Κοτύλια - Έναν Κιμισχαναλίδικον χωρίον

κοτύλια,αργυρούπολη,κιμισχανά,χαλδία,έθιμα,γαμήλια,χοροί,τραγούδιαΜε τοι Ταμερτσ̌άντας έναν οσπίτ' εχώριζε μας. Με τον άντρα μ' τηνάν επέρα, εντάμα ετράνυναμε από μικροθέας κιαν' ούλον εντάμαν έμ'νες. Αβράμψ, άντρας-ι-μ' 'ς σα δουλείας ούλα̤ εβοήθανε μας. Εγώ επέγ'να σ' εγεινέτερα ΄ς σο θέρος με την αδερφήν ατ', κι' εκείνος συνέλ'κο μ' έτον, έρχουτον εβοήθανεν εμάς.

Ο τατά̤ς μ' επέθανεν αστ' έμ'νε δεκαπέντε χρονέσσα. Αστ' έντρισα έμ'νε είκοσ' χρονέσσα. Τ' Α-Ηλία εδέβαμε κι' εστεφανώθαμε. Τη Δευτέρα εστάθαμε και την Τρίτ' το πουρνόν εδέκανε με το καγάν' κι' επήγα στο θέρος. Ση κυρού μ' έμαθα κι' εθέριζα. Εβοήθανα τον κύρη μ' ν' ακονίζ' τ' εργαλεία με την κλωστρά̤ν. Άμαν πολλά τσ̌α̤τίν έργον έτον. Όντες έλεε με ο κύρη μ' : " Έλα, Τζόφα ας κρούγομαι τα καγάνια̤ ση κλωστρά̤ν" εμέν' επίανε 'με η κλαίη....

Τα χρόνια̤ εκείνα έταν τσ̌ατίνια̤, το περισ̌ανλούχ' σο γόνατον. Η Ρουσία έρθεν εκειάν' το Δεκαέξ (1916) κι' επεκεί έφυεν κι' υστερία 'δεν 'κ̌' είχαμε. Παράν 'κ̌' έτον (άμον τ' έντον αδακέσ' με την Βουλγαρίαν αστ' έφυεν).

Δείτε το σχετικό βίντεο για τα Κοτύλα̤, έναν Κιμισ̌χαναλίδικον Χωρίον

Τα λώματα της χαράς (του γάμου)

Με τη χαράς τα λώματα εγώ έντρισα, μανάχον το καμίσ' και το βρακίν έταν τ' εμά. Τα λώματα ατα έταν : η ζουπούνα, το κοντογούν, το σ̌άλ', το ζωνάρ', το τσ̌ίτ' το σταφυλίν (απάν' ζωγραφισμένον, σα γιάνα̤ και σο κατσίν έτον σταφύλ'). Τα παπούτζα̤ με τα κορδόνα̤ (με τα μαύρα ψιλά δέματα). Άμαν εγώ εφόρεσα τσ̌αρούχ̌α̤ άσπρα, χασ̌ούλα̤, διπλοστέφανα. Η τάπλα πα τ' εμόν' έτον.
Άντρας –ι-μ' εφόρ'νεν μάλλινα ζίπκας, τ' εκεινού έταν, υφασμένα ση πανί' το χτέν'. Άσπρον έτον το μαλλίν κ' επεικεί εστείλ'ναν ατο σην Ερζιγκάν κι' έβαφταν ατο μαύρον. Κι' επεκεί έραψεν ατα αδερφή μ' η Κερεκή. Ατέ έξερεν και ύφαινεν και γιατάνα̤ για τ' ολόερα τη ζίπκας.
"Σην Ρουσίαν φορώ στενά, σην Τουρκίαν τα ζίπκας, να λελεύω εκείνο το πουλίν το κελαηδεί τα νύχτας".

Τα όργανα του γάμου
Εσταφανώθαμε ΄ς ση χωρί' εμουν την εγκλεσίαν. Καλοκαίρτς έτον, είπαμε. Και τα τσ̌αλγούια έταν ταούλ και ζουρνά. Χωρέτ' εμουν έπαιζαν, ο Νικόλας τη......(δεν αναφέρεται το επίθετο ή προσωνύμι)...έπαιζεν την ζουρνάν κι ο Γιωρίκας τη Χαλαϊτζή έπαιζεν το ταούλ'. Κι άλλ' εμπριζ'νά τα χρόνα̤ έπαιζαν και λυριτζήδες. Είνας έτον ο Παύλον ο λυριτζής. Σ' εμέτερον τη χαρά γέρος έτον.
Έναν χρόνον σ' έναν χαράν ας' σ' Αλήσοφι τη Γαρσί' κιαν έγκαν' και το Χαβα̤νίταν τον Λίαν.

