Γκιουμούς̌ Ματέν ή Μεταλλείον Σίμ, ή Κιουμούς Μαδενί, ή Γενί Κιουμούσχανε Μαδενί
Γκιουμούς̌ Ματέν. Ήταν ένα χωριό της επαρχίας Κιουμούς-Χατζήκιοϊ του νομού Σεβάστειας στα δυτικά της Μερτζιφούντας. Ονομαζόταν επίσης, μεταλλείο Σίμ, ή Κιουμούς Μαδενί, ή Γενί Κιουμούσχανε Μαδενί.
Θρησκευτικά υπαγόταν στην Ιερά Μητρόπολη Χαλδίας όπως και τα άλλα διεσπαρμένα μεταλλεία στην Μικρασιατική γη. Οι κάτοικοί του στην πλειοψηφία τους ήταν μεταλλουργοί που μετανάστευσαν απο την Αργυρούπολη, ήταν μάλιστα φιλόθρησκοι και φιλόμουσοι. Το χωριό ιδρύθηκε περί τα 1760 και είχε περίπου 1.700 οικογένειες. Τα μεταλλεία της περιοχής έδιναν ασημόχωμα απο όπου μετά τη επεξεργασία έβγαινε το ασήμι. Το χωριό είχε εκκλησία προς τιμή του Αγίου Μεγαλομάρτυρα Γεωργίου του Τροπαιοφόρου. Είχε και άλλους Ιερούς Ναούς και Μοναστήρι της Παναγίας, Μοναστήρ δερεσί ή Καπά δερέ. Οι υπηρεσίες των κατοίκων του Κιουμούς ματέν ήταν σημαντικές υπέρ της Ανακύρηξης του Πόντου σε αυτόνομη Δημοκρατία. Οι κάτοικοι ήταν συγκροτημένοι σε αντάρτικες ομάδες υπό των οπλαρχηγών Χαράλαμπου Κοντοβραχνίδη και Ευάγγελου Ιωαννίδη. Ευάγγελος Ιωαννίδης Ουσταμπασίδης 1891-1978 ο ηρωϊκός οπλαρχηγός από το Γκιουμούς̌ Μαδέν. Στην Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού αναφορικά με το Γκιουμούς Μαντέν Χατζήκιοϊ διαβάζουμε τα ακόλουθα. Το Γκιουμούς Μαντέν Χατζήκιοϊ ήταν μια Κωμόπολη του Πόντου που χτίστηκε γύρω στα 1768 από Πόντιους μεταλλωρύχους της περιοχής Αργυρούπολης μετά την ομαδική μετοικεσία, γιατί τα μεταλλεία της περιοχής Αργυρούπολης θεωρήθηκαν άχρηστα και ασύμφορα για μεταφορές. Οι κάτοικοι ήταν όλοι τους σχεδόν τεχνίτες και ειδικευμένοι εργάτες. Είχε γύρω στις 700-800 οικογένειες. Το Γκιουμούς Ματέν ή Μεταλλείο Σίμ ή Γενί Γκιουμούς Μαδενί ή Χατζήκιοϊ του Πόντου. Στην κωμόπολη αυτή υπήρχαν ημιγυμνάσιο και παρθεναγωγείο. Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου ήταν πανομοιότυπη με της Αγίας Σοφίας και είχε στον πρόναο γραμμένο το «Νίψον ανομήματα μη μόναν όψιν». Από το χωριό αυτό καταγόταν ο Ανδρέας Χαρ. Γαβριηλίδης-Παπαδόπουλος, φιλόλογος και νομομαθής, προσωπικός φίλος και οπαδός του Ελευθερίου Βενιζέλου, κα θώς επίσης και ο νομικός και βουλευτής των φιλελευθέρων Αβραάμ Πολυχρονιάδης, ο βιομήχανος Ευάγγελος Ιωαννίδης και άλλοι επιστήμονες που διέπρεψαν στον ελληνικό χώρο μετά την ανταλλαγή. Οι κάτοικοί του μετά την απάνθρωπη ανταλλαγή των πληθυσμών το 1922 ήρθαν στην Ελλάδα και κατοίκησαν στο Κάτω Θεοδωράκι του Κιλκίς, τη Βυρώνεια, τα Μέταλλα, τη Δάφνη, τα Κάτω Αμπέλλια, καθώς και στο Σιδηρόκαστρο των Σερρών. Μεταλλείον Σίμ ή Κιουμίσ̌ Ματέν (Gümüş Madeni) του Νομού Σεβάστειας του Πόντου
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
