Η Κερασούς - Ιστορικό σημείωμα του κ. Κ. Χριστοφορίδη 1936
Ο Ξενοφών πρῶτος ἔγραψε περὶ Κερασοῦντος ἐκθειάσας τὴν φιλοξενίαν τῶν Κερασουντίων πρὸς τοὺς Μυρίους. Ἡ Κερασοῦς, πόλις ἑλληνικωτάτη τοῦ Πόντου, ἱδρυθεῖσα τὸν Ζ’ π.Χ. αἰῶνα ὑπὸ τῶν Σινωπέων, ὑπῆρξεν ἀνεξάρτητος πόλις, ὅπως καὶ αἱ ἄλλαι πόλεις τοῦ Πόντου, μέχρι τῆς ἱδρύσεως τοῦ βασιλείου τοῦ Πόντου ὑπὸ τῶν Μιθριδατῶν.
Ὁ βασιλεὺς Φαρνάκης μετωνόμασεν αὐτὴν Φαρνακίαν(*) καὶ ἐγκατέστησεν αὐτόθι καὶ ἄλλους κατοίκους ἐκ τῶν γειτονικῶν μερῶν.Τὸ ὄνομα Φαρνακία διετηρήθη μέχρι τῆς καταλύσεως τοῦ βασιλείου τοῦ Πόντου ὑπὸ τῶν Ρωμαίων. Ὑπὸ τὴν ῥωμαϊκὴν κυριαρχίαν ἡ πόλις διετήρησε τὴν αὐτονομίαν της καθὼς καὶ τὸ ἀρχαῖον της ὄνομα Κερασοῦς. Τοῦτο, κατά τινα ἐκδοχήν, παρήχθη ἐκ τοῦ Κέρας-οὓς λόγῳ τοῦ σχήματός της, κατ’ ἄλλην δ’ ἐκδοχὴν ἐκ τοῦ δένδρου κέρασος. Τὸ μόνον ἐπιγραφικὸν τεκμήριον τῆς ῥωμαϊκῆς κυριαρχίας εἶνε τὰ ὀρειχάλκινα νομίσματα τῶν Ρωμαίων αὐτοκρατόρων Ἁδριανοῦ, Αὐρηλίου καὶ ἄλλων, φέροντα ἐπὶ μὲν τῆς μιᾶς ὄψεως τὸ ὄνομα τοῦ αὐτοκράτορος, ἐπὶ δὲ τῆς ἄλλης τὴν λέξιν «Κερασουντίων».
Κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ῥωμαιοκρατίας ὁ Ρωμαῖος στρατηγὸς Λούκουλλος μετέφερεν ἐκ Κερασοῦντος εἰς Ῥώμην τὸ φυτὸν τῆς κερασέας. Κατὰ τοὺς βυζαντινοὺς χρόνους ἡ Κερασοῦς ὑπήγετο εἰς τὴν ἐπαρχίαν τοῦ Πολεμωνιακοῦ Πόντου καὶ μεταγενεστέρως, εἰς τὴν κατὰ θέματα διαίρεσιν τοῦ κράτους, εἰς τὴν ἐπαρχίαν Χαλδίας, τῆς ὁποίας πρωτεύουσα ἦτο ἡ Τραπεζοῦς. Ἡ Κερασοῦς, ὡς ἀποτελοῦσα σπουδαῖον ἐπίνειον τῆς ἐκτεταμένης ἐνδοχώρας της, ὑπῆρξε πολλάκις ὁ στόχος κατακτητικῶν βλέψεων διαφόρων φυλῶν τοῦ ἐσωτερικοῦ. Κατὰ τὸ 1300 μ.Χ. ἐπὶ Ἀλεξίου Β’ τοῦ Κομνηνοῦ πολυάριθμος στρατὸς Τουρκομάνων μὲ ἐπικεφαλῆς τὸν Κουστογιὰν ἐπιδραμὼν ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ ἐκυρίευσε τὴν πόλιν, ἀλλ’ ὁ αὐτοκράτωρ ἐπελθὼν ἐκ Τραπεζοῦντος συνῆψε μάχην φονικωτάτην, καθ’ ἣν συνέλαβε τὸν Κουστογιὰν καὶ ᾐχμαλώτισε μέγα μέρος τοῦ στρατοῦ του.
