Κατά την Καθαρά Δ
ευτέρα ή Αρχιδευτέραν, όπως λεγότανε η Καθαρά Δευτέρα στον Πόντο, ούτε ιδέα υπήρχε των Κουλούμων όπως εορτάζονται αυτά στην Ελλάδα. Τουναντίον δε νήστευαν όλοι μέχρι τον εσπερινό.
Ο Μουχαήλ Αχράγγελον επήγεν σ’ έναν οσπίτ’ και θα εβάφτιζεν έναν παιδίν. Σίτα̤ εβάφτιζεν ατό, εδέβασεν ΄ς σο κατσίν αθες πως όλον ύστερ’ ατό το παιδίν ο λύκον θα τρώγ’ α̤το. Ενούν'τσεν κι επενούν'τσεν πως να γουρταρεύ’ το παιδίν ασό λύκον.
Λείψανο εθίμου, αρχαίου αναγόμενο στους προ χριστιανικούς χρόνους αποτελούσαν στον Πόντο οι κατά την εγχώριο διάλεκτο λεγόμενοι Μωμοέρ’ ή Μωμοέρια, Κόσια και Πορδαλάντ.
Ολόκληρος τόμος θα χρειαζόταν για να περιγράψουμε τα διάφορα ήθη και έθιμα που επικρατούσαν στις διάφορες εκδηλώσεις της ζωής στα Σούρμενα του Πόντου. Μπορούμε όμως τουλάχιστον να σημειώσουμε μερικά χαρακτηριστικά αρχίζοντας από τον γάμο.
Καθαροδευτέρα. Η πρώτη ημέρα της μεγάλης νηστείας στον τόπο μας ήταν πράγματι ημέρα καθαριότητας. Πρώτα πρώτα όλα τα μαγειρικά σκεύη έπρεπε να καθαριστούν. Θα εβρασκούσαν τα σ̆κεύα̤ σ έναν τρανόν χαλκόν απέσ’ με σαχταροζώμ’ (την κατενήν) και οι κοδέσπενες θα απομανικούσαν και θα έτριφταν, θα έτριφταν να έβγαλνε όλα̤ τα λίγδας.
