Πόθεν το όνομα της Πουλαντζάκης του Πόντου

πουλαντζάκη,πουλαντζάκι,πόντου,πουλαντζάκ,βαλαβάνης,παστιάδης,πουλμάκ,πουλουνμάκ,πουλανμάκ,βώνα,ιασονίου,πιραζίζ,καράδερέ,ιντσουγάζ,παζάρσουϊ,κεψύλ,κυψέλη,μέλεξε,μέλισσα,εναέτ,πάτλαμα,πλάτανοι,κεσάπ,κασσιόπς,ασσύροοι,χαλδαίοι,περαντζάκιν,μαχαλά,χαλδιακόν,αρμενοκαππαδοκικό,θέμα,στρατιοτόπια,έλλενοι,λίμνια,λιμνία,κερασούντα,κοτύωραΠολλοί ασχολήθηκαν κατά καιρούς με την πιθανή προέλευση της ονομασίας της πόλεως Πουλανζάκης.
Αρχικά ο μακαρίτης Π. Παυλίδης ο μετέπειτα παπά Κύριλλος, ο Ιωάννης Βαλαβάνης, ο γνωστός λόγιος Θεμ. Παστιάδης ο διατελέσας και διευθυντής των εκπαιδευτηρίων Πουλανζάκης και άλλοι. Δεν κατέληξαν όμως κατά τις έρευνες τους σε αποκρυσταλλωμένη έγκυρη γνώμη για την ετυμολογία αυτού του τοπωνυμίου. Αυτές οι έρευνες ήταν φυσικό να αποτύχουν, αναφέρει ο κ Γεώργιος Βαλαβάνης καθώς βασίζονταν στην εκδοχή ότι η λέξη Πουλαντζάκη ήταν τουρκική και επομένως απ΄τις τουρκικές ρίζες θα έπρεπε να γίνει η γλωσσική και φιλολογική ερμηνεία.

Δείτε το σχετικό βίντεο για την Πουλαντζάκη του Πόντου

Οι γνώμες για την δήθεν τουρκική καταγωγή του τοπωνυμικού όρου “Πουλαντζάκη” περιστρέφονταν κυρίως στα ρήματα : πουλμάκ, πουλουνμάκ, πουλανμάκ και άλλους συγγενείς τύπους. Πιστεύουμε (συνεχίζει ο κ. Γ. Βαλαβάνης) ότι δεν υπάρχει καμία γλωσσολογική σχέση των παραπάνω ρημάτων με την επίμαχο τοπωνυμική λέξη. Αυτήν την άποψη ενισχύουν σειρά από επιχειρήματα ιστορικά και γλωσσολογικά όπως θα δούμε στην συνέχεια.

Αρχικά, γνωρίζουμε ότι στην κωμόπολη αυτή κατοικούσαν και ζούσαν από πάντα μόνο Έλληνες Πόντιοι. Αυτό συνέβαινε λόγω του και μέχρι σήμερον νοσηρού κλίματος καθώς οι τούρκοι κατακτητές απαξίωναν να κατοικήσουν σε μεμονωμένες συνοικίες ή και να συγκατοικήσουμε με τους Έλληνες της περιοχής. Έτσι σχηματίστηκαν πιο υγιεινοί συνοικισμοί από απόψεως κλίματος όπως του Αγίου Βασιλείου, Βώνας, Ιασονίου, Πιραζίζ και οι ενδιάμεσες αυτών συνοικίες. Πριν το 1900 στο δυτικό παράλιο τμήμα της Πουλαντζάκης μεταξύ των ποταμών Καρά – δερέ, Ιντσουγάζ και Παζάρσουϊ σε πολύ μεγάλη έκταση καλλιεργούσαν ρύζι. Στα στάσιμα νερά υπήρχαν κουνούπια κάθε γενιάς και κατηγορίας τα οποία κατά αναρίθμητα σμήνη κατέκλυζαν όλη την πόλη και τα πέριξ προπάντων όταν φυσούσε νοτιάς. Η ελονοσία (χαβάς) ήταν πολύ βαριάς μορφής και ενίοτε θανατηφόρος. Λεγόταν ότι ακόμα και τα πετούμενα πουλιά κατά την διάβασή τους απ τους ορυζώνες έπεφταν νεκρά απ τα κουνούπια.

