Η Νυφόπετρα των Κοτυώρων του Πόντου - Λαογραφικά ανάλεκτα του Ιωακείμ Σαλτσή
Η Νυφόπετρα των Κοτυώρων του Πόντου - Λαογραφικά ανάλεκτα του Ιωακείμ Σαλτσή
Όσοι συμπατριώτες μου, Κοτυωρίτες, ανέβαιναν —και ανέβαιναν οι περισσότεροι— στο θέρετρό μας, στο Τσάμπαση, είχαν στη διάθεσή τους κατά μήκος του δρόμου, που ήταν περίπου 45 χλμ., για πρόσκαιρη διαμονή και ξεκούραση ή και για νυχτερινά καταλύματα, τρία πανδοχεία: το Καπάτιζ ή «τη Σουϊτζμέζ το χάνι», το Πουατζάκ ή «τη Γιάννε το χάνι» (ο Γιάννης ήταν από οικογένεια κρυπτοχριστιανών, που από νέος ξαναγύρισε στη θρησκεία και το έθνος του) και το Χάνγερι, το πιο κοντινό προς την εξοχή μας.
Δεν πρόκειται να δώσω περιγραφή, ούτε της μετακόμισης για το θέρετρό μας ούτε για τη ζωή εκεί. Έχουν γραφτεί αρκετά, σχετικώς, από τους ιστορικούς και λαογράφους μας. Κάτι άλλο θα με απασχολήσει: Το Πουατζάκ, που αναφέραμε πιο πάνω, βρίσκεται στο μέσο περίπου του δρόμου προς το Τσάμπαση. Μεταξύ Πουατζάκ και Χάνγερι, προχωρώντας προς τα δεξιά, αντικρίζει κανείς από μακριά, πάνω σε λόφο, ένα βράχο πελώριο, με βλάστηση οργιαστική στη βάση —και στην κορυφή του την καταπληκτική εικόνα: Προς τ' ανατολικά, τμήμα του βράχου σε σχήμα μικρού ναού, μπροστά στην εκκλησία ομοίωμα νεόνυμφων με παράνυφο από κοντά και λίγο παραπέρα οργανοπαίχτες, απολιθωμένους όλους! Ίλιγγος και δέος κυριεύει το θεατή, για την ομοιότητα. Για μια στιγμή, δεν αλέγει κανείς να τα πάρει, τα λίθινα εκείνα σχήματα, με τις λεπτομέρειές τους, για ζωντανές ανθρώπινες παραστάσεις! Κοτύωρα (Ordu) Ορτού - Ιστορία - Λαογραφία - Πολιτισμός
Η φύση, με τις επάλληλες διαβρώσεις που έπαθε πάνω εκεί, θέλησε —αν μπορούμε να εκφραστούμε έτσι— να πάρει ανθρώπινη μορφή και υπόσταση. Απέναντι στο βράχο απλώνεται το έως τα 1923 ελληνικό χωριό Όλουκλού. Κάτω, βαθειά, στη φάραγγα, κυλά τα ορμητικά νερά του ο Μελάνθιος ποταμός. Ιδού, τώρα, τι πρεσβεύει και πού περιπλάνησε τη φαντασία του ο ελληνικός λαός Κοτυώρων και περιφερείας: «Επήγαν ο νέον και η νέα να στεφανωθούν 'ς εκείνο την έγκλησίαν. Εντάμαν άτουν έσέβαν και ο κουμπάρον, ν' αλλάξ' τα στέφανα. Εϊστά έστεφάνωνεν ο παπάς, οι τσαλκουτζήδες, όλον τον καιρόν, έτραγούδναν και έπαιζαν την λύραν, το ταούλ'.. Ο Θεός έθύμωσεν άς σην ανομίαν άτουν. Κανείς άτουν εύλαβητικοί 'κ εύρέθαν. Γιά τ' ατό, όντες έξέβαν οι νέγαμοι και ο κουμπάρον άς σην έκκλησίαν άτοιντες πά και τοίν παιγνιδάτορας πά έκαταρέθεν άτ'ς κ' έποικεν άτ'ς λιθάρια»... Κώμες, Πόλεις & Περιοχές στον Πόντο. Γεωγραφική, Ιστορική και Κοινωνιολογική περιήγηση στον Πόντο.
