Σκιαγραφία της Πουλαντζάκης του Πόντου του Λεωνίδα Ιασονίδη
Γεωγραφική θέση. Ανάμεσα στους ποταμούς Πατλαμά και Φαρματινό (Πασάρ-σου) βρίσκεται ο δήμος Άκ-Κιοϊ, ο οποίος αποτελείται από 36 χωριά και έχει ως έδρα την Πουλαντζάκη.
Η Πουλαντζάκη, για την οποία κάνει μια σύντομη αλλά επαινετική αναφορά ο Κ. Ν. Παπαμιχαλόπουλος, απέχει τρεις ώρες από την Κερασούντα προς τα δυτικά και μία ώρα από τον Φαρματινό προς τα ανατολικά. Χτισμένη δίπλα στην παραλία, στους πρόποδες καταπράσινων λόφων ίδιου ύψους, και εκτεινόμενη ανάμεσα σε δύο ποτάμια, παρουσιάζει ορισμένα σημεία χαμηλότερα από την επιφάνεια της θάλασσας. Στα νοτιοανατολικά της Πουλαντζάκης υψώνεται επιβλητικά το ξακουστό όρος του Αγίου Βασιλείου. Εκεί, σύμφωνα με πολλούς ιστορικούς, μόνασε ο φωστήρας της Εκκλησίας και καμάρι του Μικρασιατικού Ελληνισμού, ο Μέγας Βασίλειος.
Συνοικισμός. Οι κάτοικοι της Πουλαντζάκης κατάγονται κυρίως από τα μέρη γύρω από την Αργυρούπολη. Όταν δηλαδή σταμάτησαν οι εργασίες στα περίφημα μεταλλεία —γνωστά ήδη από τα ομηρικά χρόνια— οι χριστιανοί που εργάζονταν εκεί κατά χιλιάδες αναγκάστηκαν, αναζητώντας πόρους ζωής, να εγκαταλείψουν τα ενδότερα, να κατέβουν στα παράλια και να δημιουργήσουν διάσπαρτους αγροτικούς οικισμούς. Μια ομάδα τέτοιων χριστιανών κατοίκησε και γύρω από την ακατοίκητη τότε Πουλαντζάκη, η οποία ήταν μια ευρεία και απέραντη πεδιάδα γεμάτη από κάθε λογής δέντρα και θάμνους. Η τοποθεσία τράβηξε την προσοχή των γύρω χριστιανών, οι οποίοι δημιούργησαν εκεί αγορά και, πριν από εξήντα και πλέον χρόνια, εγκαταστάθηκαν οριστικά.
Κλίμα. Το κλίμα της Πουλαντζάκης ήταν άλλοτε ανθυγιεινό, το καλοκαίρι απρόσιτο, ενώ ο Αύγουστος ήταν ανυπόφορος και θανατηφόρος. Αποτέλεσμα αυτού ήταν η καταναγκαστική μετακόμιση των κατοίκων στις εξοχές. Αργότερα όμως λήφθηκε αρκετή μέριμνα για την εξυγίανση της περιοχής και το κλίμα βελτιώθηκε· παρ' όλα αυτά, η μετακόμιση στα λεγόμενα Παρχάρια δεν σταμάτησε, καθώς είχε γίνει πια συνήθεια.
Πληθυσμός, διοίκηση, γλώσσα, έθιμα. Η Πουλαντζάκη είχε μέχρι τον πόλεμο πάνω από 2.500 Έλληνες Ορθόδοξους κατοίκους, Μωαμεθανοί εν τέλει λίγοι υπήρχαν. Η πόλη αυτή, που ήταν έδρα Μουδίρη (υποδιοικητή), υπαγόταν πολιτικά στην υποδιοίκηση Κερασούντας και εκκλησιαστικά στη δικαιοδοσία της Μητρόπολης Χαλδίας - Χερροιάνων. Στη μεγάλη αυτή εκκλησιαστική επαρχία, η Πουλαντζάκη ήταν η μόνη σημαντική παραθαλάσσια πόλη. Η γλώσσα που μιλούσαν εκεί ήταν η εξελιγμένη αρχαία ελληνική (η ποντιακή διάλεκτος), ενώ τα έθιμα των κατοίκων ήταν παραδοσιακά, αμόλευτα και απλά.
