Κοτύωρα (Ορδού) Ordu Πόντου (απομαγνητοφώνηση εκπομπής Φάρου Ποντίων)

Written by Πολατίδης Βασίλειος. Posted in Πόλεις - Περιοχές - Οικισμοί - Χωριά

Κοτύωρα (Ordu) Πόντου. Στην ξακουστή πολιτεία του πόντου Κοτύωρα-Ορτού (Ordu) είναι αφιερωμένη η σημερινή μας εκπομπή. Πανάρχαια πόλη με τις ωραίες ελληνικές παραδόσεις και τους συγκλονιστικούς θρύλους.

Του Κώτιος το ξακουσμένο κάστρο (Κοτύωρα) που ήταν άρχοντας του τόπου στους αρχαίους χρόνους κατά μία άποψη. Κοτύωρα και έπειτα Ορτού (Ordu) δηλαδή στρατόπεδο (η τουρκική ονομασία της πόλεως). Ο ήχος της λύρας θυμίζει καημούς γενιών που έζησαν εκατοντάδες χρόνια στον αγαπημένο τόπο. Τα Κοτύωρα – Ορτού (Ordu) ιδρύθηκαν τον 8ο ή 7ο αιώνα π.Χ. από τους αρχαίους Έλληνες Μηλισσίους που ίδρυσαν την αποικία της Σινώπης (Sinop). Κοτύωρα (Ορντού) Πόντου - Ordu. Είναι μία από τις μεγάλες παραλιακές πόλεις του Πόντου. Το λιμάνι των Κοτυώρων από τα πανάρχαια χρόνια την Αλεξανδρινή εποχή και σε όλη τη διάρκεια της Ρωμαϊκής και Βυζαντινής περιόδου αποτελούσε σπουδαιότατο κέντρο διαμετακομιστικού εμπορίου. Στα Κοτύωρα ήκμασαν όλες οι τέχνες. Τα ελληνικά γράμματα καλλιεργούντο με πάθος. Δαιμόνιο ήταν το εμπορικό πράγμα των κατοίκων. Η ενδοχώρα παρήγαγε άφθονες ποσότητες δημητριακών, κτηνοτροφικών και πτηνοτροφικών ειδών. Ιδίως η παραγωγή οπωρικών ήταν πολύ μεγάλη. Στα Κοτύωρα με το εύκρατο και πολύ υγιεινό κλίμα ευδοκιμούσε και η ελιά. Η υπερπαραγωγή αγαθών στα Κοτύωρα και την ενδοχώρα τους οδηγούσε στην εξαγωγή μεγάλων ποσοτήτων ιδίως ξηρών καρπών, προπάντων φουντουκιών προς περιοχές της Κωνσταντινούπολης, της Ρωσίας και λοιπές. Οι Κοτυωρίτες παρουσιάζουν τα ίδια κατά βάση χαρακτηριστικά με τους λοιπούς Έλληνες του Πόντου. Κράτησαν πιστά τις παραδόσεις ως το τέλος. Φιλοξένησαν και αυτοί τα στρατεύματα του Ξενοφώντα τα οποία πέρασαν και από την δική τους πόλη. Στάθηκαν γενναίοι σε ώρες κρίσιμες. Διατήρησαν τα ήθη και τα έθιμα τους. Στους γάμους και τα πανηγύρια, σε όλες τις εορταστικές εκδηλώσεις οι Κοτυωρίτες έδιναν πάντοτε χρώμα ελληνικό. Η πίστη τους στα έθιμα του γάμου ήταν και παραμένει ακλόνητη. Η νύφη καλωσορίζεται στο σπιτικό του γαμπρού ως πανέμορφη κυρά, σύμφωνα με το σχετικό άσμα του ανώνυμου λαϊκού ποιητή, που θα ακούσετε αμέσως. Επί τρεις αιώνες περίπου, πολλές