Το Τσόρουμ του Πόντου
Το Τσόρουμ, είναι ο νομός, όπου βρίσκονται οι παγκοσμίως αρχαιολογικοί χώροι με ευρήματα του πολιτισμού των Χετταίων. Η ομώνυμη πρωτεύουσα του νομού, που στην αρχαιότητα ονομαζόταν Ίβορα και στα βυζαντινά έτη Ευχάϊτα, ποτέ δεν αποτέλεσε τόπο έλξης για το ελληνικό στοιχείο.
Οι Έλληνες, άρχισαν να κάνουν αισθητή την παρουσία τους, μόλις το 1870 με 1875. Αρχικά μετοίκησαν στο Τσόρουμ έμποροι από την Καππαδοκία. Παρατηρώντας την ευπορία του τόπου, κυρίως σε γεωργικά και κτηνοτροφικά προϊόντα, έφεραν και τις οικογένειές τους. Κατόπιν, τους ακολούθησαν Έλληνες εκ Πόντου, Αμάσεια και Ακ Δάγ Μαδέν. Οι Έλληνες δεν είχαν ξεχωριστή συνοικία και κατοικούσαν μαζί με τούρκους και αρμενίους. Η εκκλησία τους ήταν ο Άγιος Γεώργιος και είχαν δυο σχολεία , το Αρρεναγωγείο και το Παρθεναγωγείο τα οποία βρίσκονταν στον περίβολο της εκκλησίας. Πρέπει να αναφερθεί, ότι το χριστιανικό στοιχείο στο Τσόρουμ, υπέστη πολλές διώξεις. Επίσης, οι Έλληνες του Τσόρουμ, περιέθαλψαν πολλούς από τους εξορισμένους της Αμάσειας, που περνούσαν από εκεί και κατευθύνονταν στα ενδότερα της Ανατολίας στους τόπους κολαστήρια. Σήμερα το Τσόρουμ είναι μια σύγχρονη πόλις. Η περιοχή έχει ανακηρυχθεί από την Unesco, ως μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, μιας και κάθε τρια χρόνια, από το 1990, πραγματοποιείται συνέδριο για τον πολιτισμό των Χετταίων, όπου συμμετέχουν επιστήμονες παγκοσμίου κύρους. Σε απόσταση 45 χλμ νοτίως του Τσόρουμ, βρίσκεται το Αλατζάχογιούκ. Πρόκειται για έναν από τους αρχαιολογικούς χώρους με Χετταίκά ευρήματα. Υπάρχουν ενδείξεις, ότι κατοικήθηκε από την 4η προ Χριστού χιλιετία. Διαδοχικά από τότε, κατοικήθηκε από όλους τους λαούς, που πέρασαν από την περιοχή. Οι Χετταίοι εμφανίστηκαν στην ευρύτερη περιοχή της Μικράς Ασίας, στις αρχές της 2ης χιλιέτίας προ Χριστού. Τα ερείπια των Χετταϊκών πόλεων και οικισμών, καθώς και τα αρχαιολογικά ευρήματα, υποδηλώνουν τον πολιτισμό των Χετταίων. Πριν έρθουν στο φως αυτά τα ευρήματα οι Χετταίοι, ήταν γνωστοί από την παλαιά διαθήκη και από αναφορές σε κείμενα των λαών της Μεσοποταμίας και της Αιγύπτου. Στον αρχαιολογικό χώρο, ξεχωρίζουν οι Πύλη με τις Σφίγγες, οι βασιλικοί τάφοι, καθώς και ανάγλυφα, που αναφέρονται στην καθημερινή ζωή των Χετταίων. Επίσης, σε ανάγλυφο, συναντάται και ο δικέφαλος αετός. Παρακείμενα του αρχαιολογικού χώρου, λειτουργεί μουσείο, από το 1940. Στις αίθουσες του εκτίθενται ευρήματα της χαλκολιθικής και Χετταϊκής περιόδου, όπως πήλινες υδρίες, πινάκια, κύπελλα και ποτήρια, μπρόυντζινες βελόνες, κοσμήματα κατασκευασμένα από οστά, ειδώλια ζώων, πήλινες ανάγλυφες επιγραφές και επιζωγραφισμένα κύπελλα. 
Το Τσόρουμ είναι κυρίως γνωστό για τους αρχαιολογικούς χώρους των Χετταίων, τις ιαματικές πηγές και τα γηγενή ψητά ρεβίθια (στραγάλια) γνωστά σε εθνικό επίπεδο ως leblebi. Το Τσόρουμ βρίσκεται στη διασταύρωση των περιοχών της Κεντρικής Ανατολίας και της Κεντρικής Μαύρης Θάλασσας, χτισμένο στα 800 μέτρα. Είναι η πρωτεύουσα της ομώνυμης επαρχίας Çorum της τουρκίας. Τα φυσικά περάσματα που σχηματίζονται από βουνά και τα ψηλά οροπέδια, μερικά από τα οποία ποτίζονται από τους ποταμούς Άλυ (Kızılırmak) και Ίρι (Yeşilırmak), διευκολύνουν τη σύνδεση της πόλης με την Κεντρική Ανατολία. Μετά την κατάρρευση των Χετταίων στην Ανατολία υπήρξαν 300 χρόνια σκοτεινής περιόδου. Κατόπιν οι Φρύγες ίδρυσαν το κράτος τους με πρωτεύουσα το Γκιρντίον, έξω από το σημερινό Τσόρουμ, και με σημαντικά οικιστικά κέντρα στις περιοχές Παζαρλί (Pazarlı), Μπογάζκαλε (Boğazkale), Αλατζάχογιουκ (Alacahöyük) και Εσκίγιαπαρ (Eskiyapar). Η περιοχή καταλήφθηκε από τους Ρωμαίους κατά την περίοδο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ενώ κατά τα Βυζαντινά χρόνια ονομαζόταν Ευχάϊτα(τα). Είναι ο τόπος καταγωγής του Αγίου Θεοδώρου του Στρατηλάτου, που έζησε όμως το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην Ηράκλεια του Πόντου. Μετά τη μάχη του Ματζικέρτ το 1071 μεταξύ Σελτζούκων και Βυζαντινών, το Τσόρουμ πέρασε στους Σελτζούκους, ενώ μετά τη μάχη της Άγκυρας (1402) το Τσόρουμ ήταν στη διοίκηση των Οθωμανών, μέχρι και την περίοδο της δημοκρατίας για την τουρκία.
Τσόρουμ. Πηγή: Θωμαϊς Κυζυρίδου
Οι Έλληνες πρόσφυγες εκ Τσόρουμ μετά την οριστική εκρίζωση τους από τα χώματα του Πόντου, με την ανταλλαγή των πληθυσμών εγκαταστάθηκαν στο Καρυοχώρι Καϊλαρίων, Πέτρινο Σιδηροκάστρου, Γραμμένη Δράμας, Βυρώνεια Σιδηροκάστρου, Αντίγονο Φλώρινα, Κωνστάντεια Εδέσσης, Χαράδρα και Αρκαδινό Δράμας, Στεφάνια Λαγκαδά, Λευκόβρυση Κοζάνης, Νέα Ζίχνη Σερρών, Κατώμερον, Καπνότοπο & Άκρα Σιδηροκάστρου, Μακρυχώρι Καβάλας, Σταυρωτή Κοζάνης, Πάφρα Ιωαννίνων, Πηγές Δράμας, Κοσκινιά & Ίμερα Κοζάνης, Σιδηρόκαστρο Σερρών, Μεσόρεμμα Καβάλας, Ακροποταμιά Κιλκίς και Πολυκάρπη Εδέσσης.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com
