Ο Ναυτικός Φάρος της Τραπεζούντας (Ακρωτήριο Καλαμίτα / Güzelhisar)
Ο Ναυτικός Φάρος της Τραπεζούντας (Ακρωτήριο Καλαμίτα / Güzelhisar)
Ως φυσικό και ναυτιλιακό μνημείο, ο φάρος της Τραπεζούντας βρισκόταν στο ακρωτήριο Καλαμίτα (τουρκικά Güzelhisar ή Kalepark), στο ανατολικό άκρο του κόλπου της Τραπεζούντας, εκεί όπου βρισκόταν το μεσαιωνικό κάστρο των Βενετών και Γενουατών (Λεοντόκαστρον): Κατασκευή (1863): Ο σύγχρονος λιθόκτιστος φάρος ανεγέρθηκε το 1863 (κατά την οθωμανική περίοδο εκσυγχρονισμού των φάρων της Μαύρης Θάλασσας από τη γαλλική εταιρεία Administration Générale des Phares de l'Empire Ottoman). Σημασία για τη Ναυσιπλοΐα: Καθοδηγούσε τα εμπορικά πλοία και τα ατμόπλοια που προσέγγιζαν το πολυσύχναστο λιμάνι της Τραπεζούντας, το οποίο αποτελούσε την κύρια πύλη του διαμετακομιστικού εμπορίου μεταξύ Ευρώπης, Περσίας και Καυκάσου.
Τοποθεσία: Ο χώρος γύρω από τον φάρο και το παλαιό κάστρο (Καλές) αποτελούσε αγαπημένο περίπατο των κατοίκων της πόλης, με πανοραμική θέα στον Εύξεινο Πόντο. Το Kalepark (αρχικά ονομαζόταν Leonkastron, και αργότερα Güzelhisar, που σημαίνει "Όμορφο Κάστρο" στα τουρκικά) αγοράστηκε και οχυρώθηκε περαιτέρω από Γενοβέζους εμπόρους ως μεσαιωνικό φρούριο στην ανατολική πλευρά της
Τραπεζούντας της Τουρκίας. Το φρούριο χτίστηκε σε μια βραχώδη προεξοχή με στρατηγική θέα και στα δύο λιμάνια της πόλης: το θερινό λιμάνι σε απόσταση στα δυτικά και το χειμερινό λιμάνι ακριβώς στα ανατολικά του. Μερικές εκατοντάδες μέτρα δυτικά του Λεονκάστρου βρισκόταν το «Ενετικό Κάστρο», το οποίο ήταν ανταγωνιστικό οχυρωμένο εμπορικό φυλάκιο. Στους επόμενους αιώνες πολλοί άλλοι Ευρωπαίοι εγκαταστάθηκαν στους δρόμους μεταξύ αυτών των οχυρών - όπως έμποροι από το Λβιβ της Ουκρανίας - και έτσι έγινε γνωστή ως η «ευρωπαϊκή συνοικία». Στη δεκαετία του 1740 χτίστηκε ένα παλάτι για τον Οθωμανό κυβερνήτη Αχμέτ Πασά στην ίδια τοποθεσία, το οποίο καταστράφηκε από πυρκαγιά το 1790. Το κάστρο βομβαρδίστηκε συχνά κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου από τις ρωσικές ναυτικές δυνάμεις, λόγω της εύκολα προσβάσιμης θέσης του κοντά στην ακτή της Μαύρης Θάλασσας.
Το Ακρωτήριο Καλαμίτα (ή Καλαμίτσα) είναι το βραχώδες ακρωτήριο στην παραλία της Τραπεζούντας του Πόντου, πάνω στο οποίο βρίσκεται χτισμένο το μεσαιωνικό φρούριο Λεοντόκαστρον (ή Λεόνκαστρο, σημερινό Kalepark / Güzelhisar).
Γεωγραφική Θέση και Στρατηγική Σημασία
• Η Τοποθεσία του Ακρωτηρίου. Το ακρωτήριο εισχωρεί στη Μαύρη Θάλασσα (Εύξεινο Πόντο) στο ανατολικό τμήμα της παραλιακής ζώνης της Τραπεζούντας, κοντά στη συνοικία της Δαφνούντας.
• Έλεγχος των Λιμανιών. Χάρη στη φυσική του θέση, το ακρωτήριο χώριζε και επόπτευε στρατηγικά τα δύο λιμάνια της πόλης: το θερινό λιμάνι στα δυτικά και το κυρίως εμπορικό (χειμερινό) λιμάνι της Δαφνούντας στα ανατολικά.
Ιστορική Διαδρομή του Λεοντόκαστρου
• Βυζαντινή και Κομνήνεια Περίοδος. Στο ύψωμα του ακρωτηρίου υπήρχε οχύρωση ήδη από τη βυζαντινή εποχή, η οποία αποτελούσε σημαντικό αμυντικό προπύργιο για την Αυτοκρατορία των Μεγάλων Κομνηνών.
• Γενουατική Εμπορική Αποικία. Κατά τον 14ο αιώνα, οι Γενουάτες έμποροι εξασφάλισαν προνόμια από τους αυτοκράτορες της Τραπεζούντας, απέκτησαν το κάστρο και το ενίσχυσαν, μετατρέποντάς το σε οχυρωμένη εμπορική αποικία και αποθήκη εμπορευμάτων στον Δρόμο του Μεταξιού. Λίγες εκατοντάδες μέτρα δυτικότερα βρισκόταν το ανταγωνιστικό φρούριο των Ενετών.
• Οθωμανική και Νεότερη Εποχή. Μετά την Άλωση της Τραπεζούντας το 1461, το φρούριο ονομάστηκε από τους Οθωμανούς Γκιουζέλ Χισάρ (Güzelhisar, δηλαδή «Όμορφο Κάστρο»). Μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα η ευρύτερη περιοχή γύρω από το ακρωτήριο αποτελούσε ζωντανό σημείο αναφοράς για τον ελληνισμό της Τραπεζούντας, πολύ κοντά στο ιστορικό Φροντιστήριο της Τραπεζούντας. Σήμερα ο χώρος λειτουργεί ως πάρκο (Kalepark)
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com