περιοχές του δυτικού πόντου παρέμειναν ερημωμένες. Ο λιμένας των Κοτυώρων απονεκρώθηκε τελείως. Τον 18ο αιώνα, η μανία του τούρκου κατακτητή υπεχώρησε κάπως. Στις αρχές αυτού του αιώνα, μια ομάδα Ελλήνων από την Αργυρούπολη (Gumushane) των οποίων το γενεαλογικό δέντρο είχε τις ρίζες του στα Κοτύωρα, ξεκίνησε με κατεύθυνση την παλιά φίλτατη πατρίδα, τα Κοτύωρα. Έφτασε στο χωριό Μπαϊραμλή (Bayramli), έξι χιλιόμετρα νοτιότερα της Ορτούς (Ordu) και αργότερα κατέφτασαν και άλλοι Κοτυωρίτες από την Χαλδία (ευρύτερη περιφέρεια της Αργυρούπολης – Gumushane). Στα τέλη του 18ου αιώνα, αυτοί οι Κοτυωρίτες εγκαταστάθηκαν στα Κοτύωρα. Η πόλης άρχισε από τότε να αναζωογονείται και πάλι, να βρίσκει τον παλαιό εαυτό της. Ο πρώτος συνοικισμός που ιδρύθηκε είναι της Υπαπαντής. Κατόπιν δημιουργήθηκε ο συνοικισμός του Αγίου Γεωργίου και αργότερα του Αγίου Νικολάου. Ιδρύθηκαν φυσικά και άλλοι ελληνικοί συνοικισμοί στα Κοτύωρα σε όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Στα Κοτύωρα – Ορτού (Ordu), όπου επανήλθε και πάλι το ελληνικό στοιχείο, η ελληνική παιδεία έδωσε εκ νέου τη λάμψη της. Ιδρύονται περικαλλείς ναοί και πολυάριθμα σχολεία. Η περίφημος Ψωμιάδιος Σχολή θα μείνει αλησμόνητη. Ήταν έργο του μεγάλου ευεργέτου Κοτυωρίτη Κωστάκη Ψωμιάδη. Οι λειτουργοί της παιδείας, ανάμεσα στους οποίους εξέχουσα θέση κατέχει ο Θεμιστοκλής Παστιάδης, εργάστηκαν στα Κοτύωρα με πραγματική αυτοθυσία. Η προσφορά τους στα ελληνικά γράμματα είναι πολύτιμη. Με την κατάκτηση του Πόντου από τους τούρκους, ο Ελληνικός πληθυσμός της περιοχής Κοτυώρων υπέστη τους φοβερότερους κατατρεγμούς. Τον 15ο και 16ο αιώνα η μανία του κατακτητή δεν άφησε ίχνος Ελληνικότητας στα Κοτύωρα. Ο τόπος ερημώνεται. Το ίδιο συνέβη σχεδόν σε όλες τις περιοχές του Δυτικού Πόντου όπου βρίσκονται τα Κοτύωρα. Όσοι από τους Κοτυωρίτες κατόρθωσαν να γλιτώσουν, έφυγαν προς περιοχές του Ανατολικού Πόντου και ιδίως την περιοχή Χαλδίας, Αργυρουπόλεως, την μετέπειτα επονομαζόμενη Κιμισχανά (Gumushane). Εδώ βρήκαν κάποια ανακούφιση. Ο κατακτητής παρεχώρησε στους κατοίκους της Αργυρουπόλεως διάφορα προνόμια. Η παραχώρηση έγινε για λόγους οικονομικού συμφέροντος του Οθωμανικού κράτους. Η εκμετάλλευση των μεταλλίων της Αργυρουπόλεως (Gumushane maddens) δεν μπορούσε