Γεννάται λοιπόν ο προβληματισμός, για το εάν η λέξη Πουλανζάκη προέρχεται από παραμόρφωση κάποιας λέξεως στην πάροδο των χρόνων η οποία ίσως με την τουρκική προφορά της ελληνικής αυτής λέξεως να προέκυψε.
Κάτι παρόμοιο συνέβη με τα ονόματα παρακείμενων χωριών όπως : Κεψύλ – Κυψέλη, Μέλεξε – Μέλισσα, Εναέτ, πιθανώς εκ της αναρικής λέξεως Ανατού (Ασσυροβαβυλωνιακή θεότης, Παγκόσμια Ιστορία : Π.Καρολίδου), συζύγου του θεού Άνα, πρώτου εκ των τεσσάρων αρχικών θεοτήτων των Ασσυρίων και Χαλδαίων. Στο χωρίον Εναέτ βρίσκονται τα ερείπια αρχαίου ναού, πιθανώς της θεότητος Ανατού. Πάτλαμα – Πλάτανοι, Κεσάπ – Κασσιόπη κλπ.
Ίσως και στην περίπτωση της Πουλανζάκης κάτι παρόμοιο να είχε συμβεί στο πέρας των αιώνων.
Ασχολούμενος με λαογραφικές μελέτες, διάβασα στην ελληνική λαογραφία και συγκεκριμένα στα λαογραφικά σύμμεικτα τόμος Α’ σελ 262 ένα δημώδες ακριτικό άσμα που δημοσιεύθηκε το 1909 από ανέκδοτη συλλογή του αείμνηστου θείου μου Ιωάννου Βαλαβάνη ο οποίος πολλές φορές με δάκρυα μου είχε κάμει λόγο, ότι αποτελούσε μέρος της μεγάλης φιλολογικής και γλωσσολογικής του έρευνας η οποία χάθηκε για άγνωστο λόγο μέσα σε ένα μεγάλο κιβώτιο στην Αθήνα περίπου το 1892.
Αναφέρει λοιπόν : “Χριστέ μοι τι γενήκασι του κόσμου οι αντρειωμένοι ; Μουδέ στην Πόλιν φαίνονται, μουδέ ‘ς το Περαντζάκιν”

κόρη,παραδοσιακή,ενδυμασία,πουλαντζάκη,πουλαντζάκι,πόντου,πουλαντζάκ,βαλαβάνης,παστιάδης,πουλμάκ,πουλουνμάκ,πουλανμάκ,βώνα,ιασονίου,πιραζίζ,καράδερέ,ιντσουγάζ,παζάρσουϊ,κεψύλ,κυψέλη,μέλεξε,μέλισσα,εναέτ,πάτλαμα,πλάτανοι,κεσάπ,κασσιόπς,ασσύροοι,χαλδαίοι,περαντζάκιν,μαχαλά,χαλδιακόν,αρμενοκαππαδοκικό,θέμα,στρατιοτόπια,έλλενοι,λίμνια,λιμνία,κερασούντα,κοτύωραΗ λέξη Περαντζάκιν αν και κατά τον αρθρογράφο της λαογραφίας αφορούσε σε υποκοριστική εκφορά του τοπωνυμίου Πέραν της Κωνσταντινούπολης, εμένα μου είλκυσε το ενδιαφέρον.
Η λέξις πέραν απαντάται πολύ συχνά στο ποντικό ιδίωμα όλων των περιόδων και κατά τα γνωστά σημαίνει θέση ή τόπον κείμενον απέναντι από πόλη ή χωριό.
Παραδείγματα : ‘ς σο πέραν το ραχ̌ίν, ΄ς σο πέραν το χωράφ’, ΄ς σο πέραν τη μαχαλάν ή και απλώς : ‘ς σο πέραν.
Από αυτήν την χρήση ονομάστηκε προφανώς και η πέραν της Κωνσταντινούπολης θέση, η κατοπινή πολυπληθής συνοικία και ενορία Πέραν και Περαντζάκιν, κατά τον άγνωστο ποιητή του παραπάνω άσματος. Εκείνο που μας φέρνει πιο κοντά στην άποψη μας, είναι το γεγονός ότι ο άγνωστος αυτός δημιουργός αυτού του ακριτικού άσματος αναζητά τους αντρειωμένους, τους πολεμιστές ή ακρίτες στο Περαντζάκιν δηλαδή στο Πέραν, το οποίο τότε απλά αποτελούσε ίσως μόνον στρατηγικήν θέσιν έναντι στης Πόλεως.
Μουδέ στην Πόλιν φαίνονται, μουδέ ‘ς το Περαντζάκιν”

