Ο Καστρότοιχος της Κρώμνης του Πόντου, του Π. Φιρτινίδη
Γενικά, η Κρώμνη φημιζόταν για τις φυσικές της καλλονές που είχαν κάτι το λεπτό ανάμεσα στο άγριο και που αποτελούσαν πραγματική μαγεία. Ξεχωριστή θέση μέσα στις ομορφιές αυτές κατείχε ο Καστρότοιχος.
Ο Καστρότοιχος ήταν ένα από τα μαγευτικότερα τοπία που μπορούσε να δει κανείς. Μια μικρή έκταση περί τα τρία στρέμματα κάπως ομαλή σαν μια πελώρια αετοφωλιά, απλωνόταν κάτω από πανύψηλους βράχους στην άκρη μιας βουνοπλαγιάς που κατερχόταν από τα «σπελοκέφαλα» προς τη χαράδρα, ανάμεσα από την οποία κυλούσε το ποτάμι της Μόχωρας. Ο Καστρότοιχος της Κρώμνης του Πόντου. Στο μέρος αυτό η βουνοπλαγιά όπως κατέρχεται σχηματίζει την ακμή μιας δίεδρης γωνίας με κατεύθυνση της μιας πλευράς προς τη Μόχωρα στα ανατολικά και της άλλης προς το Αληθινό στα βορειοδυτικά. Στο μέσον περίπου αυτής της ακμής ήταν ο Καστρότοιχος. Πελώριοι βράχοι και κάτω από αυτούς στη βάση λίγος χώρος με πολλά νερά και δέντρα. Οι βράχοι στο μέσον δεν αποτελούσαν ένα συμπαγή όγκο. Δύο κώνοι δεξιά και αριστερά και ανάμεσα σε αυτούς μικρότεροι βράχοι αποτελούσαν τρόπον τινά μια σκαλωσιά ύψους περίπου 25 μέτρων. Σαν δεύτερη σκαλωσιά υψωνόταν σε ύψος άλλων 50 μέτρων απότομα ένας βράχος του οποίου η κορυφή ήταν επίπεδη με κλίση προς το άλλο συγκρότημα των βράχων. Την κορυφή αυτή την ξέραμε με το όνομα «Αε-Τράπεζα». Πάνω από τον δεύτερο αυτό βράχο υψωνόταν σε ύψος 80 μέτρων ο τελευταίος όγκος του συγκροτήματος. Με ένα τεράστιο τόξο, αγκάλιαζε όλο τον χώρο του Καστρότοιχου. Απέναντι και δυτικά από την Αε-Τράπεζα σε μια απρόσιτη ρωγμή των βράχων είχαν στημένη τη φωλιά τους οι γύπες. Τη λέγαμε «σ̌ορσ̌όταινας φωλέα». Η αναρρίχηση στη φωλιά αυτή ήταν πολύ επικίνδυνη και όμως με την επίσκεψη μερικών τολμηρών αναγκάστηκαν οι γύπες να εγκαταλείψουν την κατοικία τους και η φωλιά έμεινε έρημη. Κάτω από τους βράχους αυτούς όπως αλλού γράψαμε απλωνόταν επικλινώς ο ομαλός χώρος μέσα στον οποίο ήταν το σχολείο, η εκκλησία και πολλές πρασιές, άλλες δεντροφυτεμένες και άλλες γυμνές στην αυλή του σχολείου. Περιτειχισμένος ο χώρος αποτελούσε ένα πραγματικό κάστρο που πήρε τη ρομαντική ονομασία Καστρότοιχος. Το σχολείο χτισμένο στη μεσημβρινή πλευρά πάνω σε ένα βράχο ήταν ένα ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο χωρισμένο εσωτερικά σε δυο αίθουσες. Συναπτό με αυτό ήταν δεύτερο μικρό κτίριο από όπου ήταν η είσοδος του σχολείου. Στην ανατολική μεριά κάτω από τον βράχο ήταν χτισμένη η εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής. Πίσω από το Άγιο Βήμα της εκκλησίας αυτής και μέσα από μια ρωγμή του βράχου έπεφτε σαν καταρράκτης άφθονο καθαρό και κρύο νερό που έδινε ζωή στο τοπίο αυτό. Το νερό έπαιρνε στροφή προς τη δεξιά πλευρά της εκκλησίας, διέσχιζε όλο το προαύλιο και κάτω από την