Το χωρίον Χάτς (Ωραιόκαστρον) της επαρχία Χαλδίας του Πόντου

Χάτς,ωραιόκαστρο,ελληνισμός,πόντου,εκκλησιαστική,επαρχία,χαλδίας,τσιμερά,ζύγανα,βιαριανιάντων,ζουνάντων,βιαλιάντων,βιαγιάντων,λυπαρτάντων,γονάχ,βουκολία,αεΦωκάς,αγρίδι,παλαδάντων,λωρία,άννακομνηνή,παναγίας,μουζαρά,αγγουρέν,γαρζανά,τσαφτάρ,παροτσή,τράπεζα,φωστηρόπουλου,μούζαινα,χάψι,χάψιΚιοϊ,χάςΚαλέ,θεσσαλονίκηΤο χωρίον Χάτς βρισκόταν ανατολικά της Τσιμεράς στην επαρχία της Χαλδίας του Πόντου στους πρόποδες του όρους της Ζύγανας, αποτελούμενο από τέσσερις ενορίες με συνολικά 83 οικογένειες. Αναλυτικά οι ενορίες ήταν : α) Ζουνάντων, με 20 οικογένειες, β) Βιαριανιάντων με 22 οικογένειες, γ) Βιαγιάντων ή Βιαλιάντων με 23 οικογένειες και δ) Λυπαρτάντων με 18 οικογένειες.

Μεταξύ Βιαλιάντων και Λυπαρτάντων βρισκόταν το Γονάχ (κονάκι-μέγαρο) του Κοσμά Αγά Πολυχρονίδη ο οποίος το έχτισε κατά την περίοδο του Ρωσοτουρκικού πολέμου (γύρω στα 1860-1880). Ο Κοσμά αγάς (πασάς), κατόρθωσε να φτάσει στα ανώτερα αξιώματα της ιεραρχίας στην τουρκία, ο οποίος εν τέλει δηλητηριάστηκε στην Κωνσταντινούπολη απ’ τους εχθρούς του. Δυστυχώς δεν βρέθηκε κανείς να γράψει την καταπληκτική του ιστορία και βιογραφία. Δυτικά του Χάτς βρισκόταν το μέχρι σήμερα σωζόμενο χωρίον Λωρία, στα νότια ο Άγιος Φωκάς, προς βορρά τα περίφημα παρχάρια «τα βουκολία» και πιο ψηλά το «Άλας» όπου το καλοκαίρι επαρχάρευαν τα χωρία Αε-Φωκάς, Αγρίδι, Παλαδάντων και Λωρία. Εκεί εξόρυσσαν τις περίφημες πέτρινες πλάκες που τις χρησιμοποιούσαν για την κατασκευή των σκεπών των εκκλησιών. Χάτς,ωραιόκαστρο,ελληνισμός,πόντου,εκκλησιαστική,επαρχία,χαλδίας,τσιμερά,ζύγανα,βιαριανιάντων,ζουνάντων,βιαλιάντων,βιαγιάντων,λυπαρτάντων,γονάχ,βουκολία,αεΦωκάς,αγρίδι,παλαδάντων,λωρία,άννακομνηνή,παναγίας,μουζαρά,αγγουρέν,γαρζανά,τσαφτάρ,παροτσή,τράπεζα,φωστηρόπουλου,μούζαινα,χάψι,χάψιΚιοϊ,χάςΚαλέ,θεσσαλονίκηΝοτίως του Χάτς βρισκόταν το κάστρο και ο ναός επ’ ονόματι των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ που είχε κτιστεί απ’ την Άννα Κομνηνή. Αν και είχε καταστεί ερείπια πλέον ένεκα της πολιορκίας, εν τούτοις σωζόταν το ιερό και η επιγραφή επί του κονιάματος της Αγίας Τραπέζης που ανέφερε : “Οράς το δείγμα του θεαρίστου βίου και της ακραιφνούς πίστεως, η Άννα Δαβίδ…..συν τοις τέκνοις αυτής….είδον γάρ ούτοι τον ναόν του Ταξιάρχου άμορφον αλλοίωσιν ηλλοιωμένον εκκλησίας ένδοθεν ημαυρωμένης και λοιπόν εφρόντισεν αμαρτωλών χάριν τε λύτρον και βροτών σωτηρίαν….πάντων προσκυνούντων δουλικώς….Σωφρονίου εξάρχου και πρεσβυτέρου Νικολάου, ιστοριογράφου”.
Σώζονταν επίσης δύο τμήματα των τειχών 5-6 μέτρων πάχους σαν πύργος. Μέχρι της εγκατάλειψης του, το χωρίον Χάτς είχε ναό επ΄ονόματι του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου και Βαπτιστού που εόρταζε στις 7 Ιανουαρίου και παρεκκλήσιο του Αγίου Στεφάνου. Γύρω απ το χωριό βρίσκονταν επίσης τα παρεκκλήσια : του Αγίου Αποστόλου Παύλου, της Αποτομής της Κεφαλής του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, της Παναγίας Μουζαρά, της Αγίας Βαρβάρας, Τ’ Αγγουρέν τη Παναγίας. Οι βρύσες του χωριού ήταν : τη Γοναχή το πεγάδ με δύο κρουνούς, τη Γαρζανά το πεγάδ στου Βαλιάντων, τη Τσαφτάρ το πεγάδ, τη Παροτσή το πεγάδ και ακόμη μια πιο σύγχρονη βρύση της οποίας το νερό μεταφερόταν με σιδεροσωλήνα από απόσταση 1500 μέτρων ση Βαριανίαντων, τέλος, τη Χάϊτα το πεγάδ, και ση Ζουνάντων τη Νέφυτου το πεγάδ. Οι ενορίες βρίσκονταν πολύ κοντά μεταξύ τους. Από το 1910 διοργανώθηκαν στο χωριό, θεατρικές παραστάσεις μετά τον διορισμό του διδασκάλου Ιωάννη Σιταρίδη και με την συνδρομή του αείμνηστου Θεόδωρου Γεωργιάδη. Με την κήρυξη του πρώτου παγκοσμίου πολέμου το 1914 υπήρχαν στο ταμείο, δηλαδή στην Τράπεζα Φωστηρόπουλου περίπου 320 χρυσές λίρες οι οποίες μοιράστηκαν μεταξύ των απόρων και στρατεύσιμων του χωριού. Από την ιστορία του Ευαγγελίδη του 1896 βλέπουμε να ονομάζεται το χωριό ως Χάψι, ενώ το Χάψι Κιοϊ βρίσκεται τέσσερις ώρες μακριά (με τα πόδια) απ την άλλη πλευρά του όρους Ζύγανα. Ο τουρκομαθής Ιωάννης Μαστιγόπουλος εξακρίβωσε ότι το χωριό ονομαζόταν κάποτε Χάς Καλέ και μετά την παρέλευση χρόνου λεγόταν απ’ όλους Χάτς. Από το 1910 που ήμουν μαθητής (αναφέρει ο κ Παύλος Εξαδάχτυλος), ονομάστηκε, το αναφέραμε και το γράφαμε ως Ωραιόκαστρον. Την ίδια ονομασία δώσαμε και στο Ωραιόκαστρο Θεσσαλονίκης οι περισσότεροι κάτοικοι του οποίου κατάγονταν απ’ το Χάτς της Μούζαινας της Χαλδίας του Πόντου.

Πηγή : Εξαδάκτυλος Παύλος, Ποντιακή Εστία Τεύχος 94ον -95ον Ελληνισμός του Πόντου Εκκλησιαστική επαρχία Χαλδίας

Add comment


Security code
Refresh

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