να γίνει χωρίς τους Έλληνας αρχιμεταλλουργούς και τεχνίτες της περιοχής. Τα προνόμια, λοιπόν, παραχωρήθηκαν ως ελάχιστο αντάλλαγμα προς αυτούς. Πριν από τον ξεριζωμό, τα Κοτύωρα – Ορτού (Ordu) απαριθμούσαν 15.000 κατοίκους, από τους οποίους οι 8.000 περίπου ήταν Έλληνες. Η πόλη αποτελούσε κέντρο Περιφέρειας όπου υπήρχαν περί τα 400 χωριά, κώμες και κωμοπόλεις. Από αυτά τα 64 ήταν καθαρά Ελληνικά και έξι ήταν μεικτά. Ο Ελληνικός πληθυσμός της περιφέρειας Κοτυώρων στο σύνολό του υπερέβαινε τις 40.000 κατοίκους. Πολλοί από τους Κοτυωρίτες παρέμειναν στην Ρωσία. Σημαντικό μέρος του πληθυσμού χάθηκε στο μαρτύριο της εξορίας. Όσοι ήρθαν στην Ελλάδα σκόρπισαν σε διάφορες περιοχές της. Δεν λησμονούν την παλιά γενέτειρα τους, τα Κοτύωρα – Ορτού (Ordu). Συνεχίζουν κι εδώ τις παλιές παραδόσεις. Κοτύωρα Πόντου (Ordu) - Απομαγνητοφώνηση εκπομπής Φάροου Ποντίων (Στάθη Ευσταθιάδη. Για την ενδοχώρα των Κοτυώρων θα μας δοθεί η ευκαιρία να μιλήσουμε σε άλλη μας εκπομπή. Όμως στη σημερινή μας εκπομπή δεν μπορούμε να μην μνημονεύσουμε το ξακουστό θέρετρο της Ορτούς Τσάμπασιν (Πευκόδασος). Ο εξοχικός αυτός τόπος, 45 χιλιόμετρα μακριά από την Ορτού, με υψόμετρο 2.000 μέτρα, ήταν αληθινός παράδεισος. Σε όλη τη διάρκεια της καλοκαιρινής περιόδου αποτελούσε σπουδαίο κέντρο παραθερισμού και εμπορίου ταυτόχρονα. Υπήρχαν εδώ πολλά και διάφορα εμπορικά καταστήματα. Ο τόπος ήταν καταπράσινος. Στα υψίπεδα του Τσάμπασιν υπήρχαν διάφορες λίμνες, αλλά ένα τυχαίο τραγικό περιστατικό έθεσε τέρμα στη ζωή του Τσάμπασιν. Στις 13 Σεπτεμβρίου του 1913 το Τσάμπασιν, με όλα τα εμπορικά του καταστήματα, διάφορες εγκαταστάσεις και τα λοιπά, γίνεται παρανάλωμα του πυρός. Παραδίδεται στις φλόγες μιας πυρκαγιάς και αποτεφρώνεται ολοκληρωτικά. Έτσι η δόξα του Τσάμπασιν γίνεται θρύλος που τον ψάλλει η ποντιακή μούσα.
»» Τρανόν γιαγκούν ‘ς σο Τσ̌άμπασην σπίτι͜α ΄κ̌ι θ΄απομένε
»» τρανοί μικροί φτωχ̌οί ζεγκίν ούλ’ κάθουνταν και κλαίγνε.
»» Εκάεν το Τσ̌άμπασην κι επέμναν τα τουβάρα̤
»» κι έτρεξαν ‘ς σο γουρτάρεμαν τ’ Ορτούς τα παλληκάρι͜α
»» Εκάεν το Τσ̌άμπασην αρνί μ’ τιδέν ‘κ̌ επέμνεν
»» ραχ̌ά και λιβαδοτόπα̤ άλλο χορτάρ’ ‘κ̌ι φέρ’νε.
Απομαγνητοφώνηση της εκπομπής του Φάρου Ποντίων (Στάθη Ευσταθιάδη) Κοτύωρα (Ordu) Ορτού - Ιστορία - Λαογραφία - Πολιτισμός