Ο Ιωάννης Χατζηαντώνογλου με την σύζυγο του Δέσποινα (γένος Μαραγκόζογλου) και τα παιδιά τους. Πάφρα Αμισού Πόντου 1870
Πάφρα Αμισού Πόντου 1870. Η οικογένεια του Ιωάννη Χατζηαντώνογλου. Ο Ιωάννης με τη γυναίκα του Δέσποινα (γένος Μαραγκόζογλου) και τα παιδιά τους φωτογραφίζονται σε στούντιο.
Η αστική οικογένεια Χατζηαντώνογλου ενδεδυμένη με τις αστικές ενδυμασίες της εποχής, τα ευρωπαϊκά ενδύματα. Η Πάφρα ήταν μια πόλις του Δυτικού Πόντου, η Αλύα των αρχαίων και Γαζηλών, κατά το Στράβωνα. Κείται μεταξύ Σινώπης (απέχει απ' αυτήν περί τα 100 χιλιόμετρα) και Αμισού (απόσταση των δύο πόλεων 40 χιλιόμετρα). Επίνειό της είναι το Κουμτσουγκάζ του Ευξείνου, το αρχαίο Κωνώπειον του Αρριανού. Ήτο έδρα πολιτικώς μεν υποδιοικήσεως, εκκλησιαστικώς δε επισκοπής υπαγομένης εις την Μητρόπολιν Αμασείας. Προ του πολέμου κατωκείτο αύτη υπό πληθυσμού ανερχομένου εις 11.000 κατοίκων, ων Ελληνορθόδοξοι περί τους 4.000. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου - Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου - Αμισός (Σαμψούντα) - Πάφρα Πόντου. Ιστορία, Χοροί, ήθη, έθιμα, παραδόσεις. Αυτή η εξαιρετικά σπάνια οικογενειακή φωτογραφία του 1870 από την Πάφρα (Μπάφρα) του Δυτικού Πόντου προσφέρει μια μοναδική ματιά στην κοινωνική και ενδυματολογική εξέλιξη του αστικού Ποντιακού Ελληνισμού στα τέλη του 19ου αιώνα.
1. Αστικός Εκσυγχρονισμός & Ευρωπαϊκή Μόδα
Η εικόνα της οικογένειας του Ιωάννη Χατζηαντώνογλου αποτυπώνει την πλήρη υιοθέτηση των δυτικών/ευρωπαϊκών προτύπων αμφίεσης από τις εύπορες αστικές οικογένειες των ποντιακών κέντρων:
• Ο Ιωάννης Χατζηαντώνογλου: Φορά ευρωπαϊκό κοστούμι (σακάκι, γιλέκο, λευκό πουκάμισο με παπιγιόν). Στο κεφάλι φέρει το φέσι, το οποίο εκείνη την περίοδο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (μετά τις μεταρρυθμίσεις του Τανζιμάτ) αποτελούσε το επίσημο, υποχρεωτικό κάλυμμα κεφαλής για όλους τους πολίτες ανεξαρτήτως θρησκεύματος, συμβολίζοντας την ιδιότητα του νομοταγούς αστού.
• Η Σύζυγος Δέσποινα (το γένος Μαραγκόζογλου): Εμφανίζεται με ένα κομψό, μακρύ βικτωριανού τύπου φόρεμα, συνδυασμένο με κεντητή ζακέτα/ζακέτο. Τα μαλλιά της είναι προσεγμένα πλεγμένα γύρω από το κεφάλι, χωρίς την παραδοσιακή μαντίλα, υπογραμμίζοντας τον αστικό αέρα της εποχής.
• Τα Παιδιά: Ο μικρός γιος στα αριστερά είναι ντυμένος σαν «μικρός κύριος», με ολοκληρωμένο κοστούμι (παντελόνι, γιλέκο, σακάκι) και το δικό του φέσι. Η μικρή κόρη, καθισμένη με οικειότητα στα γόνατα του πατέρα της, φορά ένα απλό, κομψό σκουρόχρωμο φόρεμα.
2. Σκηνοθεσία & Ατμόσφαιρα Στούντιο
• Πρώιμη Φωτογραφία (1870): Λαμβάνοντας υπόψη τη χρονολογία (1870), πρόκειται για ένα πολύ πρώιμο φωτογραφικό τεκμήριο. Η πόζα είναι στημένη με προσοχή: ο πατέρας στο κέντρο ως κεφαλή της οικογένειας, η μητέρα όρθια δεξιά να ακουμπά με άνεση στο στηθαίο, και τα παιδιά τοποθετημένα κοντά τους.
• Το Σκηνικό: Το διακοσμητικό χαλί στο πάτωμα και το ουδέτερο φόντο είναι χαρακτηριστικά στοιχεία των πρώτων επαγγελματικών φωτογραφείων που λειτουργούσαν στα μεγάλα αστικά και εμπορικά κέντρα του Πόντου (όπως η Αμισός και η Πάφρα).
3. Η Αξία του Επιχρωματισμού. Συγκρίνοντας την ασπρόμαυρη με την επιχρωματισμένη εκδοχή:
• Το έντονο κόκκινο χρώμα στα φέσια δημιουργεί μια πανέμορφη αντίθεση με τους γήινους και σκούρους τόνους των κοστουμιών.
• Το βαθύ μπλε φόρεμα της μικρής και το καφέ/χάλκινο φόρεμα της μητέρας ζωντανεύουν την εικόνα, κάνοντας τα πρόσωπα της οικογένειας Χατζηαντώνογλου να μοιάζουν σύγχρονα, γεμάτα αξιοπρέπεια και αρχοντιά.
Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, η Μέριμνα Ποντίων Κυρίων, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους. Στην πλειονότητα τους οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες έχουν επεξεργαστεί και επιχρωματιστεί με σεβασμό στα πρόσωπα που εικονίζονται, στις ενδυμασίες και στα δομικά μέρη της κάθε εικόνας καθώς στην αρχική τους μορφή τις περισσότερες φορές έχουν σχισίματα, ρωγμές, λείπουν κομμάτια ή τις έχει διαβρώσει ο χρόνος και η κακή αποθήκευση. Η σύγκριση μιας σχισμένης, φθαρμένης από τον χρόνο αυθεντικής φωτογραφίας με την αποκατεστημένη εκδοχή της αποδεικνύει την ουσιαστική σημασία της ψηφιακής διάσωσης των ιστορικών αρχείων. Πρόσωπα που κινδύνευαν να χαθούν κάτω από τις ρωγμές του χαρτιού, αποκτούν ξανά καθαρές εκφράσεις, επιτρέποντάς μας να συνδεθούμε άμεσα με την ιστορία τους.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
