Οι Παράγοντες (προύχοντες) του τόπου της Κερασούντας, του κ. Ιωάννη Παπαδόπουλου
Οἱ κυριώτεροι συντελεσταί, ποὺ συνέβαλον εἰς τὴν τοιαύτην ἀξιόλογον κοινωνικὴν καὶ πνευματικὴν πρόοδον, ἦσαν ἡ ἁλματωδῶς αὐξανομένη οἰκονομία τῶν κατοίκων, κατὰ τὰ τελευταῖα ἰδίως ἔτη ἀφ' ἑνὸς καὶ ἀφ' ἑτέρου ἡ μεγάλη συμβολὴ τῶν διανοουμένων καὶ ἐπιστημόνων, οἱ σπουδαιότεροι τῶν ὁποίων ἦσαν οἱ ἑξῆς:
Ἀριστοτέλης Νεόφυτος. Οὗτος καταγόμενος ἀπὸ εὐγενεστάτην καὶ πλουσιωτάτην οἰκογένειαν ἀνεχώρησεν εἰς Ἀθήνας, ὅπου ἀφοῦ συνεπλήρωσε τὰς ἀνωτέρας σπουδάς του εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ πῆρε σύζυγον ἀπὸ τὴν οἰκογένειαν Καραϊσκάκη, ἐπέστρεψε εἰς τὴν γενέτειράν του. Τὸ ἀρχοντικὸ του σπῆτι, μὲ τὴν πλουσιωτάτην βιβλιοθήκην, ἦτο ἔκτοτε κοινὸν ἐντευκτήριον κάθε διανοουμένου καὶ ἐπιστήμονος, τόπος συνεδριάσεων καὶ συσκέψεων διὰ τὴν κατάστρωσιν προγραμμάτων καὶ σχεδίων, πού ἀπέβλεπον εἰς τὴν ἀναμόρφωσιν τῆς νέας Ἑλληνικῆς γενεᾶς καὶ εἰς τὴν πρόοδον τῆς Ἑλληνικῆς κοινότητος.
Γεώργιος Βαλαβάνης (1876 – 1941). Ὁ ἀείμνηστος οὗτος, μετὰ τὰς σπουδάς του εἰς τὸ Φροντιστήριον τῆς Τραπεζοῦντος, ἐξήσκησε τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἐμπορορράπτου ἐπὶ πολλὰ ἔτη, κατόπιν συνέγραψε διάφορα συγγράμματα καὶ τελευταίως ἐξέδωσε τὴν ἐφημερίδα «Ἀρητιάς». Κατὰ τὴν περίοδον τῆς ἀνακωχῆς, ἀμφότεροι οἱ ὡς ἄνω, ἐπωφελούμενοι τῆς εὐκαιρίας καὶ μὲ τὴν προστασίαν τοῦ τότε Ἄγγλου Ἁρμοστοῦ, ἀνεχώρησαν εἰς Ἀθήνας, ὅπου μετὰ πάροδον ἐτῶν ὁ μὲν Ἀριστοτέλης Νεόφυτος ἀπεβίωσεν ὁ δὲ Γεώργιος Βαλαβάνης ἐξέδωσε τὴν γενικὴν ἱστορίαν τοῦ Πόντου εἰς τὴν ὁποίαν περιέγραψε τὰ δεινοπαθήματα τῶν Ἑλληνοχριστιανῶν καὶ τὰ κακουργήματα τὰ ὁποῖα διέπραξεν ὁ Τοπὰλ Ὀσμὰν κατ' αὐτῶν. Μετὰ τινα ἔτη ἀπεβίωσεν οὗτος τὸ ἔτος 1928 εἰς Ἀθήνας. Στην εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού διαβάζουμε τα ακόλουθα περί του κ. Γεωργίου Βαλαβάνη: Συγγραφέας και δημοσιογράφος. Γεννήθηκε στην Κερασούντα και σπούδασε στο εκεί ημιγυμνάσιο. Από το 1911 έως το 1914 εξέδιδε την εβδομαδιαία εφημερίδα «Αρητιάς» στο τυπογραφείο του Αρμένιου Βαχάν Παλεγιάν, στην Κερασούντα. Για την εθνική του δραστηριότητα καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο μαζί με άλλους γνωστούς Ποντίους. Μετά το 1922 εργάστηκε στο οικουμενικό πατριαρχείο για την περίθαλψη των προσφύγων. Στο συνοικισμό Υμηττού Αττικής, όπου εγκαταστάθηκε, μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών, είχε εκλεγεί