Προϊόντα. Το κυριότερο προϊόν στο οποίο στηριζόταν η ακμή της πόλης και με βάση το οποίο ρυθμίζονταν οι εμπορικές συναλλαγές και οι επιχειρήσεις όλων των κατοίκων ήταν τα φουντούκια (λεπτοκάρυα), των οποίων η ετήσια εξαγωγή κυμαινόταν από 70 έως 100 χιλιάδες καντάρια. Πουλιούνταν είτε με το τσόφλι είτε καθαρισμένα, οπότε ονομάζονταν ξεχωριστά «καρποί». Στην Πουλαντζάκη υπήρχαν πολλά εκκοκκιστήρια (καρποποιεία), στα οποία εκατοντάδες γυναίκες και νεαρά κορίτσια εργάζονταν με θαυμαστή ταχύτητα και δεξιοτεχνία. Έτσι, όχι μόνο εξασφάλιζαν το καθημερινό τους ψωμί, αλλά κάλυπταν και μεγαλύτερες υποχρεώσεις, όπως τη δημιουργία προίκας. Ακόμα και τα τσόφλια των φουντουκιών μαζεύονταν προσεκτικά σε αποθήκες και πουλιούνταν με τα τσουβάλια, χρησιμεύοντας ως καύσιμη ύλη.
Αυτό το ευλογημένο προϊόν θα λάμπρυνε ακόμη περισσότερο την οικονομική θέση της Πουλαντζάκης αν η πόλη διέθετε λιμάνι και δεν αναγκαζόταν, λόγω αυτής της έλλειψης, να μεταπωλεί τα εμπορεύματά της στην Κερασούντα. Άλλα προϊόντα της περιοχής ήταν εξαιρετικό κρασί, τσίπουρο (ρακή), καλαμπόκι, ρύζι, φασόλια, αυγά κ.ά.
Πνευματική κίνηση. Εκκλησία. Στο ψηλότερο και ομορφότερο σημείο της πόλης, στην ίδια αυλή, βρίσκονταν τα Ευαγή Ιδρύματα: η Εκκλησία, το κεντρικό Σχολείο, το Παράρτημα και το Μητροπολιτικό οίκημα — όλα πέτρινα, καλαίσθητα και κομψά (εκτός από το Παράρτημα). Η εκκλησία της Πουλαντζάκης, που χτίστηκε με παροιμιώδη ζήλο το έτος 1865, ήταν αφιερωμένη στον Μεγαλομάρτυρα και Τροπαιοφόρο Άγιο Γεώργιο, που ήταν και ο πολιούχος της πόλης. Είχε τέσσερις ιερείς, εκ των οποίων ο ένας, ο σεβάσμιος, μορφωμένος και πράος ιερέας Γεώργιος Υπασπιστής, ήταν το καμάρι των κατοίκων. Το 1905, η φιλότιμη πόλη, αντί για το παλιό ξύλινο εικονοστάσι, έφτιαξε ένα νέο πέτρινο από μαλακή ντόπια πέτρα απο την Οινόη. Ειδικοί γλύπτες, υπό τη διεύθυνση του γνωστού σε όλο τον Πόντο πρωτομάστορα (κάλφα) παπά-Ζαχαρία και του γιου του Χαράλαμπου, εξελίξαν το έργο σε τέτοιο βαθμό που προκαλούσε τον θαυμασμό κάθε επισκέπτη. Την ίδια χρονιά χτίστηκε σε άλλο μέρος της πόλης και δεύτερη μεγαλοπρεπής εκκλησία από τον αγαθό γέροντα Ηλία Φωτιάδη. Στην εκκλησία γινόταν τακτικά ουσιαστικό κήρυγμα από τον τότε Διευθυντή των Σχολείων Θεμιστοκλή Ν. Παστιάδη. Οφείλω στο σημείο αυτό, μια και γίνεται λόγος γι' αυτό, να σημειώσω με εθνική και θρησκευτική υπερηφάνεια ότι οι χριστιανοί Πόντιοι χαρακτηρίζονται από βαθιά αφοσίωση στη Θρησκεία, την Πατρίδα και σε κάθε ευγενικό πατροπαράδοτο αίσθημα.
