• Home

Μάρτς, Μάρτιος

marts 371px Les Très Riches Heures du duc de Berry marsΜάρτς – Μάρτιος

 

Μαθαίνοντας για τα ιστορικά, θρησκευτικά και λαογραφικά στοιχεία του μήνα Μάρτιου στον Πόντο

 

Τον Μάρτιο οι Ρωμαίοι τον θεωρούσαν πρώτο μήνα του χρόνου και τον έλεγαν primus δηλαδή πρώτο.
Αναφέρει η παράδοση ότι ο Μάρτιος πήρε το όνομα του από τον Ρωμύλο τον ιδρυτή της Ρώμης ο οποίος τον μετονόμασε σε Mars γενική Martis από το όνομα του θεού Άρη (Mars).
Το 46 π.Χ. ο Ιούλιος Καίσαρας όρισε σαν πρώτο μην τον Ιανουάριο και μετέφερε τον Μάρτιο τρίτο κατά σειρά, αντίστοιχο προς τον ένατο μήνα του αττικού ημερολογίου, τον Ελαφηβολιώνα.
Στην Ελλάδα ο Μάρτιος φέρει επίσης τα ονόματα :
Γδάρτης, Παλουκοκαύτης, Κλαψομάρτης, Πεντάγνωμος, Ανοιξιάτης, Φητευτής.
Στον Πόντο ήταν γνωστός ως Μάρτης σε Ινέπολη, Κερασούντα, και Οινόη, ενώ Μάρτ'ς σε Κοτύωρα, Σάντα, Τραπεζούντα και Χαλδία.
Όπως συνέβαινε πάντα έτσι και ο Μάρτιος έδινε το όνομά του στα ζωντανά που γεννιόντουσαν την εποχή του. Λ.χ. έλεγαν Μαρτέσ̌ μουσκάρ', ενώ στα Κοτύωρα υπήρχε και ρήμα «μαρτεύκομαι» που σήμαινε για όποιον το χρησιμοποιούσε ότι κάνει τα μαρτιάτικά του, ότι κάνει σαν Μάρτης.

« Ο Μάρτ'ς φέρ' τα χ̌ελιδόνια, κελαηδούν και λύν' τα χ̌ιόνια »

« Εδέβεν πλάν ο Κούντουρον, τη Μάρτ' τ' ωτία 'φάνθαν
τα χ̌όνα̤ όλα̤ 'λύγανε, κι ας σα ραχ̌ία 'χάθαν »

« Ο Μάρτ'ς όνταν μαρτεύκεται, δα̤βαίν' τον Καλαντάρην
κι όνταν καλομηνεύκεται, δα̤βαίν' τον καλοκαίρην..»

Δείτε το βίντεο για το μήνα Μάρτιο

Κερασινός, Ιούνιος

Καζαμίας,πόντου,Ιούνιος,Κερασινός,ήθη,έθιμαΚερασινός – Ιούνιος

Ο Ιούνιος είναι ο έκτος μήνας του χρόνου. Εξ' αρχής είχε 29 ημέρες αλλά με τη διόρθωση του ρωμαϊκού ημερολογίου απέκτησε 30. Για την ονομασία του υπάρχουν δύο εκδοχές. Η πρώτη υποστηρίζει ότι προέρχεται από τη θεά Ήρα που λεγόταν Juno και στη γενική κλήση Junonis, στο όνομα της οποίας ήταν αφιερωμένος. Η δεύτερη, ότι προέρχεται από τον Λεύκιο Ιούνιο Βρούτο, πρώτο ύπατο της Ρώμης. Ο μήνας αυτός είναι αντίστοιχος προς τον Σκιροφοριώνα του Aττικού ημερολογίου. Μεταξύ 21ης και 22ας του μήνα αυτού έχουμε τη θερινή τροπή του ήλιου οπότε είναι και η μεγαλύτερη ημέρα του χρόνου. Στην Ελλάδα λέγεται Θεριστής, Θέρτης, Πρωτογιούνης κ.ά.