πρόεδρος της κοινότητας. Συνεργάστηκε με πολλές εφημερίδες και περιοδικά δημοσιεύοντας ποικίλα θέματα γύρω από το επίμαχο πρόβλημα του ελληνισμού. Πέθανε από τις κακουχίες της γερμανικής κατοχής. Τον ίδιο χρόνο (1943) βγήκε το περιοδικό «Χρονικά του Πόντου», το οποίο (στο 1ο τεύχος του, σελ. 78-79) αναφερόταν στο θάνατό του. Το σημαντικότερο έργο του είναι η «Σύγχρονος Γενική Ιστορία του Πόντου», που εκδόθηκε στην Αθήνα το 1925 και αφορά τη νεότερη μαρτυρική ιστορία του ποντιακού ελληνισμού μέχρι την ανταλλαγή των πληθυσμών. Του βιβλίου αυτού υπάρχουν ορισμένα αντίτυπα που αναφέρουν ως συγγραφείς του το Βαλαβάνη Κ. Γεώργιο και το Βιολάκη Κ. Γεώργιο. Ο δεύτερος ήταν ο εκδότης της εφημερίδας «Η Παμπροσφυγική», της οποίας έκδοση ήταν το βιβλίο «Η Σύγχρονος Γενική Ιστορία του Πόντου», που επανεκδόθηκε το 1986 στη Θεσσαλονίκη, από τις εκδόσεις Αφοί Κυριακίδη. Ο Βαλαβάνης Κ. Γεώργιος δημοσίευσε άρθρα του σε ποντιακά έντυπα, όπως τα Γαμήλια τραγούδια και έθιμα της Κερασούντας στο περιοδικό «Ποντιακά Φύλλα», (στον τόμο 2) του 1937, Πόθεν το όνομα Πουλαντζάκης του Πόντου, στο ίδιο περιοδικό (τόμος 3) του 1938 κ.ά. Δεν πρέπει να συγχέεται με το Βαλαβάνη Ι., που έγραψε το θεατρικό Ειμαρμένης παίγνια. Οι Χοροί του γάμου στην Κερασούντα του Πόντου - Λαογραφικό σημείωμα του Γεωργίου Βαλαβάνη
Ἀριστείδης Δελληκάρης (1859-1921). Οὗτος ὑπῆρξεν εἷς ἐκ τῶν δραστηρίων καὶ ἐνεργητικωτέρων μελῶν τῆς Διοικούσης Ἐπιτροπῆς τοῦ Ἀπελευθερωτικοῦ Ἀγῶνος τοῦ Πόντου. Ὁ πατριωτισμός του, καὶ αἱ ἐκδηλώσεις του ὑπὲρ τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ Πόντου ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς, ἐκίνησαν τὸ μῖσος τῶν Τούρκων ἐναντίον του καὶ μὲ τὴν πρώτη εὐκαιρίαν, συλληφθεὶς ἀπὸ τὰ ἀποσπάσματα τοῦ Τοπὰλ Ὀσμὰν κατεκρεουργήθη ὡς θὰ ἀναφέρωμεν εἰς τὸ Β.΄ Κεφάλαιον. Αριστείδης Δεληκάρης - Ο φλογερός Κερασούντιος πατριώτης 1859-1921
Δημήτριος Τεζαψίδης. Οὗτος διετέλεσεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη διερμηνεὺς τοῦ ἐν Κερασοῦντι Ρωσσικοῦ Προξενείου. Κατὰ τὸν Α.΄ Παγκόσμιον πόλεμον, ὅταν ἔφυγε τὸ Ρωσσικὸν Προξενεῖον, προσελήφθη ὑπάλληλος εἰς τὴν Ὀθωμανικὴν Τράπεζαν, τὸ δὲ ἔτος 1915 μαζὺ μὲ τοῦς ἄλλους Ρωσσοϋπηκόους ἐξωρίσθη εἰς Τοκάτην. Μετὰ τὴν συναφθεῖσαν ἀνακωχὴν κατῆλθεν εἰς Ἀμισὸν καὶ ἐκεῖθεν κατὰ τὴν ἀνταλλαγὴν κατέφυγεν εἰς Ἑλλάδα καὶ ἐγκατεστάθη μὲ τὴν οἰκογένειαν καὶ τὰ 4 τέκνα του, Παναγιώτην, Πελοπίδαν Ἰωάννην καὶ Ἑλένην εἰς Καβάλαν.