Σχολικά. Τον καιρό που πρωτοκατοικήθηκε ο τόπος, δεν μπορούσε να γίνει λόγος για κάποιο συστηματικό σχολείο. Αναφορά για κάπως οργανωμένο σχολείο υπάρχει από τότε που κλήθηκε από την Κερασούντα ο Π. Γ. Μωσαΐδης (ο επικαλούμενος «Λογιώτατος»), ο οποίος αργότερα χειροτονήθηκε ιερέας. Μετά από αυτόν δίδαξαν πολλοί μέχρι το 1861, οπότε εισήχθη στο σχολείο η νέα μέθοδος διδασκαλίας και καταργήθηκε το παλιό αλληλοδιδακτικό σύστημα. Σημειωτέον ότι τα μαθήματα γίνονταν σε ένα διώροφο οίκημα, χτισμένο στους πρόποδες του λόφου όπου ιδρύθηκε αργότερα το νεότερο Κεντρικό Σχολείο. Το 1901, επειδή το Κεντρικό Σχολείο δεν επαρκούσε πλέον για τη σωστή λειτουργία Αστικής Σχολής, χτίστηκε το διώροφο παράρτημα στα δεξιά της ανατολικής πύλης του προαυλίου των Ιδρυμάτων. Εκεί λειτούργησε εξατάξιο Παρθεναγωγείο. Για τα Εκπαιδευτήρια της Πουλαντζάκης ξοδεύονταν κάθε χρόνο αρκετές εκατοντάδες λίρες, οι οποίες προέρχονταν από εισοδήματα, αφιερώματα, εισιτήρια και συνδρομές.
Φιλανθρωπική κίνηση. Αποτέλεσμα των ευγενικών και φιλανθρωπικών αισθημάτων των κατοίκων ήταν η ομαλή και αποτελεσματική λειτουργία της Φιλοπτώχου Αδελφότητας, που είχε ως σκοπό τη βοήθεια των συμπατριωτών: α) με την παροχή χρηματικών βοηθημάτων στους φτωχούς, β) με την ιατρική τους περίθαλψη, γ) με τη λήψη μέτρων για την προστασία της υγείας των κατοίκων, και δ) με την ίδρυση αναγνωστηρίων για την πνευματική καλλιέργεια του λαού. Αυτόν τον σκοπό εκπληρούσε με ειλικρίνεια και ασταμάτητο μόχθο η Φιλόπτωχος Αδελφότητα, μοιράζοντας χρήματα στους απόρους, υποστηρίζοντας με διάφορους τρόπους τους φτωχούς μαθητές και φροντίζοντας γενικά με θέρμη και πατριωτισμό για όλους όσους είχαν ανάγκη. Κλείνοντας τη σκιαγραφία μου, εύχομαι όπως και στην Ελλάδα οι κατοικοι της Πουλαντζάκης να συνεχίσουν το φιλάνθρωπο και φιλόθρησκο έργο τους.
Το παραπάνω κείμενο το έχω αποδώσει στην δημοτική γλώσσα για την καλύτερη κατανόηση εκ μέρους των αναγνωστών. Ακολουθεί το πρωτότυπο κείμενο σε πολυτονικό σύστημα της καθαρευούσης γλώσσας στην οποία είχε αρχικώς συνταχθεί από τον λαμπρό και επιφανή μας πατριώτη κ. Λεωνίδα Ιασονίδη ο 1937.