Καζαμίας,Πόντου,Κερασινός,Ιούνιος,Κεράσια,ΠόντοςΣτον Πόντο είχε τις ονομασίες Θερ'νός και Κερασινός (από τα κεράσια). Μάλιστα για την όμορφη κοπέλα που είχε χείλη σαν κεράσια έλεγαν πως ήταν κερασ̌όχ̌ειλος.
Στην Ινέπολη ο μήνας Ιούνιος λεγόταν και Αϊ-Γιάννης. Στην Τραπεζούντα και τη Σάντα έλεγαν : Κερασινέσ̌' βούτορον, θέλοντας να δηλώσουν το βούτυρο που παρήγαγαν κατά τον Κερασινό (Ιούνιο) μήνα.
Επίσης έλεγαν Κερασάπιν, δηλαδή Κερασινό άπιον (αχλάδι). Στη Χαλδία χρησιμοποιούσαν το όνομα Κεράσα ή Κερασία το οποίο έδιναν σε ζωντανό που γεννήθηκε το μήνα αυτό.
Στον Κερασινό τύχαινε συνήθως η κινητή γιορτή του Αγίου Πνεύματος, τ' Αε-Πνευμάτ' ή τ' Α-Πνεμάτ' ή τ' Αε-Πνεύματονος. Τη μέρα αυτή θεωρούσαν ως κακή για διάφορες δραστηριότητες όπως το να ανέβουν σε δέντρο ή να κοιμηθούν ή να κάνουν μπάνιο στη θάλασσα.

Παρακολουθείστε το βίντεο μας για τον Κερασινό - Ιούνιο μήνα

Χορτοθέρτς, Ιούλιος

Καζαμίας,Πόντου,Χορτοθέρης,Χορτοθέρτς,Ιούλιος,ήθη,έθιμαΧορτοθέρτς – Ιούλιος

Είναι ο έβδομος κατά σειρά μήνας του έτους αλλά και ένας από τους πλέον ζεστούς μήνες του καλοκαιριού.

Κατά τους αρχαίους Έλληνες ήταν πρώτος μήνας και έφερε το όνομα Εκατομβαιώνας λόγω των πλούσιων θυσιών που έκανα κατά την περίοδο της πρωτοχρονιάς. Το σημερινό του όνομα το οφείλει στο Ρωμαίο αυτοκράτορα Ιούλιο Καίσαρα που γεννήθηκε το μήνα Εκατομβαιώνα των Αθηναίων. Στον Ιούλιο Καίσαρα οφείλεται και το Ιουλιανό ημερολόγιο.

Στη χώρα μας ο μήνα Ιούλιος είναι γνωστός επίσης με τα ονόματα : Γιούλης, Γυαλιστής, Γυαλινός, Δευτερογιούλης, (μετά τον Ιούνιο πρωτογιούλη), Αλωνάρης και Αλωνιστής. Στον Πόντο λόγω του θέρους ονομαζόταν Χορτοθέρτς «...έρθεν και ο Χορτοθέρτς, έπαρ' το κ̌αγάν' ‘ς σο χ̌έρ' τσ'...»

Σε άλλες περιοχές έφερε και άλλα ονόματα όπως : Χορτοθέρης, σε Κερασούντα, Κοτύωρα, Τρίπολη, Χαλδία, και Σαντά. Θερ'νός σε Σούρμενα και Ματσούκα «...Ο Μάρτς μαραίν' τα μάραντα, Απρίλτς τα μανουσάκια, ο Χορτοθέρτς τα χορτάρα̤ κι Αύγουστον παλικάρα̤...» «...Σον Αϊ-Λίαν αφκακέσ' θερίζ' τ' εμόν τ' αρνόπον και ντ' έμορφα και νόστιμα κρατεί το κ̌αγανόπον...» «...Θερίστ' αργάτ', θερίστ' αργάτ', θα σπάζω την κοσσάραν κι’ αν 'κ̆ι τελείται το χωράφ' θα σπάζω την κασκάραν...»

