, Χαλίφογλου και Χιντζιρίκ. Με την ανταλλαγή των πληθυσμών του 1923 πρόσφυγες από το Χαραμή Βαρτάν ή Αράμ Βαρτάμ ή Καρατσομπάν (όπως ονομάζεται σήμερα) της περιφέρειας του Καρς του Καυκάσου εγκαταστάθηκαν στην Αναγέννηση Σερρών της οποίας το παλιότερο όνομα ήταν Τσιτσιλίγκοβον ή Τσουτσλίκοβο ή Τσούτσουλη ή Τσιτσιλή και μετονομάστηκε το 1928 σε Αναγέννηση. Η Αναγέννηση κατοικείται κυρίως από Πόντιους Καρσλήδες. Στο Χαραμή Βαρτάν του Κυβερνείου του Καρς εγκαταστάθηκαν και έζησαν από το 1878 έως το 1918 και το οποίο αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το 1918, όταν η περιοχή του Καρς παραδόθηκε στους τούρκους. Η ζωή των Ελλήνων (Ρωμαίων) Ποντίων στο Κυβερνείο του Καρς, ο διωγμός τους από τους τούρκους, η Οδύσσεια τους στα βάθη της Ρωσίας και της Μαύρης Θάλασσας, καθώς και όλες οι περιπέτειες που βίωσαν μέχρι να φτάσουν στην Ελλάδα και να εγκατασταθούν εν τέλει στο χωριό που σήμερα ονομάζεται Αναγέννηση αναβίωσαν το 2012 από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Αναγέννησης «Οι Χαράμηδες». Αναβίωσαν την έξοδο τους από το Χαραμί Βαρτάν του Κάρς σε μια θεατρική ποντιακή παράσταση που έφερε τον τίτλο «Χαράν στο Χαραμί - Βαρτάν». Χαράμηδες προερχόμενοι από το Αράμ-Βαρτάν του Καρς εγκαταστάθηκαν μετά το 1922 και στο Αγρίνιο, τον Πειραιά, αλλά και σε διάφορα μέρη της Μακεδονίας, όπως το Κιλκίς, τη Φλώρινα, την Κοζάνη και την Πτολεμαΐδα. Το παλιό όνομα του χωριού αναφέρεται ως "Hram Vartan", που σημαίνει "εκκλησία Vartan" σε ρωσικά αρχεία του 1889, ως "Aravartan" στα αρχεία του 1902 και ως Haram Vartan στα αρχεία του 1928.
Από τη σελίδα «Τρίτου Ματιά» αντλούμε μία συνέντευξη της Κυριακής Κυριακίδου η οποία αφηγείται τα ακόλουθα: «Οι ιστορίες των προγόνων μας που ήταν πρόσφυγες από τον Πόντο μεταφέρονται από στόμα σε στόμα και από γενιά σε γενιά. Η ιστορία που μου αφηγήθηκε ο πάππους μου ήταν η ιστορία του πατέρα του. Καταγόταν από το Χαραμή Βαρτάν, ένα χωριό της πόλης Καρς του Καυκάσου. Ζούσε μαζί με τα τρία αδέρφια του και τους γονείς του σε μια μονοκατοικία. Η ζωή εκεί ήταν πολύ καλή, εξασφάλιζαν τα προς το ζην από τις καλλιέργειες φρούτων και λαχανικών, είχαν στην αυλή τους αγελάδες, κότες και γουρούνια τα οποία εξέτρεφαν για το κρέας, το γάλα, τα αυγά για να τρέφεται η οικογένεια τους. Ο πατέρας της οικογένειας ήταν έμπορος και πουλούσε την πραμάτεια του στα γειτονικά χωριά. Ήταν άξιος και πανέξυπνος παρόλο που δεν είχε σχολική μόρφωση. Η ζωή στο Χαραμή Βαρτάν κυλούσε όμορφα και η συμβίωση με τους τούρκους ήταν αρμονική μέχρι που οι τούρκοι αποφάσισαν να κάνουν πράξη το σχέδιο τους να εξοντώσουν τους Χριστιανούς Έλληνες του Πόντου και της Μικράς Ασίας. Στην ευρύτερη περιοχή του Καρς