Ἡ ἐμπορικωτάτη τοποθεσία τῆς πόλεως προσείλκυσε τοὺς Γενουάτας, οἵτινες καταλαβόντες αὐτὴν ἴδρυσαν τῷ 1348 ἐπὶ αὐτοκράτορος Μιχαὴλ καὶ ἰδίαν παροικίαν. Ἀναφέρεται δὲ ὅτι συνήφθη αὐτόθι καὶ ναυμαχία, καθ’ ἣν ὁ αὐτοκρατορικὸς στόλος ἡττήθη, ἐφονεύθη δὲ καὶ ὁ ναύαρχος μέγας δοὺξ Ἰωάννης Καβασίτης. Τότε οἱ Τραπεζούντιοι ἐκδικούμενοι προέβησαν εἰς φόνους καὶ λεηλασίας εἰς βάρος τῶν αὐτόθι Γενουατῶν. Ἐπῆλθεν ὅμως τότε κατὰ τῆς πόλεως ἰσχυρὸς γενουατικὸς στόλος, ὅστις ἐζήτησεν ἱκανοποίησιν. Μετὰ πολλὰς διαπραγματεύσεις συνωμολογήθη σύμβασις, καθ’ ἣν ὁ μὲν αὐτοκράτωρ παρεχώρησεν εἰς τοὺς Γενουάτας ὀχυράν τινα θέσιν παρὰ τὴν Τραπεζοῦντα, αὐτοὶ δὲ ὑπερεχώθησαν νὰ παραδώσουν τὴν Κερασοῦντα.
Κατὰ τὸ 1349-1390 ἡ Κερασοῦς ἐστασίασε κατὰ τοῦ Ἀλεξίου Γ’. Στρατὸς Κερασουντίων ἐπῆλθε κατὰ τῆς Τραπεζοῦντος ζητῶν τὴν καθαίρεσιν τοῦ αὐτοκράτορος. Ἀλλ’ ὁ Ἀλέξιος διεσκόρπισε τοὺς στασιαστὰς καὶ καθυπέταξε τὴν πόλιν. Ἑπτὰ ἔτη μετὰ τὴν ἅλωσιν τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὑπὸ τῶν Τούρκων κατελήφθη καὶ ἡ Κερασοῦς διὰ συνθήκης, δυνάμει τῆς ὁποίας οἱ Κερασούντιοι εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ κατοικοῦν ἐντὸς τῶν τειχῶν τῆς πόλεως. Ὁ πληθυσμός της ἠλαττώθη μεγάλως μετὰ τὴν ἅλωσιν, διότι οἱ πλεῖστοι τῶν κατοίκων της ἀπεδήμησαν εἰς Ρωσίαν μὴ δυνάμενοι νὰ ὑπομένωσι τὸν τουρκικὸν ζυγόν. Ἀπὸ τοῦ ΙΘ’ αἰῶνος ὁ πληθυσμὸς τῆς πόλεως παρουσιάζει πάλιν αὔξησιν ὡς ἐκ τῆς συρροῆς πολλῶν νέων κατοίκων ἐκ Χαλδίας.
Διὰ τὴν νεωτέραν ἱστορίαν τῆς πολυπαθοῦς πόλεως ἐγράφησαν πλεῖστα ὅσα ἀπὸ τὸν ἱστοριογράφον κ. Γ. Βαλαβάνην. Οἱ Ἕλληνες κατοικοι τῆς Κερασοῦντος μετὰ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν ἐγκατεστάθησαν ἀπὸ τοῦ 1923 εἰς διάφορα μέρη τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, τὸ δὲ ὄνομά της «Νέα Κερασοῦς» ἐδόθη εἰς συνοικισμὸν τῆς Φιλιππιάδος τῆς Ἠπείρου, ὅπου ὅμως πολύ ὀλίγοι Κερασούντιοι διαμένουσιν. Κερασούντα Πόντου (Giresun). Ιστορία, Γεωγραφία, Λαογραφία, Ήθη, έθιμα, χοροί και τραγούδια των Ελλήνων της Κερασούντας του Πόντου
(*) Βλ. σχετικῶς διατριβὴν τοῦ Θ. Παστιάδου περὶ Φαρνακίας ἐν τῷ παρόντι τεύχει, σελ. 3.
Η Κερασούς - Ιστορικό σημείωμα του κ. Κ. Χριστοφορίδη - Πηγή Ποντιακά Φύλλα 1936 - (Σημείωση: Έχει διατηρηθεί ο αρχικός τύπος γραφής και σύνταξης / στην καθαρρεύουσα και στο πολυτονικό).
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