Γεωγραφικὴ θέσις. Μεταξὺ τῶν ποταμῶν Πατλαμᾶς καὶ Φαρματίνου (Πασὰρ-σοῦ) κεῖται ὁ δῆμος Ἄκ-Κιοϊ, ἀποτελούμενος ἐκ 36 χωρίων καὶ ἔχων ἕδραν τὴν Πουλαντζάκην. Ἡ Πουλαντζάκη, περὶ τῆς ὁποίας εὔφημον διὰ βραχέων μνείαν ποιεῖται ὁ Κ. Ν. Παπαμιχαλόπουλος, ἀπέχει τρεῖς ὥρας ἀπὸ τῆς Κερασοῦντος πρὸς δυσμὰς καὶ μίαν ὥραν ἀπὸ τοῦ Φαρματίνου πρὸς ανατολάς. Ἐκτισμένη παρὰ τὴν παραλίαν εἰς τοὺς πρόποδας ἰσοϋψῶν δενδροφύτων λόφων, ἐκτεινομένη μεταξὺ δύο ποταμίων παρουσιάζει σημεῖα χαμηλότερα τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης. Εἰς τὰ Ν.Α. τῆς Πουλαντζάκης ὑψοῦται ἀγερώχως τὸ μεγαλώνυμον ὄρος τοῦ Ἁγίου Βασιλείου, ἐφ’ οὗ ὑπὸ πολλῶν ἱστορικῶν φέρεται μονάσας ὁ φωστὴρ τῆς Ἐκκλησίας, τὸ κλέος τοῦ Μικρασιατικοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὁ Μέγας Βασίλειος.
Συνοικισμός. Οἱ κάτοικοι τῆς Πουλαντζάκης κατάγονται κυρίως ἀπὸ τὰ περὶ τὴν Ἀργυρούπολιν μέρη. Μετὰ τὴν διακοπὴν δηλ. τῶν ἐργασιῶν τῶν περιωνύμων μεταλλείων τῶν γνωστῶν καὶ ἐπὶ τῶν Ὁμηρικῶν χρόνων (Ἰλ. Β 857), οἱ εἰς αὐτὰ κατὰ χιλιάδας ἐργαζόμενοι χριστιανοὶ ἠναγκάσθησαν πρὸς εὕρεσιν πόρου ζωῆς, καταλιπόντες τὰ μεσόγεια, νὰ κατέλθωσιν εἰς τὰ παράλια καὶ νὰ συστήσωσι σποράδην διαφόρους ἀγροτικὰς συνοικίας. Ὁμὰς τοιούτων χριστιανῶν κατῴκησε καὶ περὶ τὴν ἀκατοίκητον τότε Πουλαντζάκην, ἡ ὁποία ἦτο τότε πεδίον εὐρὺ καὶ ἀπέραντον ὑπὸ δένδρων παντοδαπῶν καὶ θάμνων καταλυπτόμενον. Ἡ τοποθεσία αὐτῆς ἐφείλκυσε τὴν προσοχὴν τῶν πέριξ χριστιανῶν, συνέστησαν εἰς αὐτὴν ἀγορὰν καὶ ἀπὸ ἑβδομηκονταετίας πλέον ὁριστικῶς ἐγκατεστάθησαν ἐν αὐτῇ.
