Γεωγραφικόν και Ιστορικόν Λεξικόν της επαρχίας Χαλδίας Στ' (Τσίτη, Τζίζερε, Τσιμερά, Τσολόσενα, Τσολόχ̆ένα, Δώδεκα Ελάτια, Έδισσα, Επανωχώρ, Εφραιμάντων, Εφτά Ραχ̆ία)

Χάρτης περιφέρειας Τσίτης και Ιεράς Μονής Παναγίας ΓουμεράΔζίτης ποταμός (Τσίτης)
Το μεγαλύτερο ποτάμι που συμβάλλει στον Κάνιν ποταμό. Διατρέχει ρου 6,5 ωρών απ’ τις πηγές του όρος του Αγίου Παύλου μέχρι τον Διπόταμο δηλαδή στη συμβολή του στον Κάνιν ποταμό κοντά στην Άρδασσα. Σε αυτόν συμβάλλουν τα ποτάμια της Ζερμούδας, Κορκοτά, Λαμπαδίον, Χαβίαννας, και Μαυρενά. Στο ποτάμι αυτό βρίσκονται τα χωριά : Τσιμπρικά, Σολαχάντων, Παλαιχώρ, Ζερμούδα, Λαμπαδίον, Κορκοτά, Χαβίανα. Βαρτάντων, Βαρετόν, Ιερά Μονή Γουμεράς, Τσίτη, Ξυπολέντων, Μακρέλ, Πιβερά, Άδυσσα, Σιαρπίσκια, Φακοπούλ, Μαυρενά και Αυλήαννα, όλα τους με αμιγή ελληνικό πληθυσμό εκτός της Ζερμούδας και της Τσίτης.  Παρακολουθείστε το σχετικό μου βίντεο για την Τσίτη

Δζίζερες ποταμός (Τζίζερες)
Παραπόταμος του Κάνεως ποταμού απ’ το όρος Καγκέλ Δάγ, οροσειράς του Κιαβούρ Δάγ. Διατρέχει ρου 4,5 ωρών και είναι γνωστό ως ποτάμι του Αμπρικάντων. Χύνεται στο ποτάμι του Κιουρτούν κοντά στη χειμερινή του έδρα την Τσαερά, οπόθεν υπό το όνομα Χαρσιώτης (Χαρσούτ σουϊ) χύνεται στον Εύξεινο Πόντο. Στο ποτάμι του Δζίζερε κείνται τα χωριά : Γολή, Φετικιάρ, Χόψια, Φιτίανα, Λετσούχ, Ματσερά, Σεραντάρ, Κορώνιξα, Παπαβράμ, Αμβρικάντων (Αμπρικάντων), Λάγκιοην, Μοναστήρ, όλα ελληνικά πλην ολίγων σύμμεικτων.

Δζιμερά – Τσιμερά
Ένα απ’ τα ψηλότερα χωριά της Μούζενας μετά των χωριών Χαψίκιοης, Πάσσ Μούζενας και Αγίου Φωκά. Διερείτο σε πολλές ενορίες με 160 ομογενείς οικογένειες και είχε τρείς ναούς : της Παναγίας, του Αγίου Γρηγορίου και του Αγίου Ακινδύνου. Οι κάτοικοι της διακρίθηκαν σε όλο τον Πόντο ως άριστοι αρτοποιοί. Μάλιστα το χωριό είχε καλή κτηνοτροφία. Απ΄την Τσιμερά καταγόταν ο Θεριάνος (Θεριάνον) ο βοσκός ο οποίος αποθανατίστηκε σε πολλά δημοτικά τραγούδια του Πόντου. Ο καθεδρικός ναός της Ίμερας κτίσθηκε με φιρμάνι του ναού της Τσιμεράς.

Δζολόσενα – Τσολόσενα – Τσολόχ̆ένα
Ένα από τα αρχαιότερα και πολυκατοικημένα χωριά της Μεσοχαλδίας στις υπώρειες του όρους Παλαβάνου και κοντά στο ποταμάκι που συμβάλλει στο ποτάμι της Άτρας ή Καραμουσταφά, σε κοιλάδα με ευρύ ορίζοντα και οπωροφόρους κήπους με πολλές ενορίες. Είχε λαμπρή αστική σχολή και δύο ναούς : του Αγίου Ιωάννη και της Παναγίας. Είχε πληθυσμό 120 ελληνικών οικογενειών και 20 τουρκικών. Είναι η πατρίδα του Αγίου Κανιδίου του μάρτυρα σύναθλου του Αγίου Μεγαλομάρτυρα Ευγενίου του Τραπεζουντίου οι οποίοι συνεορτάζουν την 21η Ιανουαρίου μαζί με τους άλλους συναθλητές τους : Ακύλα απ’ τη Γοδάννη και του Ουλεριανού εκ της Εδέσσης (Έδισσας, τουρκιστί Έτισσα). Η Δζολόσενα γέννησε δύο ευθαλείς βλαστούς, τους εργολάβους Κωνσταντίνο Δελημασσάνωφ και Ιγνάτιο Σαριγιαννίδη οι οποίοι εργάστηκαν για τα σχολεία και τα κοινά ζητήματα της πατρίδας τους και ανακηρύχθηκαν ευεργέτες. Στο χωριό υπήρχαν άριστα λατομεία με πορώδης λίθους οι οποίοι χρησιμοποιούντο για την ίδρυση των ευαγών οικημάτων των πέριξ της Αργυρούπολης χωριών.