έδρασε ο πρώην λοχίας του οθωμανικού στρατού τοπάλ οσμάν ο οποίος δεν ανήκε πια στον τουρκικό στρατό αλλά δημιούργησε δική του ομάδα. Είχε μεγάλο μίσος για τους Έλληνες και ο στόχος του ήταν να καθαρίσει τους Έλληνες από τον Πόντο εξοντώνοντάς τους. Γυρνούσε στα χωριά τρομοκρατώντας τον κόσμο, σκοτώνοντας ανθρώπους, ξεκοιλιάζοντας εγκύους γυναίκες και βιάζοντας άλλες. Αφού οι Έλληνες δεν μπορούσαν να ανεχτούν άλλο αυτήν την φριχτή κατάσταση, βγήκε ντελάλης με την είδηση ότι όλοι έπρεπε να φύγουν στην πατρίδα, την Ελλάδα για να γλιτώσουν. Το 1922 ο εικοσάχρονος προπάππους μου και η οικογένεια του μάζεψαν τα απαραίτητα πράγματα μέσα σε μποξάδες, φορτώσανε τα κάρα και ξεκίνησαν μαζί με πολλούς άλλους συγχωριανούς για το μακρύ ταξίδι προς την πατρίδα. Συνάντησαν μεγάλες δυσκολίες. Το φαγητό ήταν λίγο, ο χειμώνας βαρύς και ο δρόμος δύσκολος στα βουνά με χιόνια και παγωνιές, περπατώντας μέσα από δύσβατα μονοπάτια. Στην διαδρομή πολλοί άνθρωποι πέθαιναν από τις αρρώστιες, το κρύο και την πείνα. Ύστερα από πολύ καιρό έφτασαν στην Κωνσταντινούπολη και μπήκαν σε καράβια για τον Πειραιά. Στο καράβι τους ενημέρωσαν πως όσοι ήθελαν μπορούσαν να κατέβουν στον Πειραιά, διαφορετικά το πλοίο θα συνέχιζε για Θεσσαλονίκη. Η οικογένεια του παππού μου συνέχισε με το καράβι για Θεσσαλονίκη, γιατί είχαν πληροφορηθεί πως κάποιοι συγγενείς τους εγκαταστάθηκαν στην Μακεδονία. Όταν έφτασαν και κατέβηκαν στο λιμάνι, τους χώρισαν σε άντρες και γυναίκες, τους έγδυσαν και τους ράντισαν με φάρμακο για τυχόν αρρώστιες και για απολύμανση. Έμειναν όλοι μαζί στην Καλαμαριά αλλά επειδή δεν υπήρχαν δουλειές για όλους, αποφάσισαν να φύγουν για το νομό Σερρών, όπου το ελληνικό κράτος τους προσέφερε καλλιεργήσιμα χωράφια και θα μπορούσαν να ξεκινήσουν μια νέα ζωή.
Σήμερα οι κάτοικοι του χωριού αποτελούνται από τούρκους του Αζερμπαϊτζάν και τη φυλή Karapapak/Terekeme Turks. Ο πολιτισμός, οι παραδόσεις και τα έθιμα είναι εκείνα των Αζέρων Ογκούζ τούρκων και της φυλής Καραπαπάκ – Τερεκέμ. Το Χαραμί Βαρτάν (Karaçoban) απέχει μόλις 17 χιλιόμετρα από το κέντρο της πόλης του Κάρς. Το κλίμα του χωριού είναι εντός της ηπειρωτικής κλιματικής ζώνης. Η οικονομία του χωριού βασίζεται στη γεωργία και την κτηνοτροφία. Σήμερα λειτουργεί στο χωριό ένα δημοτικό σχολείο και υπάρχει δίκτυο πόσιμου νερού αλλά όχι και αποχετευτικό. Δεν υπάρχει κέντρο υγείας και ο δρόμος που παρέχει πρόσβαση στο χωριό είναι υπό κατασκευή ενώ υπάρχει ηλεκτρικό ρεύμα και σταθερό τηλέφωνο στο χωριό. Κάρς (Γάρς) & Καύκασος. Ιστορία - Λαογραφία - Πολιτισμός
Το χωρίον Χαραμί Βαρτάν ή Αράμ Βαρτάν Karaçoban του Κυβερνείου Κάρς του Καυκάσου.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
