Τα Μαντρία της Άρδασας του Πόντου του Δημητρίου Κ. Παπαδόπουλου (Σταυριώτη)
Ακολουθώντας τον δημόσιο δρόμο από την κωμόπολη Άρτασα (Άρδασα) προς την Αργυρούπολη, συναντάμε το χωριό Τεμιρτζίκιοϊ, τα Χανά̤ τη Χάραβας και φτάνουμε στο χωριό Πέντε Εκκλησιές το οποίο στα τουρκικά λέγεται Μπες Κλισέ (ακριβής μετάφραση) που απλώνεται στη δεξιά όχθη του ποταμού Χαρσιώτη και περιβάλλεται από εύφορα χωράφια και από κήπους με διάφορα οπωροφόρα δέντρα.
Τα Μαντρία της Άρδασας του Πόντου του Δημητρίου Κ. Παπαδόπουλου (Σταυριώτη) Την εποχή των βυζαντινών και των Κομνηνών ήταν μεγάλο χωριό με πέντε ναούς από τους οποίους πήρε το όνομά του «Πέντε Εκκλησιές». Από αυτούς ο ένας ετιμάτο στη μνήμη της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Για τους άλλους όμως τίποτε δεν είναι γνωστό. Όταν κυριεύτηκε η περιοχή από τους τούρκους, οι χριστιανοί διασκορπίστηκαν και οι εκκλησίες καταστράφηκαν. Στην εποχή μας μόνο τα ερείπια υπήρχαν. Λίγο ψηλότερα από τις Πέντε Εκκλησιές αρχίζει η περιοχή του χωριού Μαντρία που απλώνεται στις βουνοπλαγιές του Γορόσ̌ μέχρι Κουρασμέντζας και πέρα από το χωριό Σίσ̌α. Ο τόπος είναι δασωμένος και αρκετά εύφορος, πολύ κατάλληλος για κτηνοτροφία. Εδώ βρίσκονταν άλλοτε πολλές μάντρες για τα ποίμνια των προυχόντων και αγάδων. Από αυτές ονομάστηκε το μέρος Πολλά Μαντρία» για να μην γίνει σύγχυση με άλλα ομώνυμα χωριά. Με τον καιρό κατέφυγαν εκεί και άλλοι χριστιανοί και ίδρυσαν μόνιμες κατοικίες σε τρία μέρη και αποτέλεσαν τις εξής Τρείς Ενορίες: Αφκά Μαντρία, Μουζαρά και Απάν Μαντρία ή Αεν Παύλον. Οι τρείς ενορίες των Μαντρίων της Άρτασας του Πόντου
Τα Αφκά Μαντρία. Είχαν 35 σπίτια, δημοτικό σχολείο και ναό του Αγίου Γεωργίου που γιόρταζε στις 3 Νοεμβρίου. Είχε ωραίους ποτιστικούς κήπους με οπωροφόρα δέντρα. Εδώ πέρα ήταν και ο συνοικισμός Ισλαμάντων πέντε οικογένειες κρυπτοχριστιανών που φανερώθηκαν ως χριστιανοί όταν ανακηρύχθηκε το σύνταγμα το 1908. Γεωγραφικό Λεξικό Χαλδίας Πόντου Μανανάντων, Μαντρία, Μαναστήρ, Μαντζάντων ή Μαντσάντων
Η Μουζαρά βρισκότανε πάνω σε γήλοφο με δεκαπέντε σπίτια καί ναό πρός τιμήν της Ζωοδόχου Πηγής (Θεοτόκου). Έλαβε το όνομα από το τουρκικό Μεζιρέ δηλαδή εξοχικό αγρόκτημα. Εκεί πλησίον επάνω σε ύψωμα βρισκόταν παρεκκλήσι του Αεν Κήρ’κα (Αγίου Κηρύκου) όπου γινόταν πανηγύρι στις 15 Ιουλίου. Ο Άγιος Κήρυκος μαρτύρησε βρέφος και μητέρα του ήτο η Αγία Ιουλίττα.
Τ' Απάν’ Μαντρία ή Αεν Παύλον μαζί με τον οικισμό Χαϊτάντων είχε περίπου εικοσιπέντε σπίτια και ναό των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου. Είναι η πατρίδα του Μητροπολίτου Θεοδοσιουπόλεως (Ερζερούμ) κυρού Παϊσίου ο οποίος εκοιμήθη εκεί το 1897 αλλά και του ιατρού Κων. Ιεροκλή, ο τελευταίος σε μια μονογραφία του περί του Μητροπολίτου Θεοδοσιουπόλεως Παϊσίου που τυπώθηκε στην Αθήνα το 1938 λέγει ότι οι κάτοικοι των Μαντρίων προέρχονται από φυγάδες των παραλιών Σούρμενα και Όφις, οι οποίοι με την αρχηγία της οικογένειας των Ξαντίνων, προγόνων του μητροπολίτου Παϊσίου, έφτασαν στην περιοχή και ότι είχαν συγγένεια με την οικογένεια τον Σαρασιτών. Σε απόσταση μικρή από την Ενορία Απάν’ Μαντρία και παρακάτω από την τοποθεσία Εφτά Πεγάδα̤ υπήρχε μικρός συνοικισμός με πέντε χριστιανικές και δέκα τουρκικές οικογένειες λεγόταν Αρναουτάντων γιατί οι τούρκοι κατήγοντο από Αλβανούς. Απέναντι της ίδιας ενορίας μέσα στο δάσος του βουνού Γορόσ̌ υπήρχε και το «Λόχ» μικρός οικισμός με πέντε τουρκικές οικογένειες. Οι κάτοικοι των Μαντριών που μετά την ανταλλαγή έφτασαν στην Ελλάδα, είναι εγκαταστημένοι σε διάφορα μέρη. Χαλδία - Αργυρούπολις Πόντου Gümüşhane (Πόλεις, Κωμοπόλεις, Χωριά, Τοπωνύμια, Ήθη, Έθιμα, Χοροί, Θρύλοι, Παραδόσεις, Πρόσωπα)
Θεσσαλονίκη 15 Απριλίου 1956, Δημήτριος Κ. Παπαδόπουλος (Σταυριώτης).
Τα Μαντρία της Άρδασας του Πόντου του Δημητρίου Κ. Παπαδόπουλου (Σταυριώτη) Ποντιακά Φύλλα τ. 77 1956
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