Δώδεκα Ελάτια
Μία απ τις ενορίες της κωμοπόλεως της Σάντας με 15 οικογένειες και ιερό ναό τιμώμενο της Υπαπαντή του Σωτήρος Χριστού.

Έδισσα
Στα βυζαντινά χρόνια ονομαζόταν Έδεσσα και αργότερα στα τουρκικά Έτισσα. Κείται στην περιφέρεια Κοασίου, με 60 οικογένειες και σε απόσταση μίας ώρας πάνω απ΄τον Κάνι ποταμό. Έχει ερείπια αρχαίου βυζαντινού μεγαλοπρεπούς ναού, τον οποίο επισκέφθηκε και μελέτησε ο άλλοτε οικονόμος της Μητροπόλεως Χαλδίας πρωθιερέας Αθανάσιος Σουμελίδης, ο οποίος δημοσίευσε τις εντυπώσεις του στην Εκκλησιαστική Αλήθεια της Κωνσταντινουπόλεως το 1898.

Επανωχώρ
Η πάνω ενορία του Σταυρίου διαιρείται στις εξής παρακάτω ενορίες : Κουρτάντων. Ωραία συνοικία με 8 οικογένειες και λαμπρό ναό προς τιμή του Αγίου Θεοδώρου. Κυριακάντων. Λίγο πιο κάτω απ’ των Κουρτάντων με 16 οικογένειες. Σαραντάρ, με 10 οικογένειες. Στο λόφο Καλούτς κείται η νεόδμητη ενορία των Γεράντων με 8 οικογένειες απ΄όπου κατάγεται ο ευεργέτης του Σταυρίου Θ. Καχριμανίδης. Κατραλάντων, με 5 οικογένειες η οποία ερημώθηκε την εποχή των μεταναστεύσεων. Μαχαλάς, η πολυπληθέστερη ενορία με 20 οικογένειες και ναό στην Αγία Τριάδα. Στραμπελάντων, ενορία πάνω σε λόφο με μία μόνο οικογένεια. Η τουρκική συνοικία Σαραουτσάντων με 20 οικογένειες. Εδώ κατοικούσε η διάσημη οικογένεια των δίπιστων Εγιούπ Ζατέδων ή Κασίμ ογλίδων (ελληνικό όνομα Δημητριάδης) ο οποία μετοίκησε στην Ελλάδα κι εγκαταστάθηκε στο Αρσακλή Θεσσαλονίκης (Ακσακλή ή Αρσακλή ή Μπουγιούκ Μαχαλέ (Aksakli, Arsakli, Bujuk Mahale, το γνωστό σε όλους μας Πανόραμα. Το επανωχώρ είχε συνολικά 90 οικογένειες και 500 ψυχές και ονομάστηκε έτσι λόγω της γεωγραφικής του θέσης.

Εφραιμάντων
Παλιό ερειπωμένο χωρίο με 60 ελληνικές οικογένειες που βρισκόταν κοντά στο ποτάμι της Δέρραινας και κοντά στο χωριό Κελέντων, με ναό προς τιμή του Αγίου Νικολάου. Μετά τον Ρωσσοτουρκικό πόλεμο οι κάτοικοι του μετανάστευσαν άλλοι στη Ρωσσία κι άλλοι στο Άκ Δάγ (Ak Dag Maden)

Εφτά Ραχ̆ία
Οροπέδιο με επτά μεγάλους γηλόφους μεταξύ Αμπρικάντων και Ρυακίου, σχεδόν αδιάβατων κατά την περίοδο του χειμώνα λόγω της σφοδρής χιονόπτωσης. Βρίσκεται σε ύψος 1100 μέτρων.

Παρακαλούμε διαβάστε και τα υπόλοιπα αφιερώματα μας στα χωριά, τα ποτάμια και τα τοπωνύμια της επαρχίας Χαλδίας. Ένα εξαιρετικό πόνημα του αείμνηστου κ Γεωργίου Κανδηλάπτη Κάνι. Ποντιακή Λαογραφία - Βασίλειος Β. Πολατίδης - www.kotsari.com  

Pin It

Print

Add comment


Security code
Refresh

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