Ο Ελληνισμός της περιφέρειας του Κάρς
Η Πόλη και η Περιφέρεια του Καρς. Η περιοχή του Καρς, στο βορειοανατολικό άκρο της Μικράς Ασίας και στα σύνορα με τον Καύκασο, υπήρξε ένα ιστορικό σταυροδρόμι λαών, πολιτισμών και αυτοκρατορικών διεκδικήσεων.
Μετά τον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο του 1877-1878, η περιφέρεια του Καρς παραχωρήθηκε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στη Ρωσική Αυτοκρατορία, αποτελώντας το Κυβερνείο (Oblast) του Καρς στο πλαίσιο της Διοίκησης του Αντικαυκάσου (Υπερκαυκασίας). Η πόλη του Καρς, με το επιβλητικό μεσαιωνικό της κάστρο και τη στρατηγική της θέση, μετατράπηκε υπό τη ρωσική διοίκηση σε ένα σημαντικό διοικητικό, στρατιωτικό και εμπορικό κέντρο. Οι Ρώσοι αναμόρφωσαν την αρχιτεκτονική της πόλης, οικοδομώντας επιβλητικά πέτρινα κτίρια με νεοκλασικές και ευρωπαϊκές επιρροές, δρόμους σε παραλληλόγραμμη διάταξη και ισχυρά οχυρωματικά έργα.
Ο Ελληνισμός του Καρς και τα Χωριά του. Η περίοδος της ρωσικής κυριαρχίας (1878–1918) σηματοδότησε τη μαζική εγκατάσταση ελληνικών πληθυσμών στην περιοχή. Χιλιάδες Πόντιοι, κυρίως από τις περιοχές της Αργυρούπολης (Γκιουμούσχανε) και της Χαλδίας αλλά και απο την ευρύτερη Τραπεζούντα, την Κερασούντα, την Νικόπολη, την Σεβάστεια κ.ά. μετανάστευσαν στο Καρς αναζητώντας ασφάλεια, θρησκευτική ελευθερία και καλύτερες οικονομικές συνθήκες под τη σκέπη της ομόδοξης Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Στο Κυβερνείο του Καρς δημιουργήθηκαν περισσότερα από 70 αμιγώς ή μικτά ελληνικά χωριά ενώ σημαντικός ελληνικός πληθυσμός εγκαταστάθηκε και στην ίδια την πόλη. Οι Έλληνες του Καρς, γνωστοί και ως «Καρσιώτες ή Καρσλήδες», διακρίθηκαν για την εργατικότητά τους:
Οικονομική ακμή: Ασχολήθηκαν εντατικά με τη γεωργία, την κτηνοτροφία, καθώς και με το εμπόριο και τις οικοδομικές τέχνες.
Παιδεία και Πίστη: Σε κάθε χωριό ανέγειραν περικαλλείς ναούς και δημοτικά σχολεία, διατηρώντας άσβεστη την ελληνική γλώσσα, την ποντιακή διάλεκτο, τα έθη, τα έθιμα και την ορθόδοξη πίστη τους.
Δημογραφική παρουσία: Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, ο ελληνικός πληθυσμός της περιφέρειας ξεπερνούσε τις 50.000 ψυχές.
Το Τέλος μιας Εποχής. Η άνθηση του ελληνισμού στο Καρς αποδείχθηκε σύντομη. Οι ανατροπές του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, η Ρωσική Επανάσταση του 1917 και η αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων άφησαν την περιοχή απροκάλυπτη στις διαθέσεις των τουρκικών δυνάμεων. Με τη Συνθήκη του Μπρεστ - Λιτόφσκ (1918) και την τελική παραχώρηση της περιοχής στην τουρκία, οι Έλληνες του Καρς αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους. Οι περισσότεροι κατέφυγαν ως πρόσφυγες στην Ελλάδα (κυρίως στη Μακεδονία και τη Θράκη), μεταφέροντας μαζί τους την πλούσια πολιτιστική τους κληρονομιά και τις μνήμες από την σύντομη αλλά ακμάζουσα ζωή τους στον Αντικαύκασο.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