Κλῖμα. Τὸ κλῖμα τῆς Πουλαντζάκης ἄλλοτε ἦτο νοσῶδες, κατὰ τὸ θέρος ἀπροσπέλαστον, ὁ δὲ Αὔγουστος ἦτο βροτολοιγός. Ἀπόρροια τούτου ὑπῆρξεν ἡ εἰς ἐξοχὰς καταναγκαστικὴ μετοικεσία. Βραδύτερον ὅμως ἐλήφθη ἀρκετὴ πρόνοια ὑπὲρ τῆς ἐξυγιάνσεως τοῦ τόπου καὶ τὸ κλῖμα ἐβελτιώθη, ἐν τούτοις δὲν ἐσταμάτησεν ἡ μετοικεσία εἰς τὰ λεγόμενα Παρχάρια, διότι τὸ τοιοῦτον κατήντησεν ἕξις.
Πληθυσμός, διοίκησις, γλῶσσα, ἤθη. Ἡ Πουλαντζάκη εἶχε μέχρι τοῦ πολέμου ὑπὲρ τὰς 2.500 κατοίκους Ἕλληνας Ὀρθοδόξους, Μωαμεθανοί ἐν τέλει, ὀλίγοι ὑπηρχον.
Ἡ πόλις αὕτη, ἕδρα Μουδίρου οὖσα, ὑπήγετο πολιτικῶς μὲν εἰς τὴν ὑποδιοίκησιν Κερασοῦντος, ἐκκλησιαστικῶς δὲ ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ἁγίου Χαλδίας - Χερροιάνων, ἐν τῇ πρεσβυγενεῖ δὲ αὐτοῦ πολυσχιδεῖ ἐπαρχίᾳ, αὕτη τυγχάνει ἡ μόνη σημαντικωτέρα παραθαλάσσιος. Γλῶσσα ἐνταῦθα ἐλαλεῖτο ἡ πεφθαρμένη ἀρχαία Ἑλληνική, τὰ ἤθη δὲ τῶν κατοίκων ἦσαν ἀρχαιοπρεπῆ, ἀμιγῆ, ἁπλᾶ.
Προϊόντα. Τὸ κυριώτερον προϊόν, οὗ ἐστηρίζετο ἡ ἀκμὴ καὶ δι’ οὗ ἐκανονίζοντο ἀναλόγως αἱ ἐμπορικαὶ πράξεις καὶ αἱ ἐπιχειρήσεις ἁπάντων τῶν Πουλαντζακηνῶν ἦσαν τὰ λεπτοκάρυα, ὧν ἡ ἐτησία ἐξαγωγὴ ἐκυμαίνετο μεταξὺ 70 - 100 χιλ. κανταρίων. Ἐπωλοῦντο δὲ ἢ μετὰ φλοιοῦ, ἢ ἄνευ φλοιοῦ, ὁπότε ἐξαιρετικῶς ἐκαλοῦντο καρποί. Εἰς τὴν Πουλαντζάκην ὑπῆρχον πλεῖστα καρποποιεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα μετὰ θαυμαστῆς ταχυδακτυλουργικῆς δεξιότητος ἑκατοντάδες γυναικῶν καὶ κορασίων ἐργαζόμεναι, οὐ μόνον τὸν ἐπιούσιον προσεπορίζοντο ἄρτον, ἀλλὰ καὶ ὑψηλοτέρας ὑποχρεώσεις (προικῴας κλπ.) ἐξεπλήρουν. Καὶ οἱ φλοιοὶ δὲ τῶν φουντουκίων ἐπιμελῶς εἰς ἀποθήκας συναγόμενοι ἐπωλοῦντο κατὰ σάκκους, ἐπέχοντες θέσιν καυσίμου ὕλης. Τὸ εὐλογημένον τοῦτο προϊόν ἔτι μᾶλλον ἤθελε λαμπρύνει τὴν οἰκονομικὴν θέσιν τῆς Πουλαντζάκης ἄν αὕτη ἐκέκτητο λιμένα, καὶ δὲν ἐξηναγκάζετο ὡς ἐκ τῆς τοιαύτης ἐλλείψεως νὰ μεταπωλῇ τὰ ἐμπορεύματα αὐτῆς εἰς Κερασοῦντα. Ἕτερα προϊόντα οἶνος ἐξαίρετος, ρακή, ἀραβόσιτος, ὄρυζα, φασίολοι, ὠὰ κλπ.