Οι χοροί
Αρ' τα τσ̌αλγούια έπαιξαν κι' εμείς εχόρεψαμε τα τίκια, τ' ομάλα̤, το τρομαχτόν (αδακέσ' το λένε λάζικον). Ατό αστ' εχόρευαν ατο αγούρ', γαρήδες 'κ̌' έμπαιναν σον χορόν. Αγούρ' επαίρναν ατο κα, τον κόσμον εχάλαναν !!!
Την Κούτσ̌αρην ξάϊ 'κ̌' έξεραμ' ατο. Πολλά εχόρευαμε το "Σοφίτσα μ' έξ' μ' εϊβαίνεις...." Τ' εμπροπίσ' πα πολλά, την τρυγόναν, την μητερίτσαν, τη κάτας τον χορόν (δύο φοράς δεξά̤ δύο ζεβρά̤). Τη Κιόσα̤λη έτον τίκ, αποκάθενκιάν' εχόρευαμ' ατο δύο τσ̌εσ̌ίτα̤, μανάχον χορόν. Σα τούρκικα έλεγαν τα λόια :
"Σαρί γουζούν αγιαγουντά, γεμενί, γεμενί, πά̤ν ζανατούμ' καϊμακαμούν γκελενί Αμάν Αμάν Σαρί γούζ Σαρί γούζ"
Ξανθό κορίτσ' σα ποδάρα̤ γεμενί παπούτζα̤, εγώ εθάρεσα έτον τη καϊμακάμ' η νύφε, αμάν αμάν, ξανθό κορίτσ', ξανθό κορίτσ' ...

Τ' αποκαμαρώματα
Τελευταία εποίναμε και τ' αποκαμαρώματα απέσ' σ' οσπίτα̤. Εφτά ζευγάρα̤ και το τά̤κ' . Εχόρευαν κι' ετραβώδ'ναν κι' έλεγαν :
"Εφτά ζευγάρα̤ στέφανα, στέκ'νε και καμαρών'νε......Ο παράνυφος έμορφος κι ο νέγαμον θερίον, η πρανύφ'σσα έμορφος κι' η νύφε άλλο καλλίων. Μαλαματένεν το σταυρόν, τ' ολόερα κουμπία, να ζεί η νύφε κι ο γαμπρόν κι όλεν η γειτονία. Μαλαματένεν το σταυρόν κι ολόερα παράδες να ζει η νύφε κι ο γαμπρόν κι όλ' οι παρανυφάδες.

Τ' αποκαμάρωματα εποίν'ναμ' ατα με την λύραν. Κάθα έναν στέφανον εκράν'νεν απ' έναν κερίν. Το τά̤κ' πα, ο κουμπάρον έναν. Εποίκαμε εφτά κλωσίματα. Τελευταία πα εγονάτ'σεν σον κάθα έναν εμπροστά κι' επήρεν παχσ̌ίσ̌. Ο κουμπάρον πα ετραβώδεσεν. Ο νέγαμον γιόκ.

Λεξιλόγιον:
Από μικροθέας = από μικρή ηλικία
Συνέλ'κο = συνομήλικο
Κλωστρά̤ = τροχός ακονίσματος
περισ̌ανλούχ' = φτώχεια, δυστυχία
Αμάν = αλλά
χασούλα̤ = κατεργασμένα σε βυρσοδεψείο
Τσ̌αλγούια = μουσικά όργανα
Αποκάθενκιαν = από πάνω προς τα κάτω
τσ̌εσ̌ίτα̤ = είδη
τά̤κ = ένα, μονάχο, μονό
παχσ̌ίσ̌ = φιλοδώρημα

  1. Χωρίον Κοτύλα̤ της επαρχίας Χαλδίας (σε αυτό αναφέρομαι με στο βίντεο μου). Γειτονικά χωριά ήταν το Μαυραγγέλ' η Τσιμερά (Μούζενα), το Σιχτόρμιν. Το 1924 οι Κοτυλέτ' ήρθαν στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκαν οριστικά στη Λεκάνη Καβάλας (Μούτζονος) κάποιοι ακόμα στον Κοπανό Νάουσας και κάποιοι σε άλλα μέρη.
  2. Τα Κοτύλα̤ , χωρίον στην Κερασούντα όπου υπαγόταν διοικητικά ενώ εκκλησιαστικά υπαγόταν στη Μητρόπολη Χαλδίας & Κερασούντας. Το χωρίο ιδρύθηκε το 1670 από αποίκους Αργυρουπολίτες (Κιμισ̌χαναλήδες). Σώζονται μέχρι σήμερα κοντά στα Κοτύλα̤ ερείπια της εποχής του Βυζαντίου και των Μεγαλοκομνηνών.
  3. Τα Κοτύλα̤ περιοχής Κελ Κίτ (ΚέλΚέτ) που ανήκε στην Υποδιοίκηση της Αργυρούπολης. Μετά την περιβόητη ανταλλαγή των πληθυσμών οι Κοτυλέτ του ΚελΚίτ εγκαταστάθηκαν στην περιφέρεια της Κοζάνης.

Πηγές :
Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού – Μαλλιάρης Παιδεία Κείμενο : Σάββας Πορφ. Παπαδόπουλος & Ποντιακή Εστία, Τεύχος 138, Σεπτέμβριος 2003

Pin It

Print

Add comment


Security code
Refresh

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