Το σκούλλισμαν. Ήθη και έθιμα των Ποντίων του Σύδενδρου Γρεβενών των καταγομένων απο τα χωριά Τεμιρτζάντων, Σεϊτανάντων, Κουταλά και Τσοπανού της Τραπεζούντας του Πόντου
Ο συγγενικός δεσμός ανάμεσα στους Έλληνες του Πόντου ήταν ιερός. Ιερότερος όμως θεωρούνταν ο δεσμός που γινόταν με τις κουμπαριές, όταν ο ένας βάφτιζε το παιδί του άλλου και γίνονταν κουμπάροι.
Ο θεσμός αυτός στους Έλληνες του Πόντου ήταν ελεύθερος και όχι κληρονομικός, όπως στους ντόπιους. Οι ντόπιοι, δηλαδή οι γηγενείς, για ν' αλλάξουν νουνό, έπρεπε να ρωτήσουν το «κούτσουρο», δηλαδή τον κληρονομικό νουνό κι αν εκείνος τους έδινε την συγκατάθεσή του, τότε αλλάζανε νουνό. Αν όχι, «ή κατάρα του νουνού ήταν βαρύτερη από την κατάρα του πατέρα». Στους Πόντιους ο περιορισμός αυτός δεν υπήρχε. Το κάθε παιδί μιας οικογένειας είχε τον δικό του νουνό και η πνευματική συγγένεια μιας οικογένειας διακλαδιζόταν σε διάφορες κατευθύνσεις. Αν δυο φίλοι ή απλώς δυο γνωστοί θέλανε να συγγενέψουν μεταξύ τους και να γίνουν κουμπάροι, αποφάσιζαν να βαφτίσει ο ένας το παιδί του άλλου και όλα τελείωναν. Έτσι σαν γινόταν η συμφωνία κι έδιναν και οι δυο τον λόγο τους αποφάσιζαν να κάνουν το σκούλλισμαν, για να επισημοποιήσουν την συμφωνία τους. Για να γίνει όμως αυτό, συνεννοούνταν πρώτα οι δυο κουμπάροι για την ημέρα και την ώρα πού θα πήγαιναν, κι ένα βράδυ, ο μελλοντικός νουνός έπαιρνε μερικούς συγγενείς και φίλους μαζί του και μαζί μ' αυτούς, και τον κεμεντζετζ̌ήν με τον κεμεντζ̌έν πήγαιναν στο σπίτι του μελλοντικού κουμπάρου, ο οποίος τους περίμενε. Εκείνος, κάνοντας όλες τις ετοιμασίες για το γλέντι, πού θα ακολουθούσε, τούς δέχονταν, τους καλωσόριζε και τους έβαζε να καθίσουν 'ς σόν καλόν τον οντάν. Πριν το γλέντι, έπαιρνε ο νουνός το μικρότερο παιδί του κουμπάρου του κι έκοβε με το ψαλίδι λίγες τρίχες σταυρωτά από το κεφάλι του. Αν δεν είχε παιδιά, τότε έκοβε λίγες τρίχες από το κεφάλι της κουμπάρας, που ήταν έγκυος, και τις ζύμωνε με τα δάχτυλά του σε μια μπαλίτσα από γνήσιο κερί μέλισσας. Ύστερα, κολλώντας ένα ασημένιο νόμισμα στην μπαλίτσα, την έπιαναν και οι δυο μαζί και την κολλούσαν σε ένα μαδέρι τού ταβανιού λέγοντας:
— Χαϊρλίδικα ! Καλά βαφτίσα̤ νά χαρούμε! Το Σκούλλισμαν - ΉΘη και έθιμα της Τραπεζούντας του Πόντου
—Νά μ' άξιών' ο Θεός, να βαφτίσω άγούριν! Έλεγε ό μελλοντικός νουνός του παιδιού πού θα γεννιόταν. Και αγκαλιάζοντας τον μελλοντικό κουμπάρο του, φιλιόνταν τρείς φορές σταυρωτά μεταξύ τους. Την στιγμή αυτή, τους έπιαναν όλοι από το χέρι, καθώς στέκονταν γύρω τους, και τους εύχονταν: «ΧαϊρλίδικαΙ . . . Νά χαρείτε καί 'ς σό βάφτίσμαν! Στην συνέχεια τους κερνούσαν γλυκά και ρακίν, και ό κεμεντζετζ̌ής με την κεμεντζ̌έν, που ήταν απαραίτητος σε τέτοιες επίσημες εκδηλώσεις, άρχιζε να παίζει χαρούμενους σκοπούς, για να γιορτάσουν το ευχάριστο τούτο γεγονός, που για την εποχή εκείνη το συγγένεμα με πολλούς ανθρώπους επιβάλλονταν για πολλούς και διάφορους λόγους. Στο μεταξύ, ο νουνός κερνούσε χρήματα ή και κανένα φιστάν' στο παιδί που έκοβε τα μαλλιά, και από τότε φώναζε ο ένας τον άλλο κουμπάρε και κουμπάρσιες τις γυναίκες τους. Μετά την γέννηση και την βάφτιση του παιδιού, κι όταν αυτό μεγάλωνε, τον νουνό του τον φώναζε «δεξάμενε» και «δεξαμέντσα» την νουνά του. Εκείνος πάλι, όταν μιλούσε για το βαφτισιμιό του, έλεγε: «Τ' εμέτερον το δεξιμάτ'» ή «τ' έμόν τό δεξιμάτ'». Το γλέντι, που έπαιρνε μεγαλύτερες διαστάσεις μετά το φαγητό, κρατούσε πολλές ώρες και καμιά φορά και πολλές ημέρες, αν ήταν χειμώνας και δεν είχαν δουλειές στα χωράφια. Και τότε, η ρακή μαζί με τις κοσσάρες, που ξεπουπουλίζονταν και ψένονταν σε κάθε σπίτι από τα δικά τους, έπαιρναν κι έδιναν. Το σκούλλισμαν στο χωριό Λαραχανή της Ματσούκας - Ελευθέριος Ελευθεριάδης
Το σκούλλισμαν. Ήθη και έθιμα των Ποντίων του Σύδενδρου Γρεβενών των καταγομένων απο τα χωριά Τεμιρτζάντων, Σεϊτανάντων, Κουταλά και Τσοπανού της Τραπεζούντας του Πόντου. Πηγή κ Κώστας Καραπατάκης - Αρχείον Πόντου τόμος 38ος Λαογραφικά Σύμμεικτα Πόντου. Ήθη, έθιμα, Γλωσσικά Ιδιώματα, Παροιμίες, Θρύλοι & Παραδόσεις.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com