Πνευματικὴ κίνησις. Ἐκκλησία. Εἰς τὸ ὑψηλότερον καὶ τερπνότερον τῆς πόλεως σημεῖον εἰς τὴν αὐτὴν αὐλήν, ὑπῆρχον τὰ Εὐαγῆ Καθιδρύματα, ἡ Ἐκκλησία, τὸ κεντρικὸν Σχολεῖον, τὸ Παράρτημα καὶ τὸ Μητροπολιτικὸν οἴκημα, πάντα, πλὴν τοῦ Παραρτήματος, λίθινα, καλλιπρεπῆ καὶ κομψά. Ἡ ἐκκλησία Πουλαντζάκης, κτισθεῖσα μετὰ παροιμιώδους ζήλου ἐν ἔτει σωτηρίῳ 1865, ἐτιμᾶτο ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Μεγαλομάρτυρος καὶ τροπαιοφόρου Ἁγίου Γεωργίου, τοῦ καὶ πολιοῦχου τῆς Πουλαντζάκης. Ἱερεῖς εἶχε τέσσαρας, ὧν εἷς, ὁ σεμνοπρεπὴς, εὐπαίδευτος καὶ μειλίχιος Ἱερεὺς Γεώργιος Ὑπασπιστής, τὸ χάρμα τῶν Πουλαντζακηνῶν. Κατὰ τὸ 1905 ἡ φιλότιμος πόλις, ἀντὶ τοῦ ἕως πεπαλαιωμένου ξυλίνου εἰκονοστασίου, ἀνήγειρε λίθινον τοιοῦτον ἐκ πέτρας μαλακῆς εξ Οινόης, γλύπται δὲ εἰδικοὶ ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ γνωστοῦ ἀνὰ τὸν Πόντον κάλφα κ. Παπα Ζαχαρίου καὶ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Χαραλάμπους ἀρχιγλύπτου, προήγαγον τὸ ἔργον εἰς σημεῖον εὐάρεστον, προκαλοῦν τὸν θαυμασμὸν παντὸς ἐπισκέπτου. Κατὰ τὸ αὐτὸ ἐπίσης ἔτος ἀνηγέρθη ἐν ἑτέρῳ τῆς πόλεως μέρει καὶ ἑτέρα μεγαλοπρεπὴς Ἐκκλησία ὑπὸ τοῦ Φιλαγάθου πρεσβύτου κ. Ἠλία Φωτιάδου. Ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τακτικὸν καὶ ἐποικοδομητικὸν ἐγίνετο τὸ κήρυγμα ὑπὸ τοῦ τότε Διευθυντοῦ τῶν Σχολῶν κ. Θεμιστ. Ν. Παστιάδου. Ὀφείλω, ἐνταῦθα, τοῦ λόγου γενομένου, μεθ' ὑπερηφανείας ἐθνικῆς ἅμα καὶ θρησκευτικῆς νὰ σημειώσω, ὅτι οἱ χριστιανοὶ Πόντιοι χαρακτηρίζονται ὡς σφόδρα ἀφοσιωμένοι πρός τε τὴν Θρησκείαν, τὸν Ἐθνισμὸν καὶ πρὸς πᾶν ἐν γένει εὐγενὲς πάτριον αἴσθημα.
