Άμελι / Τμήμα Κοϊλά-Χισάρ ή Σισόρτας της επαρχίας Κολωνείας - Νικοπόλεως του Πόντου
Άμελι / Τμήμα Κοϊλά-Χισάρ ή Σισόρτας της επαρχίας Κολωνείας - Νικοπόλεως του Πόντου
Ανατολικά του Κοϊλά-Χισάρ, σε απόσταση 10 χλμ., μεταξύ των τουρκικών χωριών Φύτενοσε, Κατιφέ, Τσιγρίκ-Καπού, Ιντζέ-Μπέλ και Ιλέτ-Σετζίκ, βρισκόταν το χωριό αυτό, το οποίο είχε περίπου 150 κατοίκους. Οι κάτοικοι εκκλησιάζονταν στον ναό του Αγίου Γεωργίου, τα ιερά άμφια και σκεύη του οποίου έθαψαν μέσα στη γη κατά την αναχώρησή τους. Κατά τα τελευταία έτη είχαν ιερείς τους Παπαθεόδωρο και Παπαγεώργιο Μαχαιρίδα. Συντηρούσαν τετρατάξια σχολή με 35 μαθητές και δασκάλους τους Χαράλαμπο Γρηγοριάδη και Μιχαήλ Παπαδόπουλο. Οι πρώτοι οικιστές του χωριού ήταν οι οικογένειες Μαχαιράδων, Παπαδόπουλων, Καραγιαννίδων και Κωνσταντινίδων που προέρχονταν από τα Γάργαγια της περιφέρειας Αργυρουπόλεως. Μαζί με τρεις άλλες οικογένειες που προσήλθαν αργότερα, αποτελούσαν τους κατοίκους του, οι οποίοι επιδόθηκαν στην καλλιέργεια δημητριακών και διαφόρων οπωρικών. Το χωριό είχε γύρω του το Μαύρο Βουνό και το Τσαλί-Καγιά, με τον παραπόταμο Γεφυράκι να πηγάζει από αυτά, καθώς και τον γιαϊλά Σόπιτζα στο βουνό Πυκνό. Όπως αφηγούνται οι εγκατεστημένοι στην Αριδαία Χαράλαμπος Μαχαιρίδης και Βασίλειος Μαυρίδης, οι κάτοικοι κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου δεν εκτοπίστηκαν μεν, υπέφεραν όμως ταπεινώσεις, χλευασμούς, διαρπαγές περιουσιών και οικοσίτων ζώων από τους περίοικους Τούρκους και Τουρκολάζους. Όσοι κατάφεραν να επιζήσουν, μετά την ανταλλαγή κατέφυγαν στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκαν στην περιφέρεια Αριδαίας της Δυτικής Μακεδονίας. Στο χωριό αυτό υπαγόταν ο μικρός ελληνικός συνοικισμός Μούρχου με λίγους κατοίκους, οι οποίοι εκκλησιάζονταν στον ναό του Αγίου Κωνσταντίνου και διατηρούσαν ένα μικρό σχολείο. Νικόπολη - Γαράσαρη Πόντου: Χωριά, Τοπωνύμια, Χοροί, ήθη, έθιμα, παραδόσεις
Πηγή: Ιστορία & Λαογραφία Κολωνίας και Νικοπόλεως Πόντου
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
