Γεωγραφικόν και Ιστορικόν Λεξικόν της επαρχίας Χαλδίας Ι' (Ιτέα, Κάγκανα, Καγκέλ Δάγ, Καγκελίνα, Καλλιμαρσή, Καλλίστη,, Καλτάντων, Κάμπος, Κάν, Κανάκ, Κάνις).

Ερείπια του μητροπολιτικού ναού του Αγίου Γεωργίου της ΑργυρούποληςΙτέα. Χωριουδάκι που αριθμούσε 15 τουρκικά σπίτια κοντά στο ποτάμι Ρυάκιον κάτω από τα Καταφύγια. Η Ιτέα φαίνεται ότι παλιότερα υπήρξε σπουδαία κώμη καθώς αναφέρεται στη Βυζαντινή αλλά και στην ιστορία των Κομνηνών. 

Κάγκανα
Οροπέδιο στα όρια Δζίτης (Τσίτης) και Κορώξενας (Κορόνιξα ή Κορόξενα).

Καγκέλ – Δάγ
Οροσειρά ύψους 1.800 μέτρων που αποτελούσε συνέχεια του Αγίου Παύλου, με βοσκές, στα όρια Μεσοχαλδίας και Χερροιάνων.

Καγκελίνα
Η μικρή ενορία της Καγκελίνας ανήκε στη Μούζαινα κοντά στο χωριό Μασούρα. Κατοικείτο από έξι ελληνικές οικογένειες.

Καλλιμαρσή
Τοποθεσία αρχαίου ερειπωμένου χωριού μεταξύ Χάσκιοϊ και Θέμπεδας, από την οποία καταγόταν η Φαναριώτικη οικογένεια των Καλλιμάχηδων.

Καλλίστη
Χωριό παρά τον ποταμό της Δέρραινας με 15 σπίτια ομογενών Ελλήνων και ιερό ναό προς τιμή του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου του Τροπαιοφόρου. Από την Καλλίστη περνούσε η δημόσια οδός Τραπεζούντας Ερζιγγέν που είχαν ανοίξει οι Ρώσσοι το 1917.

Καλτάντων
Η ενορία των Καλτάντων ήταν μία από τις δέκα ενορίες της Χάρσαρας με 10 τουρκικά σπίτια εν μέσω οπωροφόρων κήπων και οίκημα του αρχιστράτηγου Λάζ Ιβραχήμ πασά.

Κάμπος
Χωριό με 25 τουρκικές οικογένειες σε απόσταση μισής ώρας από την Άρδασσα παραπλεύρως του ποταμού Κάνεως και εν μέσω ερειπίων αρχαίων παρεκκλησιών. Οι κάτοικοι της ενορίας του Κάμπου είχαν μεταναστεύσει στη Ρωσία το 1830.

Ενορία Αγίου Ιωάννου της Αργυρούπολης Φωτογραφία του 1900Κάν
Είναι η αρχαία ονομασία της Αργυρούπολης η οποία διασώθηκε μέχρις των ημερών μας από τους περιοίκους. Κάποτε αποτελούσε επισκοπή του Μητροπολίτη Τραπεζούντας και άλλοτε αποτέλεσε ανεξάρτητη αρχιεπισκοπή επι του Χαλδίας Σίλβεστρου του Α΄. Ονομαζόταν μάλιστα Ζάχλα και ήταν η πατρίδα του τιμαριωτικού οίκου των Ζανηχητών.

Κανάκ
Χωριό παρά τον ποταμό της Δέρραινας με 20 οικογένειες ομογενών Ελλήνων και ιερό ναό προς τιμή της Παναγίας. Από το Κανάκ είχε μετοικήσει στα Χερροίανα ο διάσημος στην ιστορία της Χαλδίας οίκος των Παλτατσίδων.

