Η μεγαλύτερη γιορτή του μήνα Σεπτεμβρίου στον Πόντο ήταν η ύψωση του Τιμίου Σταυρού στις 14 του μήνα. Στον Πόντο τη θεωρούσαν το πιο σπουδαίο γεγονός από τη ζωή του Χριστού, μετά την εορτή της Ανάστασης και των Χριστουγέννων. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι ο μήνας αυτός πήρε το όνομα του “Σταυρίτες” από την εορτή της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού. Η εορτή του Τιμίου Σταυρού στον Ελληνικό Πόντο
Πριν το 1900 στο δυτικό παράλιο τμήμα της Πουλαντζάκης, μεταξύ των ποταμών Καρά Δερέ, Ιντσουγάζ και Παζάρσουϊ σε ευρεία δηλαδή έκταση καλλιεργούσαν τα όρυζα, δηλαδή το ρύζι. Τα στάσιμα δε νερά των ορυζώνων καταντούσαν ανεξάντλητη πηγή κουνουπιών κάθε γενιάς και κατηγορίας, τα οποία κατά αναρίθμητα σμήνη κατέκλυζαν όλη την πόλη και τα πέριξ. Προπάντων όταν φυσούσε νοτιάς.
‘Σο Καπή-κιοϊ και ‘ς ση Λιβεράν εγίνουσαν μωμοέρα̤ τα Κάλαντα. Εφόρνανε ελλενικόν φορεσίαν με φουστανέλλας και περικεφαλαίας και εκατέβαιναν ‘ς σο Τζεβιζλούκ’.
Για να φτάσουμε στις υπώρειες του υψηλού όρους Σάρουτζε το οποίο στόλιζε άλλοτε με τα περίφημα μοναστήρια του Αένες (Αγίου Ιωάννη) από την νοτιοδυτική πλευρά και Χωτόβολα (Φωτοβόλα) από την βορειοανατολική πλευρά, θα ακολουθήσουμε το ρου του ποταμού Χαρσιώτου, ο οποίος εκβάλλει στον Εύξεινο Πόντου μεταξύ Τριπόλεως και Χαλκάβαλας, έχοντας αφετηρία τις εκβολές του ποταμού.
Ο αείμνηστος †Άνθιμος Α. Παπαδόπουλος προς τιμή του οποίου και το παρόν, δίδει τις ακόλουθες ερμηνείες στις παρακάτω λέξεις: α) Σκουλεύω = χειροτονώ διάκονoν (εκ της πράξεως της κατά την εκκλησιαστική διάταξη συμβολικής τριχοκουράς του χειροτονούμενου), β) Σκούλλισμαν = το έθιμο να ζυμώνουν τρίχες του νεοφώτιστου βρέφους με κερί και να τις κολλήσουν στην κάτω επιφάνεια της κεντρικής δοκού της στέγης του σπιτιού.