κεντρική πύλη έβγαινε έξω προς τον δρόμο και κατρακυλούσε στην κατηφοριά προς το ποτάμι. Άλλο νερό, αρκετό και αυτό πιο ψυχρό και εύγευστο έβγαινε μέσα από τον μικρό κωνοειδή βράχο. Το νερό αυτό έφτανε κοντά στη ρίζα ενός πανύψηλου και χοντρού λευκαδιού μπροστά στο σχολείο. Μια μικρή ξύλινη κρήνη (κρενίν) σχημάτιζε τη βρύση όπου σβήνανε τη δίψα τους οι μαθητές. Στο μέσον άκρο της μεσαίας αυλής ανέβλυζε κι άλλο νερό. Εκεί ήτανε στημένο το συνηθισμένο στην Κρώμνη «Κουτάλ». Σε αυτό έπρεπε να σκύψεις για να πιεις νερό από την κοιλότητα του. Πανύψηλες λεύκες, γραφικές ιτιές, τριανταφυλλιές που κορνίζωναν πρασιές, δαμασκηνιές, άλλες σκόρπιες και άλλες σε μικρό δασύλλιο και άλλες λεύκες φυτεμένες σε γραμμές, συμπλήρωναν τη γραφικότητα του τόπου. Όλο αυτό το τοπίο που συγκέντρωνε ομορφιές, τις πιο άγριες και τις πιο λεπτές με τους βράχους, τα δέντρα τα νερά, τα πολλά πουλιά που φώλιαζαν αλλά στα δέντρα και άλλα στους βράχους και που με τα κελαδήματα τους δημιουργούσαν μια συναυλία μαζί με την πανοραμική του θέα, αποτελούσε μοναδικό φαινόμενο που θα το ζήλευε και το ωραιότερο τοπίο της Ελβετίας. Στη δυτική μεριά προς τους βράχους υπήρχε μισοτελειωμένος ασβεστόχτιστος τοίχος. Ψηλά μέσα στο βράχο ήταν μια σπηλιά. Κάποιοι ονειροπόλοι καλόγεροι θέλησαν να μιμηθούν τους δημιουργούς της Μονής της Παναγίας Σουμελά και αποφάσισαν να κτίσουν και αυτοί εκκλησία μέσα σ’ εκείνη τη σπηλιά. Η έλλειψη χρημάτων τους ανάγκασε να αφήσουν το έργο στη μέση. Υπάρχει ένα έγγραφο υπογεγραμμένο από πολλούς Κρωμναίους θεωρημένο και από τον Ρώσο πρόξενο της Τραπεζούντας. Είναι η άδεια διενέργειας εράνου στη Ρωσία για να συνεχιστεί το έργο. Ματαιώθηκε ο έρανος και παρέμεινε το έγγραφο. Η σπηλιά αργότερα χρησιμοποιήθηκε για καμπαναριό. Οι καμπάνες που στήθηκαν εκεί στόλισαν κατόπιν το περίφημο καμπαναριό της Μόχωρας, ύστερα από ένα νυχτερινό πραξικόπημα των νέων της ενορίας αυτής. Από τα μέσα του 18ου αιώνα ο Καστρότοιχος ήταν μοναστήρι με καλόγερους. Μια σπηλιά κάτω στον δεύτερο κωνοειδή βράχο χρησίμευε για κελί, λεγόταν «ο Καλόγερον». Στα χρόνια μας χρησιμοποιείτο για ξυλαποθήκη του σχολείου. Οι καλόγεροι έφυγαν, δεν βρήκαν άλλους μιμητάς και στη θέση του Μοναστηριού χτίστηκε το Σχολείο όπου φοιτούσαν τα παιδιά των τεσσάρων ενοριών της Κρώμνης: Αληθινού, Μόχωρας, Σαράντων και Τσαχματάντων. Το σχολείο αυτό λειτουργούσε μέχρι το 1921-1922 με τελευταίο δάσκαλο τον Γεώργιο Δαμασκηνό. Για εμάς από όλα αυτά δεν απόμειναν παρά μόνο συγκινητικές νοσταλγικές αναμνήσεις. Κρώμνη Πόντου (Korom Korum Trabzon) Ιστορία Λαογραφία Πολιτισμός. Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Θρύλοι, Παραδόσεις, Χοροί, Πρόσωπα.
Ο Καστρότοιχος της Κρώμνης του Π. Φιρτινίδη. Πηγή: Ποντιακή Εστία Ιούλιος 1961
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