Σχολειακά. Καθ’ ὅν χρόνον συνῳκίζετο ὁ τόπος, λόγος περὶ ὑπάρξεως Σχολῆς κάπως συστηματικῆς δὲν ἠδύνατο νὰ γένηται. Μνεία Σχολῆς κάπως συστηματικῆς δύναται νὰ γίνῃ ἀφ’ ὅτου ἐκλήθη ἐκ Κερασοῦντος ὁ βραδύτερον εἰς πρεσβύτερον χειροτονηθεὶς Π. Γ. Μωσαΐδης, τοὐπίκλην Λογιώτατος. Μετὰ τοῦτον ἐδίδαξαν πολλοὶ μέχρι τοῦ 1861, ὅτε εἰσήχθη εἰς τὴν Σχολὴν ἡ νέα μέθοδος τῆς διδασκαλίας, καταργηθέντος τοῦ ὑφισταμένου ἀλληλοδιδακτικοῦ συστήματος. Σημειωτέον ὅτι ἡ διδασκαλία ἐγίνετο εἰς διώροφόν τι οἴκημα, τὸ ὁποῖον ἦτο ᾠκοδομημένον ἐπὶ γηπέδου εὑρισκομένου εἰς τὰς ὑπωρείας τοῦ λοφίσκου, ἐφ’ οὗ ἱδρύθη τὸ νεώτερον Κεντρικὸν Σχολεῖον. Τὸ 1901, τοῦ Κεντρικοῦ τούτου Σχολείου ἀνεπαρκοῦς καταστάντος πρὸς εὐδόκιμον ἀστικῆς Σχολῆς λειτουργίαν, ἀνηγέρθη τὸ διώροφον παράρτημα δεξιᾷ τῷ εἰσερχομένῳ κατὰ τὴν ἀνατολικὴν τῶν Εὐαγῶν Καθιδρυμάτων αὐλαίαν πύλην. Ἐλειτούργει δ’ ἐν αὐτῷ ἑξατάξιον παρθεναγωγεῖον. Διὰ τὰ Ἐκπαιδευτήρια Πουλαντζάκης ἐτησίως ἐδαπανῶντο ἀρκεταὶ ἑκατοντάδες λιρῶν, προερχόμεναι ἐξ εἰσοδημάτων, ἀφιερωμάτων, εἰσιτηρίων καὶ συνδρομῶν.
Φιλανθρωπικὴ κίνησις. Ἀπόρροια τῶν εὐγενῶν καὶ φιλανθρώπων αἰσθημάτων τῶν Πουλαντζακηνῶν ἦτο ἡ ἀπροσκόπτως καὶ τελεσφόρως λειτουργοῦσα Φιλόπτωχος Ἀδελφότης σκοποῦσα τὴν βοήθειαν τῶν ὁμογενῶν τῆς πόλεως ὧδε: α΄) Διὰ παροχῆς χρηματικῶς ἐλεῶν εἰς τοὺς ἐνδεεῖς, β΄) δι’ ἰατρικῆς περιθάλψεως αὐτῶν, γ΄) διὰ λήψεως μέτρων συμφώνων πρὸς ἀποτελεσματικὴν ὑπὲρ τῆς ὑγείας τῶν κατοίκων ἐνέργειαν καὶ δ΄) διὰ συστάσεως ἀναγνωστηρίων πρὸς διανοητικὴν διάπλασιν τοῦ λαοῦ. Τὸν προορισμὸν αὐτῆς τοῦτον εὐσυνειδήτως καὶ ἀόκνως ἐξεπλήρου ἡ Φιλόπτωχος Ἀδελφότης καὶ χρήματα τοῦς ἀπόροις διανέμουσα καὶ τοὺς πτωχοὺς τῶν μαθητῶν διαφοροτρόπως ὑποστηρίζουσα καὶ ἐν γένει μετὰ θέρμης καὶ πατριωτισμοῦ περὶ πάντων τῶν ἀναξιοπαθούντων μεριμνῶσα. Περαίνων τὴν σκιαγραφίαν μου εὔχομαι ὅπως καὶ ἐν Ἑλλάδι οἱ Πουλαντζακιῶται συνεχίσωσι τὸ φιλάλληλον καὶ φιλόθρησκον ἔργον των.
Σκιαγραφία της Πουλαντζάκης του Πόντου του Λεωνίδα Ιασονίδη – Πηγή Ποντιακά Φύλλα 1937
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
