Το άλας (το αλάτι) στην λαογραφία και τις λαϊκές προλήψεις στον Πόντο
Το άλας (το αλάτι). Σε πολλά μέρη του Πόντου και στην περιοχή του Καρς το αλάτι ήταν προϊόν των αλατωρυχείων.
Το αλάτι είχε σημαντική θέση μέσα στο σπίτι, σημαντική όσο και το ψωμί. Γι' αυτό και ποτέ δεν έπρεπε να λείψει από το σπίτι, «για να μη κόφτεται η ευλοΐα τη οσπιτί» (για να μην κοπεί η ευλογία από το σπίτι). Αλάτι έδιναν να φάνε και τα ζώα. Το ανακάτευαν στην τροφή τους (γιαρμά) ή έβαζαν στο παχνί ή κρέμαγαν από ψηλά ένα μεγάλο κομμάτι για να το γλείφουν. Αλάτι ψιλό σκόρπαγαν πάνω στο νεογέννητο μοσχάρι, για να το γλείψει η μάνα του με αγάπη. Με το αλάτι συνδέονται πολλές προλήψεις και δεισιδαιμονίες.
1) Αν ρίξει κανείς αλάτι καταγής και δεν το μαζέψει ή δε ρίξει πάνω του νερό να λιώσει, θα καταδικασθεί απ' τον Θεό να το μαζέψει (στην άλλη ζωή) με τη γλώσσα ή με τις βλεφαρίδες του.
2) Όσοι δανείζουν αλάτι τη νύχτα, θα πάθουν κακό.
3) Πίσω από τον ανεπιθύμητο επισκέπτη ρίχνουν κρυφά λίγο αλάτι, για να σηκωθεί να φύγει.
4) Με αλάτι γίνεται ξεβάσκαμα (γήτεμαν-ξεμάτιασμα).
4) Κρυφά ρίχνουν αλάτι πάνω στο κεφάλι της εγκύου γυναίκας και την παρατηρούν. Αν ξύσει το πόδι της, θα γεννήσει κορίτσι, αν ξύσει το κεφάλι, θα γεννήσει αγόρι.
Με αλατόνερο πρωτο-έλουζαν το νεογέννητο μωρό, για να μην ιδρώνει αργότερα πολύ. Από εδώ ακριβώς και το παράγωγο «άναλος» (ανάλατος), που λεγόταν για άνθρωπο ασήμαντο και κάπως αντιπαθή. Πίστευαν ότι το άτομο αυτό όταν γεννήθηκε δεν το έλουσαν με αλατόνερο, γι' αυτό και έγινε άναλο - αντιπαθητικό. Γενικά για το αλάτι λεγόταν η παροιμιακή φράση «Τον κόσμον τ' άλας εμνοστύν' εκείνο πα’ ας σ’ όλ’ αφτενόν έν'» δηλαδή το αλάτι νοστιμίζει τον κόσμο, αλλά κι αυτό είναι το φτηνότερο απ' όλα. Έλεγαν ακόμα και το εξής ακόλουθο. Όπως το αλάτι νοστιμίζει το φαγητό, έτσι και το ψέμα νοστιμίζει την κουβέντα, εννοώντας μ' αυτό ότι τα αθώα ψέματα είναι απαραίτητα, είναι «Το άλας τη καλατζής» (το αλάτι της κουβέντας). Πίστευαν ότι με ψωμί και αλάτι πάνε σε προϋπάντηση ισχυρών εχθρών, για να ματαιώσουν τις κακές προθέσεις τους και να συμφιλιωθούν. Υπήρχε η φράση «Το ψωμίν και το άλας κορών-ατς» δηλαδή το ψωμί και το αλάτι τους στραβώνει», εννοώντας για να μη δουν το κακό.
Πηγή: Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
