Το Κάστρο της Άτρας της Χαλδίας του Πόντου, του Σπυρίδωνα Πολατίδη
Το κάστρο της Άτρας βρισκόταν στα δυτικά του χωριού σε απόσταση δυο περίπου χιλιομέτρων, αριστερά της δημοσίας οδού της άγουσας προς την Άτρα και από εκεί προς την Αργυρούπολη, πλάτους τεσσάρων μέτρων η οποία ήταν πλακοστρωμένη από τα χρόνια των βυζαντινών.
Το Κάστρο ήταν χτισμένο σε απόκρημνο και μονοκόμματο βράχο ύψους 150 περίπου μέτρων. Χτίστηκε από τον βυζαντινό στρατηγό Βελισσάριο όπως και τα άλλα κάστρα από την Ζύγανα μέχρι το Ερζερούμ για την υπεράσπιση της ενδοχώρας από τις διάφορες επιδρομές ξένων φυλών. Η επιφάνεια του μονοκόμματου βράχου πάνω στον οποίο κτίστηκε το Κάστρο ήταν σχετικώς μικρή για να εξοικονομηθεί χώρος μεγαλύτερος επ’ αυτού για την ευκολότερη μετακίνηση των υπερασπιστών (στρατιωτών). Το κάστρο της Άτρας (Χαλδίας Πόντου) του Σπυρίδωνα Πολατίδη. Κατά την κατασκευή του είχαν τοποθετηθεί σταυροειδώς στις τρεις πλευρές του δοκοί από ξύλα αρτούτς (είδος αγριοκυπαρισσιάς) οι οποίοι προεξείχαν περί το ενάμισι μέτρο και επ’ αυτού και της λοιπής επιφανείας ανήγειραν ασβεστότοιχο μέχρι 10 μέτρα ύψος με πολλές πολεμίστρες διαφόρων διαστάσεων από όπου επόπτευαν την απέναντι οδό αλλά και τα πέριξ. Μέχρι των ημερών μας σώζονταν στη μία πλευρά του κάστρου δυο δοκοί σταυροειδώς τοποθετημένοι και επ’ αυτών κτίσμα ενός μέτρου υπόλειμμα του μεγάλου τείχους. Για το ανέβασμα επί του κάστρου είχαν μια μικρή και στενή πέτρινη κλίμακα (σκάλα) σε μια μικρή χαράδρα του βράχου η οποία εξωτερικά ήταν περιβεβλημένη κυκλικώς από τοίχο για να μη γίνεται αντιληπτός όποιος ανέβαινε. Σώζονταν στις ημέρες μας μόνο δυο σκαλοπάτια της κλίμακας αυτής. Επί των ημερών μας κανείς δεν μπορούσε να ανέβει στο Κάστρο εάν δεν χρησιμοποιούσε ξύλινη σκάλα πέντε μέτρων τουλάχιστον την οποία έπρεπε να υποβαστάζουν καλά τρείς άνθρωποι λόγω του βραχώδους και ανωμάλου του εδάφους. Στην κύρια βάση του κάστρου και ανατολικά ακριβώς κάτω από αυτό υπήρχε το παρεκκλήσιο της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος εντός σπηλαίου, του οποίου η μία πλευρά της εισόδου και η σκεπή εν μέρει ήταν κτιστή θολωτή και χωρούσε μόνο τρεις ανθρώπους, όπου ετελείτο κάθε έτος της Μεταμορφώσεως (6 Αυγούστου) η Θεία Λειτουργία και διανέμονταν μετά την απόλυση αρτίδια των 100 και 150 δραμιών στους προσκυνητές από την οικογένεια των Πολάτ (Πολατάντων) σύμφωνα με ένα παλιό έθιμο. Σε απόσταση 30 μέτρων υπήρχε επίσης το παρεκκλήσιο του Αγίων Γεωργίου σε σχήμα στρογγυλό με ασβεστότοιχο και αγιογραφίες εξαιρετικής τέχνης οι οποίες διατηρούνταν εν μέρει στις ημέρες μας. Άλλο παρεκκλήσιο ήταν κάτωθεν και πλαγίως του Αγίου Γεωργίου επ’ ονόματι της Παναγίας χτισμένο με ξερολίθι στην είσοδο του οποίου υπήρχε βάτος ακανθωτός στον οποίο κρεμούσαμε κομματάκι υφάσματος από τα ενδύματα μας κατά την προσκύνηση. Τέταρτο παρεκκλήσιο ήταν αντίκρυ του κάστρου και ακριβώς επί της οδού προς την Άτρα επ’ ονόματι των Αγίων Ασωμάτων, λιθόκτιστον βυζαντινού ρυθμού και με αγιογραφίες. Τόση ήταν η πίστις και η ευλάβεια προς τα θεία των προγόνων μας εκείνων και η αγάπη τους προς την πατρίδα. Αυτό μαρτυρούν τα πολλά παρεκκλήσια κάτωθεν του κάστρου, απ όπου οι Ακρίτες του Πόντου επί πολλές δεκαετηρίδες απέκρουαν τις λυσσώδεις επιθέσεις των βαρβάρων. Η Άτρα της Χαλδίας του Πόντου - Γεωγραφικό & Ιστορικό Λεξικό Χαλδίας Καρά Μουσταφάς ή Ποτάμιον της Άτρας, Καρέλ, Καρμούτ - Άγιος Μεγαλομάρτυς Θεόδωρος ο Γαβράς απο την Άτρα της Χαλδίας του Πόντου
Το Κάστρο της Άτρας του Σπυρίδωνα Πολατίδη. Πηγή: Ποντιακή Εστία τεύχος 83-84 έτος 1956.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
