Γεωγραφικόν και Ιστορικόν Λεξικόν της επαρχίας Χαλδίας (53) - Κουρτάντων, Κρώμνη, Κωδωνά, Κωδωνάντων, Κωδωνάρ’
Το Κουρτάντων. Είχε δέκα ελληνικές οικογένειες και βρισκόταν στον ποταμό Γιαγλήτερες.
Γεωγραφικό Λεξικό Χαλδίας Πόντου Κουρτάντων, Κρώμνη, Κωδωνά, Κωδωνάντων, Κωδωνάρ’
Η Κρώμνη
Κοινώς Κρώμ και τουρκικά Κόρωμ. Βρισκόταν στην επαρχία της Χαλδίας, υπαγόμενη στην Υποδιοίκηση Τορούλ με έδρα την Άρδασα από την οποία απέχει 8 ώρες και 5 ώρες από την Αργυρούπολη και 16 από την Τραπεζούντα. Συνωκίστηκε εκ της εν Παφλαγονία Κρώμνης όπως λέγει και ο Όμηρος «Κρώμναν τε Αιγιαλόν και υψηλούς Εριθύνους». Η Κρώμνη βρίσκεται σε ευρεία κοιλάδα και σε λόφο και διαρρέεται από πολλά ρυάκια τα οποία σχηματίζουν τον ποταμό της Κρώμνης και πηγάζουν από τα υψώματα του Αγίου Ζαχαρία, του Καβελάκ και των Κασκαρίων. Άλλοτε είχε 1.000 οικογένειες ή 6.000 περίπου ψυχές όλες ομογενείς. Αλλά κατά διαφόρους περιστάσεις έγιναν διάφορες μεταναστεύσεις και περιορίστηκαν σε 350 οικογένειες. Η Κρώμνη διαιρείται στις εξής ενορίες:
1. Σιαμανάντων
2. Μαντζάντων
3. Φραγκάντων
4. Γλούβενα
5. Ζεμπερέκια
6. Σαϊνάντων
7. Αληθινός
8. Μόχωρα
9. Σαράντων
10. Κωδωνάντων
11. Ρακάν
12. Τσαχματάντων
13. Ρουσταμάντων
14. Νανάκ
15. Λωρία
Το κλίμα της Κρώμνης είναι υγιεινό και για τα κρύα της νερά και τις μεγάλες οικοδομές την προτιμούσαν το θέρος πολλές οικογένειες Τραπεζούντιων και ομογενών εκ Ρωσίας. Οι Κρωμναίοι ανέκαθεν διακρίθηκαν ως μεταλλουργοί (Γαλτζήδες). Διέπρεψαν κατά τους βυζαντινούς χρόνους ως «άγουροι», μετά του Ηρακλείου και των λοιπών αυτοκρατόρων της εποχής των Κομνηνών. Μετά την άλωση αναγκάστηκαν να λάβουν το προσωπείο του διπίστου και παρέμειναν έτσι μέχρι το 1857, όταν και ανακήρυξαν τους εαυτούς τους στα φανερά χριστιανούς και ίδρυσαν τους περικαλλείς τους ναούς. Έκτοτε επιδόθηκαν στην κτηνοτροφία και ευημέρησαν. Κατ’ έτος δε εν καιρώ Χειμώνος οι άνδρες κατερχόμενοι στην Τραπεζούντα μετέρχονταν διάφορα επαγγέλματα. Ήταν δε η Κρώμνη έδρα Μουτίρη δηλαδή επάρχου με έδρα τον Αληθινό. Είχε δε δύο ανδρικές μονές, μία στην ενορία του Αληθινού και ακόμη μία στην ενορία του Καστρότειχου αλλά ήσαν βραχύβιοι λόγω της αντιζηλείας των ηγουμένων τους. Είχον δε και οι Κρωμναίοι καλές σχολές σε κάθε ενορία, αλλά ήταν άστατοι και φιλοπότες, οπότε σατιρίστηκαν από τον Κρωμναίο ποιητή και διδάσκαλο Χαράλαμπο Χαριάδη (Χατατζή) δια του εξής εικονικού ποιήματος:
Οι κάτοικοι της Κρώμνης κακότροποι της γνώμης και υπερβολικοί.
