Μετοικεσία & Ίδρυση του Ακ Δάγ Μαδέν - Κωνσταντίνου Φωτιάδη
Το 1826 - 1828 μετά τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο οι κάτοικοι της κωμόπολης Κορόνιζα (Κορόνιξα) της αγόνου περιοχής Αργυρούπολης (Κιουμουσ̌χανέ) του Πόντου, όλοι μεταλλωρύχοι, με σουλτανικό διάταγμα του Μαχμούτ του Β' μετανάστευσαν στη μεταλλοφόρα περιοχή του Ταύρου, όπου ίδρυσαν την κωμόπολη «Μεταλλείον Ταύρου» με 4.500 κατοίκους (Μπουγά Μαδενί).
(Εγκυκλοπαίδεια ΗΛΙΟΣ, σελ. 375). Μετοικεσία & Ίδρυση του Ακ Δάγ Μαδέν - Πηγή Κωνσταντίνος Φωτιάδης – Γαλατικός Πόντος – Το Ελληνικόν Μεταλλείον του Άκ Δάγ – Αθήνα 1994. Επειδή τα μεταλλεία της Αργυρούπολης έπαψαν να λειτουργούν λόγω στειρεύσεως του πολυτίμου μετάλλου (αργύρου), αμέσως μετά 5-6 έτη, δηλαδλη το 1832, άλλοι κάτοικοι, ιδίως μεταλλωρύχοι, της ιδίας περιοχής, μετανάστευσαν στη Ρωσία κι άλλοι πήραν την δυτική κατεύθυνση κι εγκαταστάθηκαν κοντά σε μεταλλοφόρες περιοχές, όπως του Κουμούσ-Μαδέν, Κεσκίν Μαδέν ή Δενέκ Μαδέν & Ακ-Δαγ-Μαδέν. Το 1832 ένα τμήμα από τους μετανάστες, ακολουθούμενο κι από τους κρυπτοχρισιτιανούς του χωριού Αργυρούπολης Σταυρίν (Σταυριώτες), έφτασε στις ωραίες και πλούσιες κοιλάδες του Ακ-Δαγ-Μαδέν κι ίδρυσε την ομώνυμο κωμόπολη μεταξύ Υοζκάτης και Σεβαστείας. Έγινε Καϊμακαμλίκι (υποδιοίκηση), υπαγόταν στον νομό Αγκύρας, αλλά εκκλησιαστικά υπαγόταν στη Μητρόπολη Χαλδίας, όπως όλα τα Μαδέν της περιοχής. Η μετανάστευση συνεχίστηκε ως το 1850. Η περιοχή, εκτός από τα Μεταλλεία, παράγει δημητριακά, κηπευτικά, οπωρικά, κτηνοτροφικά προϊόντα, όπιον, δέρματα, σαλέπι. Το περίφημο βούτυρο της περιοχής έφτανε ως την Άγκυρα και Σαμψούντα. Οι μετανάστες σιγά-σιγά αναπτύχθηκαν σε 30 χωριά γύρω από το Μαδέν. Όταν κι εδώ το 1880 έπαυσαν να λειτουργούν τα μεταλλεία, οι κάτοικοι αγόρασαν κτήματα, άνοιξαν νέα μέσα στα δάση κι ασχολήθηκαν αποκλειστικά με τη γεωργοκτηνοτροφία. Έμαθαν τέχνες, ιδίως του οικοδόμου, κτίστου, μαρμαρογλύπτου κι εργολάβου. Πήγαιναν ως τη Σμύρνη, Άγκυρα, Σεβάστεια, Μυρσίνα και κατασκεύαζαν οικίες, τζαμιά, ναούς, σχολεία, γεφύρια. Όταν επέστρεφαν στην πατρίδα διέθεταν χρήματα για κοινωφελείς σκοπούς, σχολεία, ναούς, υδραγωγεία, δρόμους. Ακ Δάγ Μαδέν (AkDagMadeni) - Ιστορία - Λαογραφία - Πολιτισμός
Μετοικεσία & Ίδρυση του Ακ Δάγ Μαδέν - Πηγή Κωνσταντίνος Φωτιάδης – Γαλατικός Πόντος – Το Ελληνικόν Μεταλλείον του Άκ Δάγ – Αθήνα 1994
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