Κάνις ποταμός ή Κιουμουσ̆χανέ τερεσί
Είναι ο ποταμός που διασχίσει την επαρχία της Χαλδίας. Πηγάζει από το βόρειο κλίτος του Παρυάδρη στην περιφέρεια του Κοασίου (τουρκιστί Καβούκ δάγ) και δεχόμενος τους ποταμίσκους Γιαγμούρ δερέ, Λερίου, Κοασίου και Κιοσέδων κοντά στο χωριό Γούρουχλι γίνεται αδιάβατος ελλείψει γεφυρών. Η πορεία που διανύει είναι : Προσλαμβάνει μια ώρα πιο κάτω προς τα δυτικά το ποτάμι της Σίχτορμης και μιάμιση ώρα πιο κάτω το ποτάμι Μαυραγγέλιον κι ακόμα πιο κάτω το ποτάμι του Χουτουρά και μία ώρα παρακάτω το ρυάκι της Αργυρούπολης κι έτσι κατεβαίνει στην περιοχή της Χάρσερας όπου κατά το Χατσή-Εμίν συμβάλλει σ’ αυτόν το ποταμάκι της Χάρσερας. Λίγο πιο κάτω χύνοντας στον Κάνιν τα νερά της Φούρτουνας και των Μανδρίων κι έτσι κατεβαίνει στη θέση Χάραβα-Χανλαρή όπου δέχεται τα νερά του ποταμού της Κρώμνης και μια ώρα πιο κάτω κοντά στο Ικί Σουϊν τον παραπόταμο Καρα-μουσταφά ή Άτρας που πηγάζει από το Κιαβούρ δάγ. Στη συνέχεια του ρου του ο ποταμός Κάνις και μετά την παρέλευση δύο ωρών και σε απόσταση 10 λεπτών από την Άρδασσα κοντά στο όρος Καστέλ προσλαμβάνει τον μεγαλύτερο παραπόταμο του, εκείνο της Τσίτες (Τσίτης) και μέσα στην Άρδασσα κοντά στην πελώρια γέφυρα δέχεται τα νερά του ποταμού του Ρυάκιου. Μία ώρα πιο κάτω από την Άρδασσα στην περιοχή της Ζύγανας δέχεται τα νερά από το ομώνυμο ρυάκι και σε δίωρη από κει απόσταση τα ποτάμια Αμπρικάντων και Κιουρτουνίου κοντά στη θέση Τσαερά λαμβάνει το όνομα Χαρσιώτης (Χαρσιώτ σουϊ), διαρρέει τη χώρα των Τσιαπνίδων και χύνεται κοντά στην τοποθεσία Χαλκάβαλα ανατολικά της Τρίπολης στον Εύξεινο Πόντο. Από τις πηγές του ο ποταμός αυτός μέχρι να φτάσει στον Εύξεινο Πόντο διανύει ρου 36 ωρών, όσες και ο Ιορδάνης ποταμός.
Ο ποταμός Κάνις εν μέσω βροχών γινόταν πολύ ορμητικός και καταστρεπτικός. Κατέστρεφε και παρέσυρε τοίχους και παραπήγματα. Είναι ιχθυοτρόφος με δύο είδη ψαριών : τους κοκκινοπτέρυγους (κιζίλ γανάτ) και τις πέστροφες (αλά παλούχ). Και στις δύο του πλευρές από Γούρουχλι μέχρι Χάραβας είναι κατάφυτος από κήπους οπωροφόρων. Είναι ξακουστά τα περίφημα και ευωδιαστά μήλα και τα αχλάδια της Αργυρούπολης τα οποία εξήγαγαν από Γαλλία μέχρι Αίγυπτο. Επίσης και στις δύο όχθες του, από τα ομηρικά ακόμη χρόνια υπήρχαν πλούσια κοιτάσματα μεταλλείων μεταξύ των οποίων άλλα είχαν εκμεταλλευτεί κι άλλα όχι, εξ ου και η ομηρική φράση : Αργύρου γενέθλη και η πόλις Αργύρεια. Ο ποταμός Κάνις είχε 17 πέτρινες γέφυρες κι άλλες ακόμη ξύλινης κατασκευής. Ο Φαλμεράϊερ είχε ερευνήσει την πάνω από την Τρίπολη περιφέρεια και φρονούσε ότι ο ποταμός αυτός είναι ο ίδιος ο οποίος αναφέρεται στο χρονικό του χρονογράφου της αυτοκρατορικής αυλής της Τραπεζούντας Μιχαήλ Πανάρετου, ο οποίος μνημονεύεται ως Φιλοβονίτης (Πανάρετου Μιχαήλ Χρονικόν εν Ν.Ε. 4, 290). Στην περιφέρεια του ποταμού αυτού και κυρίως στη συμβολή των ποταμών Αμπρικάντων και Κιουρτουνίου έγινε από τους Μύριους επίθεσης προς τους Δρίλες προς λαφυραγωγία. Ο συγγραφέας του εξαιρετικού και λεπτομερούς αυτού πονήματος που επιγράφεται Γεωργιαφικόν και Ιστορικόν Λεξικόν της Επαρχίας Χαλδίας κύριος Γεώργιος Κανδηλάπτης, σε ιερή ανάμνηση της πατρίδας του κι από τα πρώτα του βήματα στο στάδιο της δημοσιογραφίας το 1908 έλαβε το ψευδώνυμο Κάνις (Γεώργιος Κανδηλάπτης Κάνις).

Συνεχίστε με την ανάγνωση των υπολοίπων αφιερωμάτων μας στα χωριά, τα ποτάμια και τα τοπωνύμια της επαρχίας Χαλδίας. Ένα εξαιρετικό πόνημα του αείμνηστου κ Γεωργίου Κανδηλάπτη Κάνι. Ποντιακή Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com 

Pin It

Print

Add comment


Security code
Refresh

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