Αναμνηστική φωτογραφία της οικογένειας του Παναγιώτη Τσαλιγοπούλου, Θεοδοσιούπολις (Ερζερούμ) 1878
Αναμνηστική φωτογραφία της οικογένειας του Παναγιώτη Τσαλιγοπούλου, Θεοδοσιούπολις (Ερζερούμ) 1878
Πρόκειται για ένα εξαιρετικά σπάνιο και πολύτιμο ιστορικό τεκμήριο που αποτυπώνει την αστική ποντι(α)κή/ρωμέικη κοινωνία στα τέλη του 19ου αιώνα στη Θεοδοσιούπολη (Ερζερούμ). Η φωτογραφία αυτή προσφέρει σημαντικές πληροφορίες για την ταυτότητα, την κοινωνική τάξη και τη ζωή των Ελλήνων του Πόντου και της Ανατολίας:
1. Ενδυματολογική Σύνθεση: Η συνάντηση Ανατολής και Δύσης. Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της φωτογραφίας είναι ο τρόπος με τον οποίο συνδυάζονται τα ευρωπαϊκά και τα ανατολίτικα στοιχεία:
• Τα φέσια: Οι μεγαλύτεροι άνδρες της οικογένειας φορούν το φέσι, το οποίο αποτελούσε την επίσημη και υποχρεωτική ενδυμασία για τους υπηκόους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (ανεξαρτήτως θρησκεύματος) μετά τις μεταρρυθμίσεις του Τανζιμάτ. Ζωντανεύοντας τις μνήμες των Ελλήνων του Πόντου
• Τα ευρωπαϊκά κοστούμια: Οι νεότεροι άνδρες φορούν κομψά δυτικότροπα σακάκια, γιλέκα, γραβάτες, παπιγιόν και αλυσίδες ρολογιών τσέπης. Αυτό υποδηλώνει μια οικογένεια με οικονομική ευημερία, μόρφωση και επαφή με τον ευρωπαϊκό πολιτισμό.
• Γυναικείες ενδυμασίες & Κοσμήματα: Η μεγαλύτερη γυναίκα (μητέρα/γιαγιά) φέρει παραδοσιακή μαντίλα και δαντελωτή εσάρπα, ενώ η νεότερη γυναίκα πίσω φορεί επιβλητικά χρυσά περιδέραια και παραδοσιακά κοσμήματα (όπως τα φλουριά/γιορντάνια), τα οποία αποτελούσαν σύμβολο οικογενειακού πλούτου και προίκας.
2. Στάση, Σύνθεση και Θρησκευτικά Σύμβολα
• Η ιεραρχία: Η διάταξη των μελών ακολουθεί τους αυστηρούς κανόνες της εποχής: οι γονείς/πρεσβύτεροι κάθονται στο κέντρο, ενώ τα παιδιά/έκγονοι στέκονται όρθιοι γύρω τους σε στάση σεβασμού.
• Το ύφος: Τα πρόσωπα είναι σοβαρά, όπως επέβαλε η φωτογραφική εθιμοτυπία του 1878, καθώς οι χρόνοι έκθεσης των μηχανών ήταν μεγάλοι και η φωτογραφία θεωρούνταν μια επίσημη, σχεδόν "ιερή" στιγμή για την υστεροφημία της οικογένειας. Παραδοσιακές ανδρικές & γυναικείες ενδυμασίες (φορεσιές) των Ελλήνων του Πόντου
3. Ιστορικό Πλαίσιο (Ερζερούμ, 1878). Το 1878 ήταν μια κομβική χρονιά, καθώς συνδέεται με τον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο (1877–1878). Το Ερζερούμ υπήρξε κομβικό εμπορικό και στρατηγικό κέντρο στην Ανατολική Ασία. Οι Έλληνες της περιοχής (πολλοί από τους οποίους κατάγονταν από τον Πόντο, όπως την Αργυρούπολη/Γκιουμούσχανε) δραστηριοποιούνταν έντονα στο εμπόριο, τις τέχνες και τις επιστήμες.