Χρῆστος Θ. Φουρνιάδης (1898–1980). Ἔνθερμος πατριώτης καὶ κάτοχος ξένων γλωσσῶν, κατέφυγε εἰς Ἑλλάδα τὸ ἔτος 1923 καὶ ἐγκατεστάθη μὲ τὰ μέλη τῆς οἰκογενείας του εἰς Πάτρας. Διορισθεὶς καθηγητής, ἐδίδαξε τὴν Ἀγγλικὴν καὶ Γαλλικὴν εἰς διάφορα σχολεῖα τῆς νέας του πατρίδος. Ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ του νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ προσφυγικὰ καὶ Ἐθνικὰ συμφέροντα ἐχρημάτισε Πρόεδρος διαφόρων Σωματείων καὶ τοῦ Συλλόγου Ἀρχαιοφίλων Τροιζηνίας καὶ ἵδρυσε ἰδίαις δαπάναις εἰς Πόρον καὶ Τροιζῆνα βιβλιοθήκας καὶ Μουσεῖον, ὅπου κατέθεσε, τὴν ἀνευρεθεῖσαν ὑπ' αὐτοῦ πλάκα τοῦ κοσμοϊστορικοῦ ψηφίσματος Θεμιστοκλέους. Διὰ τὴν πολυσχιδῆ Ἐθνικήν, φιλανθρωπικὴν καὶ κοινωνικὴν δρᾶσιν του, τὸ Κράτος ἐξέφρασε τὴν εὐαρέσκειάν του, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον Παιδείας ἀπένειμεν εἰς αὐτὸν τὸ ὡς ἔπεται δίπλωμα τιμῆς. Χρῆστος Παπαδόπουλος. Ἔνθερμος πατριώτης ὡς ἄνθρωπος καὶ ἐπιστήμων ἰατρός, ἐξήσκησε τὸ ἐπάγγελμα τοῦτο ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν μέχρι βαθέως γήρατος καὶ προσέφερε ὑψίστας ὑπηρεσίας εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινότητα. Περισσότερες πληροφορίες για τον κ. Χρήστο Φουρνιάδη παρέχονται στην συνέχεια: Ο Χρήστος Θ. Φουρνιάδης (1898–1980) ήταν διαπρεπής εκπαιδευτικός, καθηγητής Γαλλικών και παθιασμένος αρχαιολάτρης, ο οποίος αναγνωρίζεται ως ο «θεμελιωτής» της διάσωσης και ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς της Αρχαίας Τροιζήνας και του Πόρου. Η Γεννήθηκε το 1898 στην Κερασούντα του Πόντου (Μικρά Ασία).Μετάθεση στον Πόρο: Το 1957 διορίστηκε ως καθηγητής Γαλλικών στο Γυμνάσιο του Πόρου. Αντικρίζοντας την εγκατάλειψη και την κρατική αδράνεια απέναντι στα διάσπαρτα αρχαιολογικά ευρήματα της περιοχής, άρχισε να συγκεντρώνει μόνος του αρχαιότητες στο Δημοτικό Γραφείο Πόρου. Το 1958 ίδρυσε τον «Σύλλογο Αρχαιοφίλων Τροιζηνίας», κινητοποιώντας την τοπική κοινωνία για την περισυλλογή των μνημείων. Η ανεπίσημη συλλογή που δημιούργησε με προσωπικό μόχθο αποτέλεσε τον πυρήνα για την ίδρυση του επίσημου Αρχαιολογικού Μουσείου Πόρου. Στη συλλογή του Φουρνιάδη περιήλθε και η περίφημη στήλη με το αθηναϊκό ψήφισμα του 480 π.Χ., η οποία ανακαλύφθηκε στην Τροιζήνα και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά τεκμήρια των Περσικών Πολέμων. Ο Χρήστος Φουρνιάδης έφυγε από τη ζωή το 1980 και αναπαύεται, σύμφωνα με την επιθυμία του, δίπλα στο ιστορικό εκκλησάκι του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στην Τροιζήνα, κοντά στα μνημεία που προστάτευσε. Προς τιμήν του, το τοπικό σωματείο φίλων του μουσείου φέρει το όνομά του: Σωματείο «Οι Φίλοι του Αρχαιολογικού Μουσείου Πόρου... "Χρήστος Φουρνιάδης"»
Νικόλαος Σαουλίδης. Οὗτος κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη ἐξήσκησε τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἰατροῦ εἰς Κερασοῦντα καὶ κατόπιν εἰς Νικόπολιν, μετὰ δὲ τὸν γάμον, τὸν ὁποῖον ἐτέλεσε μὲ τὴν ὡραίαν κόρην τοῦ ἐν Νικοπόλει Νικολάου Γεωργιάδου, ἐπανῆλθεν καὶ πάλιν εἰς Κερασοῦντα, ὅπου, καὶ ἀπεβίωσεν.
Μάρκατζης. Ἰατρὸς μὲ ἀρτίαν ἐπιστημονικὴν μόρφωσιν. Οὗτος ἐν καιρῷ ἀνακωχῆς ἀνεχώρησεν εἰς Κων)πολιν καὶ ἐκεῖθεν εἰς Θεσσαλονίκην ἔνθα ἀπεβίωσεν.