Άρα, ίσως το Περαντζάκιν ή τα Περαντζάκια να ήταν οχυρές θέσεις ή διαβάσεις και στρατιωτικά ερείσματα τα οποία χρησιμοποιούντο ως επίκαιρα σημεία για την συγκέντρωση των πολεμιστών.
Τέτοια Περαντζάκια ασφαλώς θα υπήρχαν παντού σε όλα σύνορα του κράτους από τα οποία ήταν δυνατόν να εισέλθει και να εισβάλει ο εχθρός, συνεπώς ομοίως και στο λεγόμενο Χαλδιακόν ή Αρμενοκαππαδοκικό θέμα του Πόντου.

Στον πρώτο τόμο του Αρχείου του Πόντου σελίς 72, στην πραγματεία του περί Ακριτικών Ασμάτων ο καθηγητής και γυμνασιάρχης κ. Γεώργιος Σουμελίδης παραθέτει μια περικοπή εις το άσμα :
“Ακρίτας όνταν έλαμνεν αφκά ‘ς σην ποταμέαν….Όνταν τερεί το πέραγκιαν φουσάτον κατηβαίνει…”
Η λέξις πέρανγκιαν από το οποίο κατεβαίνει στρατιωτική δύναμις, ενισχύει ακόμη περισσότερο την άποψη ότι με τα ονόματα Πέραν, Περαντζάκιν, Πέρανγκιαν εννοούντο τότε τα προκεχωρημένα στρατιωτικά φυλάκια, θέσεις και τόποι. Κατά τους Ιωάννην Βαλαβάνην και Γεώργιον Σουμελίδην ο όρος Τόπι͜α̤ σημαίνει στρατιοτόπια.

Σε άλλο ακριτικό άσμα πάλι στον πρώτο τόμο του Αρχείου του Πόντου στην σελίδα 51, σημειώνεται μια ενδιαφέρουσα περικοπή του άσματος του Τσιμισκή :
“ ‘ς σο Πέραν το αντίπεραν, εις το κρύον πεγάδιν, κατέβαν δράκοι Έλλενοι και δέκ’ εφτά παπάδες”

Ομοίως στην σελίδα 83 του ίδιου τόμου, στο ακριτικό άσμα ο Γιάννες και ο Δράκον υπάρχει άλλη σχετική περικοπή :
“ Ο Γιάννες μόνον έργεψεν, ο δράκον εθεριώθεν, όντας τερεί το πέραγκαν ο Γιάννης κατηβαίνει….’ς όλτς αποπίσ’ η κάλη του, χρυσή καβαλλαρέα”
Η λέξις πέραγκαν χωρίς τα διακριτικά στίγματα στο τελικό άλφα, αποδεικνύει ότι στην λαογραφία καταχωρήθηκε από μη πόντιο, διαφορετικά θα σημειωνόταν ως : Πέραν κά̤ν ή Πέραγκιαν (Πέραγκα̤ν).