Δεν υπάρχουν στοιχεία, για να κρίνει κανείς, αν ο μύθος γεννήθηκε κατά τη Χριστιανική εποχή, πριν από την κατάκτηση του Πόντου από τον Ασιάτη δυνάστη. Η περιοχή είχε περάσει στην κυριαρχία των Τουρκομάνων και ακολούθως των Τούρκων, πριν από την άλωση της Τραπεζούντας. Και με τις εξοντώσεις του επιτόπιου ελληνικού πληθυσμού, με τις βίαιες εξισλαμίσεις και καταστροφές, τίποτε από τη μεσαιωνική ζωή του τόπου, από τις παραδόσεις, δεν απόμεινε... Θα πρέπει να εντοπίσουμε το μύθο μάλλον στο 18ο και τον κατοπινό αιώνα, κατά τους οποίους συντελέσθηκε ο δεύτερος αποικισμός της περιφέρειας από την Αργυρούπολη και τα κοντινά και μακρινά χωριά της. Ο ελληνικός λαός, όπου γης, με την κινητικότητα του πνεύματός του, με την ανήσυχη φαντασία που τον χαρακτηρίζει από πανάρχαιους χρόνους, και με την προσήλωσή του στις ηθικές αρχές, που πάντα συγκλόνιζαν το «είναι» του, έβαζε, κάθε φορά, κι αυτή την άψυχη Φύση —που ο διάλογός του μ' αυτή ποτέ δεν σταμάτησε— να πλαστουργεί και να εξυψώνει περίτεχνα τις παρορμήσεις της ψυχής του της πλούσιας... Λαογραφικά Σύμμεικτα Πόντου. Ήθη, έθιμα, Γλωσσικά Ιδιώματα, Παροιμίες, Θρύλοι & Παραδόσεις.
Απ' ό,τι θυμάμαι, ούτε οι Αρμένιοι, που ήταν Χριστιανοί, ούτε —πολύ περισσότερο— οι τούρκοι δεν παρουσίασαν, στην περιοχή τη δική μας τουλάχιστον, τέτοιες λαϊκές πνευματικές μεταρσιώσεις. Πρόκειται για το ίδιο ψυχοπνευματικό φτερούγισμα, που μ' αυτό ο ελληνικός λαός, ο παντοτεινός εραστής της ηθικής τελειότητας, δημιούργησε, εδώ στην αρχέγονη κοινή μας πατρίδα, σε καιρούς που υπερκαλύπτουν τις τρεις χιλιάδες χρόνια, κοντά σε άλλους, και τον υπέροχο σε ψυχική ανάταση μύθο της Νιόβης: Θνητή η Νιόβη, γυναίκα του Αμφίονα, στη Θήβα της Βοιωτίας, ευτύχησε να γεννήσει πολλά τέκνα, αγόρια και κορίτσια, όλο αρμονία στη σωματική διάπλαση, άφθαστα σε καλλονή. Έκαμε όμως το βαρύτατο ηθικό σφάλμα, να πει το μεγάλο λόγο — βλασφήμια: «Απ' όλα τα παιδιά του πατέρα των Θεών —καυχήθηκε— ακόμα και από εκείνα που ο Δίας απόκτησε με την εκλεκτή του Λητώ, μόνο η Άρτεμη και ο Απόλλωνας μπορούν να συγκριθούνε με τα δικά της 16 ή 24 παιδιά, στο κάλλος». Και η τιμωρία της ηθικής αταξίας, της ασέβειας και κομπορρημοσύνης από μέρους του Δία —από την ψυχοσύνθεση δηλαδή του Ελληνικού λαού— έπεσε άμεση και βαρύτατη. Της αφαιρέθηκε, της κακόμοιρης, η ζωή απ' όλα της τα παιδιά. Θρηνώντας πάντα η Νιόβη, έφυγε, απαρηγόρητη, από τη Βοιωτία. Και εγκαταστάθηκε στη Σίπυλο, σ' ένα πλάτωμα του Ταύρου Μ. Ασίας. Και ο Δίας, από ευσπλαχνία, τη μεταμόρφωσε σε βράχο που χύνει, μέρα-νύχτα δάκρυα πόνου αλλά και μεταμέλειας... Τούτο το ηθικό ύψος και ο πλούτος της ψυχής του ελληνικού λαού δεν θα τον απολείψει ποτέ. Και θα έρθουν πάλι καιροί, παρά τη βαριά κρίση που τον πιλατεύει κατά τη στυγνή περίοδο που διατρέχουμε, για ν' αποδώσει και πάλι πολιτιστικώς...
Για να γυρίσουμε στην αφετηρία μας: Νυφόπετρες, κατά πληροφορίες μου, υπάρχουν και στην περιοχή του Λαγκαδά και σ' άλλους τόπους της Μακεδονίας.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