Η συγκεκριμένη φωτογραφία έχει υποστεί ψηφιακή επιχρωμάτιση (colorization) και επεξεργασία ευκρίνειας, η οποία αναδεικνύει εκπληκτικά τις λεπτομέρειες των υφασμάτων και των κοσμημάτων. Η επαρχία Θεοδοσιούπολης ή Ερζερούμ (στα τουρκικά: Erzurum ili), είναι επαρχία της περιοχής της Ανατολικής Ανατολίας της χώρας. Πρωτεύουσα της επαρχίας είναι η πόλη Ερζερούμ. Συνορεύει με τις επαρχίες Καρς και Αγρί στα ανατολικά, τις Μους και Μπινγκιόλ στα νότια, τις Ερζιντζάν και Μπαϊμπούρτ στα δυτικά, τις Ριζούντα και Αρτβίν στα βόρεια και την Αρνταχάν στα βορειοανατολικά. Κατοικείται αδιαλείπτως από τον 2ο αιώνα μ.Χ. Μέχρι το 387 μ.Χ., η πόλη ανήκε στο βασίλειο της Αρμενίας, χρονιά κατά την οποία πέρασε στα εδαφικά όρια της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Ο Μέγας Θεοδόσιος, αντιλαμβανόμενος τη στρατηγική θέση της πόλης για την προστασία των ανατολικών επαρχιών της αυτοκρατορίας, προχώρησε σε εκτεταμένα έργα οχύρωσης και υποδομής, μετατρέποντας την απομακρυσμένη πόλη του Αντικαυκάσου στο σημαντικότερο εμπορικό και στρατιωτικό κέντρο της περιοχής - προς τιμή του οι κάτοικοί της την ονόμασαν Θεοδοσιούπολη. Εδώ πραγματοποιήθηκε το πρώτο συνέδριο των κεμαλικών το 1919, όπου αποφασίστηκε η εξόντωση όσων χριστιανών είχαν απομείνει στο οθωμανικό κράτος. Στο Ερζερούμ επίσης κατέληγαν ύστερα από ατέλειωτες πορείες θανάτου όσοι χριστιανοί (Έλληνες, Πόντιοι και Αρμένιοι) είχαν επιβιώσει από τις κακουχίες καθ' οδόν, για να ενταχθούν κατόπιν στα περιβόητα τάγματα εργασίας (αμελέ ταμπουρού), τα οποία ουσιαστικά ήταν τάγματα εξόντωσης των ανεπιθύμητων χριστιανικών πληθυσμών. Η Θεοδοσιούπολις (Ερζερούμη) του Πόντου, του Γεωργίου Θ. Κανδηλάπτου (Κάνεως) - Η Θεοδοσιούπολις του Πόντου (Ερζερούμ
Φωτογραφικό υλικό όπως η παρούσα φωτογραφία μπορεί να προέρχεται από Λευκώματα Συλλόγων, προσωπικές συλλογές, αναρτήσεις σε blogs ή sites όπως η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, το Εθνικό Κέντρο τεκμηρίωσης και ηλεκτρονικού περιεχομένου, η Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, η Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, δημοσιεύσεις σε βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες, το Αρχείον Πόντου κ.ο.κ. και αποτελεί αρχειακό υλικό το οποίο ανήκει πρωτίστως στα εικονιζόμενα πρόσωπα, τις οικογένειες και τους απογόνους τους και κατά συνέπεια σε όλο τον ποντιακό λαό. Μέσω του Kotsari.com προβάλλονται για ιστορικούς και λαογραφικούς εκπαιδευτικούς λόγους, με την όσο το δυνατό πληρέστερη τεκμηρίωση, λεπτομερή αναφορά στα συστατικά στοιχεία προσδιορισμού, χρονολογίας, γεωγραφίας, λαογραφίας (γλωσσικού ιδιώματος), συγγενικών σχέσεων, ενδυματολογίας, ιστορικών συγκυριών και συσχετισμού με άλλο παρόμοιο υλικό από τον Πόντο. Σε κάθε περίπτωση γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια ενδυνάμωσης-ενίσχυσης των φωτογραφιών αρχείου με όλα εκείνα τα στοιχεία (ιστορικά και λαογραφικά) τα οποία είναι ικανά να τις παρουσιάσουν στο σήμερα με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πληρότητα πληροφοριών και στοιχείων για την καταγωγή και σημασία τους.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com