Ρίχνοντας κανείς μια προσεκτική ματιά στον επιτελικό χάρτη του Πόντου, θα παρατηρήσει ότι, ολόκληρη η παραλία της Οινόης μέχρι την Βώνα (μετά ενδοχώρας 40 – 50 χιλιομέτρων) βρίθει παλαιών φρουρίων Βυζαντινής εποχής, τα καλούμενα Λίμνια ή Λιμνία. Από Βώνα μέχρι Κερασούντος, (η οποία ως γνωστόν αποτελούσε ισχυρότατο φρούριο), δεν υπήρχε άλλο φρουριακόν σύστημα.
Μπορούμε δηλαδή με ασφάλεια να συμπεράνουμε ότι, καθ’ όλην αυτήν την διαδρομή από Βώνα και Κοτυώρων μέχρι την Κερασούντα, ήταν αδύνατο (σύμφωνα με τα στρατιωτικά δεδομένα) να μην υπάρχουν οχυρές θέσεις-διαβάσεις και στρατιοτόπια κατά την Βυζαντινήν έκφρασιν, οι οποίες επανδρωμένες με ένοπλες ομάδες και Ακρίτες θα είχαν τον ρόλο συνδέσμου μεταξύ των φρουριακών συγκροτημάτων Λιμνίων - Κερασούντος.

λιμάνι,πουλαντζάκη,πουλαντζάκι,πόντου,πουλαντζάκ,βαλαβάνης,παστιάδης,πουλμάκ,πουλουνμάκ,πουλανμάκ,βώνα,ιασονίου,πιραζίζ,καράδερέ,ιντσουγάζ,παζάρσουϊ,κεψύλ,κυψέλη,μέλεξε,μέλισσα,εναέτ,πάτλαμα,πλάτανοι,κεσάπ,κασσιόπς,ασσύροοι,χαλδαίοι,περαντζάκιν,μαχαλά,χαλδιακόν,αρμενοκαππαδοκικό,θέμα,στρατιοτόπια,έλλενοι,λίμνια,λιμνία,κερασούντα,κοτύωραΟ καθηγητής κ Γεώργιος Σουμελίδης αντλώντας στοιχεία από την Μεσαιωνική ιστορία λέει ότι, οι Ακρίτες στρατιώτες ήταν τολμηροί και γενναίοι. Εγκαθίσταντο μονίμως σε καίριες περιοχές αναλαμβάνοντας να υπερασπίσουν τα άκρα και τα σύνορα. Η σημερινή Πουλαντζάκη, κειμένη μεταξύ των δύο οχυρών συστημάτων, ακριβώς στο μέσον μεταξύ Κοτυώρων και Κερασούντας, αποτελούσε επίκαιρο σημείο από ξηράς και θαλάσσης, άρα γι’ αυτόν τον λόγο θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί ως στρατιοτόπι, ως Πέραν, Πέραγκαν, τελικώς ως Περαντζάκιν.

Ότι ο όρος Περαντζάκιν δεν έχει περιοριστεί μόνο εις το Πέραν της Πόλεως, αποδεικνύεται επίσης από επώνυμα στην Κρήτη (Περαντζάκις) ασφαλώς έχοντα τοπωνυμικήν προέλευσιν.

Βάσει των ανωτέρω ευκόλως συμπεραίνουμε ότι η σημερινή Πουλαντζάκη δεν έχει τίποτα κοινό με την τουρκική γλώσσα.
Αποτελεί καθαρά βυζαντινό τοπωνυμικό όρο , μετατράπηκε δε κατά παραφθορά εκ της επικρατέστερης τουρκικής γλωσσικής χρήσεως στην πάροδο των αιώνων σε Πουλαντζάκη από την ελληνικότατη ονομασία Περαντζάκιν.
Αυτό δεν είναι πρωτοφανές στην τουρκική ιστορία των τοπωνυμίων αφού πλήν άλλων το Εις την Πόλιν κατέληξε σε Ισταμπόλ, η Ανδριανούπολις εις Εdιρνέ, η Αμισός και η Σινώπη με τα σημιτικά τους ονόματα, σε Σαμψούν και Σινάπ, η Κερασούς εις Κιρεσόν κλπ.

Πηγές  : Ποντιακά Φύλλα, υπό του Γεωργίου Βαλαβάνη  

Ποντιακή Εστία Τεύχος 43 "Το κότζεμαν ΄ς σο Πουλαντζάκη", Νικολάου Θειόπουλου

Pin It

Print

Add comment


Security code
Refresh

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