*κασκάρα ή κατσκάρα ή Καζκάρα = καρακάξα

Παρακολουθείστε το βίντεο μας για τον μήνα Ιούλιο - Χορτοθέρ

 

Αύγουστον

Καζαμίας,Πόντου,Αύγουστος,Ποντιακή,Λαογραφία Αύγουστον 

Ο Αύγουστος ήταν ο έκτος μήνας κατά το Ρωμαϊκό ημερολόγιο Sextilis αλλά η σύγκλητος προς τιμή του Ρωμαίου αυτοκράτορα Αύγουστου Οκταβιανού τον ονόμασε Αύγουστο, κάτι ανάλογο με τον μήνα Ιούλιο από τον αυτοκράτορα Ιούλιο Καίσαρα. Ο αντίστοιχος μήνας κατά τους αρχαίους Έλληνες ήταν ο Μεταγειτνιών. Λέγεται και Δριμάρης, Άλουστος, Συκολόγος.

Στον Πόντο λεγόταν Αύγουστος στα Κοτύωρα, την Ίμερα και τη Χαλδία. Στην Οινόη λεγόταν Αύγοστος, στην Τρίπολη και Χαλδία Άγουστος, στην Ινέπολη Άγοστος.
Ήταν από τους καλύτερους μήνες όσον αφορά τη συγκομιδή και την ωρίμανση των καρπών. Πολλές σύνθετες λέξεις προέκυψαν με πρώτο συνθετικό τον Αύγουστο και δεύτερο κάποιον καρπό, λ.χ. Αγουστάπιν, δηλαδή Αύγουστος και άπιον = το Αυγουστιάτικο αχλάδι. Με τον ίδιο τρόπο σχηματίζεται το Αγουστοκάρυδον, το Αγουστοκοκκύμελον, το Αγουστόμηλον κ.ά.

Όπως συνήθιζαν να λένε για τον Αύγουστο : «...από Αύγουστο Χειμώνα κι από Μάρτη καλοκαίρι...»
έτσι και στον Πόντο έλεγαν : «...επάτεσαμ' σον Αύγουστον και ση χ̌ο̤νί' την άκραν...» δηλωτικό ότι ο Αύγουστος είναι η αρχή του χειμώνα, όπως και ο Μάρτιος η αρχή του καλοκαιριού.

Παρακολουθείστε το βίντεο μας για τον μήνα Αύγουστο

Κάλαντα Χριστουγέννων - Δημοτικό τραγούδι Πόντου

χριστού,γέννηση,δημώδη,άσματα,κάλαντα,πόντουΧριστός γεννέθη ( δημοτικό τραγούδι )

« Χριστός γεννέθη χαρά σον κόσμον, χα καλή ώρα, χα καλή σ' ημέρα,
Χα καλόν παιδίν οψέ 'γεννέθεν, οψέ 'γεννέθεν κι αύρι 'νεστέθεν.
Τον εγέννεσεν η Παναγία, Τον ανέστεσεν αε-Παρθένος.
Τον επέρπαξαν οι χ̌ίλ' Εβραίοι, ας σα 'κρόντικα κι ας σην καρδίαν,
αίμαν έσταξεν πλεγήν κ' εφάνθεν, ούμπ' αμ έσταξεν εμυροστάθεν,
εμυρίστεν ατ' ο κόσμος ούλον, για μυρίστ' ατο και συ αφέντη.
Έξω στην αυλή δένδρον εστάθεν (φύτρωσε), δένδρον άκαυον και κυπαρέσσι,
δέρ' ατ' ο ήλον δέρ' ατ' αέρας, ρούζ'νε τ' άθια 'θε, μυρίζ' αυλέαν.
Εκατέβ' αφκά σο σταυροστράτ', δαβαίν' άλογα δαβαίν' μουλάρι͜α,
χρυσοκάλυβα καλυβωμένα, 'ς σο κιφάλ'ν ατουν χρυσόν τουλπάν' εν',
και σα μέσα 'τουν χρυσόν ζωστήραν. Χώρτσον κι έπαρεν ανεμοπόδ'κα και χρυσοκαλυβωμένα.
Δέβα σο ταρέζ' κ' έλα σην πόρταν, χα τσιρόπα χά μηλόπα, χα ξερά κοκκυμελόπα,
Έρθαν τη Χριστού τα παλικάρι͜α, θέλ'νε ούβας (χουρμάδες) θέλ'νε λεφτοκάρυ͜α ».