Ακ Δαγ Μαδέν – κείμενο του κ Ανέστη Χατζηεφραιμίδη
Ακ Δαγ Μαδέν – κείμενο του κ Ανέστη Χατζηεφραιμίδη
Η ιστορική αυτή μαρτυρία είναι εξαιρετικά πολυτίμη, γεμάτη λεπτομέρειες για την προσφυγιά, τα αμελέ ταμπουρού (τάγματα εργασίας) και την ανθεκτικότητα των ανθρώπων εκείνης της εποχής.
Το αρχικό κείμενο μου το είχε δώσει αποσπασματικά μέσω μηνυμάτων ο κ. Ανέστης Χατζηεφραιμίδης προ ετών και ήρθε η στιγμή να το καταγράψω στο kotsari.com διορθωμένο και χωρισμένο σε θεματικές παραγράφους ώστε να διαβάζεται καθαρά και να μπορεί να αξιοποιηθεί ως ιστορικό αρχείο από τους ενδιαφερόμενους αναγνώστες. Στο Ακ Νταγ Ματέν και στα γύρω χωριά του δεν υπήρχαν μόνο Έλληνες μετανάστες από την Αργυρούπολη και το Σταυρίν, αλλά και Έλληνες από την Καισάρεια, πλανόδιοι παπλωματάδες από το Μιστί, το Τσαρίκλι, τη Σεβάστεια, Έλληνες από τη Νίγδη, καθώς και Έλληνες έμποροι από την Κωνσταντινούπολη. Η περιοχή ήταν το κέντρο. Περνούσαν από όλα τα μέρη της Τουρκίας, και ειδικότερα οι έμποροι. Θυμάμαι που έλεγαν ότι με τους Τούρκους ήταν συμφιλιωμένοι, και πήγαιναν σε Τούρκους που έφτιαχναν μαγειρικά σκεύη για να αγοράσουν. Ο πατέρας του προπαππού μου — όταν ο προπαππούς μου ήταν νεογέννητο, έλαβε το χαρτί για να καταταγεί στον τουρκικό στρατό. Τους έβαζαν να ανοίγουν δρόμους και να δουλεύουν σε δημόσια έργα, αλλά δεν τους έδιναν όπλα. Εκεί, στη διάνοιξη ενός δρόμου, οι Έλληνες άρχισαν να εναντιώνονται και να λέγουν ότι δεν θέλουν να ανοίξουν τον δρόμο, γιατί θα διευκόλυναν τον τουρκικό στρατό να πάει να σκοτώσει τα αδέλφια τους. Τότε αποφάσισε, μαζί με τον εξάδελφό του, να το σκάσουν από τον στρατό, μιας και το είχαν βάρος στη συνείδησή τους. Έφυγαν, αλλά τους κατάλαβαν και ένα κλιμάκιο βγήκε ξωπίσω τους να τους αναζητεί. Δυστυχώς, τον ξάδερφό του τον έπιασαν και του έριξαν τόσο ξύλο που πέθανε. Κρυμμένος ο προ-προπάππους μου, άφησε να βραδιάσει. Το κλιμάκιο, που αποτελούνταν από 4 άντρες με άλογα, τον έψαχνε παντού. Τελικά καταφέρνει και με μια πέτρα σκότωσε τον έναν, του πήρε το τουφέκι και σκότωσε και τους άλλους. Στη συνέχεια το έβαλε στα πόδια και περπατούσε για μέρες. Σύμφωνα με τη γιαγιά μου, δεν γνώριζε σε ποιο μέρος βρισκόταν αυτός ο δρόμος που άνοιγαν, αλλά ο προ-προπάππους μου βρέθηκε κάποια στιγμή στο λιμάνι της Μερσίνας.
Αυτό το γεγονός, όμως, ήταν η καταδίκη της οικογένειάς του. Ο τουρκικός στρατός πήγε μετά από μέρες στο σπίτι του και σκότωσαν στο ξύλο τη μάνα του, με το πρόσχημα ότι τον έκρυβε. Ευτυχώς γλίτωσε η γυναίκα του με τον μικρό τότε προπάππου μου. Κάθε εβδομάδα πήγαιναν στο σπίτι για να βεβαιωθούν ότι δεν ήταν κρυμμένος εκεί και προκαλούσαν ζημιές. Η γυναίκα του με τον μικρό τότε προπάππου μου έφυγαν από το σπίτι και πήγαν στο Ακ Νταγ. Εκεί μεγάλωσε μέχρι την ηλικία των δέκα ετών, οπότε και επέστρεψε στο χωριό. Τον πατέρα του τον συνάντησε αργότερα, αφού έφυγαν από την Τουρκία με την ανταλλαγή, μέσω του Ερυθρού Σταυρού. Πριν την ανταλλαγή, όταν ήταν μικρός, ένας Τούρκος φίλος του πατέρα του τους είχε φιλοξενήσει στο Ακ Νταγ. Η κόρη του (η γιαγιά μου), όταν είχε πάει με εκδρομικό γκρουπ για να βρει τα ίχνη των απογόνων του, προσπάθησε αλλά δυστυχώς δεν κατάφερε τίποτα. Ακ Δάγ Μαδέν (AkDagMadeni) - Ιστορία - Λαογραφία - Πολιτισμός
Δυστυχώς, τα επίθετα άλλαξαν στην Ελλάδα· αλλιώς λέγονταν εκεί και αλλιώς τους έγραψαν εδώ (π.χ. το Παπάζογλου το έκαναν Παπαδόπουλος κ.λπ.). Στην Ελλάδα, με την ανταλλαγή, μετά από κάποια χρόνια ο προπάππους μου με τη μάνα του εγκαταστάθηκαν στην Ευξεινούπολη Αλμυρού με πολλούς άλλους πρόσφυγες. Μετά από λίγο καιρό δήλωσαν το όνομα του πατέρα του και ο Ερυθρός Σταυρός τον βρήκε στη Χίο! Από το λιμάνι της Μερσίνας είχε βρεθεί, μέσω εμπορικών καραβιών, στη Χίο, όπου δούλευε σε στάβλο. Το ευτύχημα είναι ότι τον βρήκαν, αλλά δυστυχώς αυτός δεν βρήκε όλη την οικογένειά του, μιας και τη μάνα του τη σκότωσαν και η αδερφή του πέθανε στο πλοίο κατά την ανταλλαγή. Πολλοί ακόμη Έλληνες από το Χάλχατσι χάθηκαν κατά τη διάρκεια της υποχρεωτικής θητείας στην Τουρκία· άλλοι βρέθηκαν και άλλοι όχι. Πρόεδρος του χωριού τότε, γύρω στο 1920, ήταν ο Παυλίδης (όνομα δεν θυμάμαι, σήμερα οι απόγονοί του είναι εγκατεστημένοι στον Αλμυρό Μαγνησίας). Βοήθησαν πολύ τότε σε εκείνη τη φρίκη που επικρατούσε πριν και κατά τη διάρκεια της ανταλλαγής. Ο προπάππους μου απεβίωσε το 2004 σε ηλικία 95 ετών.
Ευχαριστώ θερμά τον κ Ανέστη Χατζηεφραιμίδη για τις πληροφορίες αυτές που είχε την καλοσύνη να μοιραστεί μαζί μου κι εγώ μέσω στο Kotsari.com με όλους εσάς.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com