Κώστας Δελληγεώργης. Ἰατρὸς ἐπίσης, ὅστις κατὰ τὴν ἀνταλλαγὴν κατέφυγεν εἰς Καβάλαν καὶ μετὰ τινα καιρόν ἀνεχώρησεν εἰς Ἀθήνας ὅπου καὶ ἀπέθανεν.
Ἀλλὰ ἐκεῖνος, ὅστις ἐδόξασε καὶ ἐλάμπρυνε τὸ ὄνομα τῶν συμπατριωτῶν του καὶ ὅλου τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους ἦτο ὁ ἀείμνηστος Καπετὰν Γεώργη πασᾶς Κωνσταντινίδης. Ὁ δαιμόνιος οὗτος Ἕλλην, ποὺ ἦτο κατὰ τὴν νεαρὰν ἡλικίαν του εἰς ἁπλοῦς καπετάνιος, κατώρθωσε νὰ ἀναδειχθῇ ὁ ἀνώτατος ἄρχων τῆς γενέτειράς του, τῆς ὁποίας ὑπῆρξεν ἰσόβιος Δήμαρχος. Κατὰ τὸ διάστημα τῆς Δημαρχίας του, μὲ τὰ ἐξωραϊστικὰ ἔργα, ποὺ ἔγιναν ἐπὶ τῆς ἐποχῆς του, μὲ τὴν διάνοιξιν νέων ἀρτηριῶν καὶ ὁδῶν εἰς ὅλα τὰ σημεῖα τῆς πόλεως, μὲ τὸν νέον θαυμάσιον Ἐθνικὸν κῆπον, τὸν ὁποῖον ἐδημιούργησε καὶ τὰς ὡραίας πλατείας εἰς διάφορα ἐπίκαιρα μέρη τῆς Κερασοῦντος, μετέβαλεν αὐτὴν εἰς Εὐρωπαϊκὴν πόλιν καὶ δικαίως Τοῦρκοι καὶ Ἕλληνες τὴν ὠνόμαζον Κιουτσιούκ (Μικρὸ Παρίσι). Ὁ σεβασμὸς γενικῶς ὅλων τῶν κατοίκων τῆς πόλεως πρὸς τὸν ἐνεργητικὸν καὶ δραστήριον αὐτὸν ἄνδρα καὶ ἡ ἐκτίμησις τῶν σπουδαίων ἔργων του, ποὺ τὰ ἐπέβλεπε ὁ ἴδιος, περιφερόμενος ἀνὰ τὴν πόλιν ἐπὶ λευκοῦ ὄνου, παρὰ τῶν τουρκικῶν ἀρχῶν ἦτο τόσο μεγάλη οὕτως ὥστε ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἀπένειμεν εἰς αὐτὸν τὸ ἀνώτερον παράσημον τοῦ Κράτους καὶ τὸν τίτλον τοῦ Πασᾶ μὲ τὴν χρυσοποίκιλτον σπάθην, τὴν ὁποίαν συνήθιζε νὰ φέρῃ κατὰ τὰς ἐπισήμους ἡμέρας τῶν Ἐθνικῶν ἑορτῶν. Οἱ συμπατριῶται του, τιμῆς ἕνεκεν, ἀνήγειραν, παραπλεύρως τῆς ἐκκλησίας Μεταμορφώσεως, μεγαλοπρεπέστατον μνημεῖον, μὲ πυραμίδα 10 μέτρων, εἰς τὸ βάθος τοῦ ὁποίου ἐτάφη μετὰ τὸν θάνατόν του μὲ μεγάλας τιμάς, τὸ ὁποῖον, ὡς ἀνεφέραμεν, κατεδαφίσθη ὑπὸ τῶν Τούρκων μαζὺ μὲ τὸ περίφημο καμπαναριὸ τῆς ὡς ἄνω ἐκκλησίας. Κερασούντα Πόντου (Giresun). Ήθη, έθιμα, χοροί και τραγούδια των Ελλήνων της Κερασούντας του Πόντου.
Σημείωση: 'Εχει διατηρηθεί η σύνταξη και η ορθογραφία του αρχικού κειμένου.
Οι Παράγοντες του τόπου, του κ. Ιωάννη Παπαδόπουλου, ὁ μόνος ὅστις διεσώθη ὡς ἐκ θαύματος ἀπὸ βέβαιον θάνατον ἐκ τῶν 13 Ἑλλήνων μουσικῶν καὶ ἠξιώθη νὰ περιγράψῃ ἐν τῷ παρόντι, ὡς αὐτόπτης μάρτυς, τὰ κακουργήματα τοῦ Τοπάλ Ὀσμὰν καὶ ἱστορικά τινα γεγονότα ἀνὰ τὸν Πόντον.
Ποντι(α)κή Ιστορία & Λαογραφία – Βασίλειος Β. Πολατίδης – www.kotsari.com