Είναι πλάνοι κι οινοπόται και άχρητοι πολίται δι’ όλα τα καλά.
Σήμερον συμφωνούσιν και αύριο παραιτούσι τα όσα συμφωνούν.
Και όλας των τας πράξεις δεν βάλλουσιν εις τάξεις και ματαιοπονούν.
Μεγάλης αμαθείας κι άκρας κακοηθείας έργα πανουργικά.
Έχουν εμφυτευμένα στας κεφάλας δεμένας πάρα πολύ σφιχτά.
Και εν τούτοις η Κρώμνη γέννησε πολλούς λογίους: τον Ροδοπόλεως Λεόντιο, τον Μαρωνείας Χρύσανθο Ιεροκλή, τον Ιωάννη Α. Παρχαρίδη, τον Χ“ Ελευθέριο Κτενίδη, τον μέγα ευεργέτη του Πόντου Ανδρέα Α, Σιμώνωφ, τον λογογράφον Γεώργιο Φωτιάδη, τον Θεόδωρο Γραμματικόπουλο, τον ιατρόν Αλ. Λαζαρίδη και άλλους, οι οποίοι και ευεργέτες της Κρώμνης και Τραπεζούντος αναδείχθηκαν, Οι Κρωμναίοι είναι εθνικόφρονες, τολμηροί, υπερήφανοι, αλλά ευμετάβλητοι στο χαρακτήρα, ελεύθεροι δε εις το έπακρον. Ωραία περι της Κρώμνης ιστορία συνέγραψε ο αείμνηστος Ιωάννης Α. Παρχαρίδης και εξέδωκε αυτήν το 1911 ο υιός του Αθανάσιος στην Τραπεζούντα όπου εκτίθεται λεπτομερώς η ιστορία της Κρώμνης. Κρώμνη Πόντου (Korom Korum Trabzon) Ιστορία Λαογραφία Πολιτισμός. Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Θρύλοι, Παραδόσεις, Χοροί, Πρόσωπα.
Το Κωδωνά. Πρόκειται για τη βορειότερη ενορία του Δεμιρτσίκιοϊν η οποία απέχει από τα Λωρία της Μούζενας μία ώρα. Είχε 25 οικογένειες και ναό της Θεοτόκου.
Το Κωδωνάντων. Μικρή ενορία της Κρώμνης βορείως του Σαράντων κοντά στον ποταμό της Μόχωρας, με παρεκκλήσιο. Τώρα παραμένει ακατοίκητος. Ενορία Κωδωνάντων Κρώμνης Πόντου. Φωτογραφία ομάδας παραθεριστών στο ποτάμι της Μόχωρας
Το Κωδωνάρ’. Όρος της Ίμερας από το οποίο διερχόταν προ αιώνος και νυν το θέρος δημόσια οδός από Άγιο Ζαχαρία και Καβελάκ και Λερίου προς Μουράτ Χαν.
Γεωγραφικόν και ιστορικόν Λεξικόν των χωρίων κωμοπόλεων και πόλεων Χαλδίας. Γεωργίου Κανδηλάπτου Κάνεως Διδασκάλου-Δημοσιογράφου. Εκδόσεις Αδελφών Κυριακίδη Α Ε. Στο αφιέρωμα αυτό γνωρίζουμε τα χωριά, τα ποτάμια, τα όρη, τα τοπωνύμια και τις Ιερές Μονές της επαρχίας Χαλδίας κατά αλφαβητική σειρά. Ένα εξαιρετικό και μοναδικό πόνημα του αείμνηστου κ. Γεωργίου Κανδηλάπτη Κάνι. Συνεχίστε την ενημέρωσή σας στα επόμενα αφιερώματά μου.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
