• Home

Η μουσικοχορευτική παράδοση των Ελλήνων του Μεταλλείου Σίμ του Πόντου

σίμ,μεταλλείο,γκιουμούς,μαδέν,ματέν,αρχιμεταλλουργοί,πόντος,άργανα,άκντάγ,χοροί,τραγούδια,ασιμόχωμα,τίκ,διπλόν,ομάλ,τσουρτούγουζ,καρσιλαμάς,τέρς,τρυγόνα,μαντήλια,σιδηρόκαστρο,κιλκίς,ξάνθη,τισλένος,βιολιτζήςΔιακόσιες πενήντα χιλιάδες Έλληνες του Πόντου μετά από 28 αιώνες λαμπρής και δημιουργικής ιστορίας στα νότια παράλια της Μαύρης Θάλασσας, πήραν το δρόμο της προσφυγιάς αφήνοντας πίσω προγονικές εστίες αιώνων, περιουσίες, εκκλησίες, σχολεία και έναν μεγάλο πολιτισμό, και συμπεριλήφθηκαν στους ανταλλάξιμους πληθυσμούς με τη συνθήκη της Λωζάνης το 1923 και ήρθαν στην Ελλάδα, κυνηγημένοι από το μίσος και τη μανία των Τούρκων.

Έτσι διακόπηκε μια ιστορική πορεία που είχε αφετηρία περίπου τον 8ο αιώνα π.Χ. και υπήρξε κινητήριος μοχλός οικονομικής και πνευματικής ανάπτυξης στην περιοχή. Ο Ελληνισμός του Πόντου αποτέλεσε τους περίφημους ακρίτες, το προπύργιο της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, ενάντια στις επιδρομές Περσών, Αράβων και Τούρκων. Το 1204 μ.Χ. ο Αλέξιος Κομνηνός ιδρύει την αυτοκρατορία της Τραπεζούντας, συνέχεια της Βυζαντινής η οποία έμελλε να πέσει στα χέρια των τούρκων οκτώ χρόνια μετά την Κωνσταντινούπολη, στις 15 Αυγούστου 1461 μ.Χ.
Με την πτώση της Τραπεζούντας και για τα επόμενα 400 χρόνια ο Ελληνισμός του Πόντου έζησε συνθήκες διωγμού και φοβερής καταπίεσης.
Ο χριστιανικός πληθυσμός μειώθηκε σημαντικά εξ' αιτίας των βίαιων εξισλαμισμών και της μαζικής μετανάστευσης για την απολύτρωση από τον τουρκικό ζυγό. Σημαντικός ήταν ο αριθμός των κλωστών Ελλήνων, που φαινομενικά είχαν γίνει μουσουλμάνοι, αλλά στην πραγματικότητα ήταν κρυφοί Έλληνες χριστιανοί. Τέτοιοι πληθυσμοί υπάρχουν ακόμη στον Πόντο.

Η Γαλίανα ή Γαλίαινα του Πόντου

γαλίανα, γαλίαινα, τραπεζούντα, ματσούκα, διπόταμον, πυξίτης, μανόϊ, παρχάρια, γαλέφ, τσαγκάρ, ρωμανού, γερβάσιος, ροδοπόλεως, πιπάτ, ιωάννης, ελεήμων, τούφα, μιχιρτζή, πίλταγη,χαλκόβατος,μούλκταγη,τσουμαχωτόν,μανδρανόη,κατρούλ,μισαηλάντων,ζαβρίας,οροπέδιο,πυργή,κοτύλια,λειβάδια,σαϊνκαγια,περιστερεώτας,μονήΙστορία – Γεωγραφία και Θρησκευτικό συναίσθημα στην Γαλίανα της Ματσούκας του νομού Τραπεζούντας του Πόντου. Πόνημα ιερέως Δ. Μισαηλίδου. 

Σε απόσταση 4 περίπου χιλιομέτρων απ΄το σταθμό του Μιχιρτσή ακολουθούντες τον Βορειοανατολικό βραχίονα του Πυξίτη ποταμού, φτάνουμε στο λεγόμενο Διπόταμον σημείο στο οποίο συνενώνονται οι δύο βραχίονες του ποταμού, εξ 'ου και το όνομα "Διπόταμον".
Το Διπόταμον είναι μικρός σταθμός της οδού Τραπεζούντος – Γαλίανας, η οποία είναι η συντομότερη οδός απ' την Τραπεζούντα για τη Βαϊβούρτη (Παϊπούρτ) και την οποία προτιμούσαν ή επέλεγαν κατά την περίοδο της Άνοιξης.
Βόρεια του Διπόταμου βρίσκεται το χωρίον Πραστείον, ίσως "Προάστειον" κατοικούμενο από Τούρκους.
Από το Διπόταμον και άνω αρχίζει το τμήμα της Γαλίανας.
Το όνομα Γαλίανα κάποιοι θέλουν να το παράγουν απ' τη λέξη γάλα, καθώς η Γαλίανα είχε αρκετή κτηνοτροφία.
Ο ίδιος ο συγγραφέας (ιερεύς Δ. Μισαηλίδης) άκουσε απ' τον μακαρίτη Γερβάσιο Μητροπολίτη Ροδοπόλεως, ότι παράγεται από τη λέξη "Κάλια" η οποία σημαίνει Μεταλλεία.
Τέτοια μεταλλεία βρίσκονταν στο όρος Μανόη όπου μέχρι σήμερα σώζονται οι είσοδοι των σπηλαίων, αλλά και στο παρχάρι Γελέφ (ίσως γήλοφος = λοφίσκος) και κοντά σ' αυτόν στο παρχάρι Ζεμπερέκ όπου υπάρχουν άφθονα εκκαμινεύματα που καλύπτουν πολλά στρέμματα και χαμηλότερα στο λεγόμενο Τσουμαχωτόν.

Η βάφτιση, τα βαφτίσια ή φωτίσια̤, στα Κοτύωρα του Πόντου

χριστιανικά,έθιμα,μυστήρια,φωτίσια,βαφτίσια,κοτύωρα,ορτού,πόντου,λαογραφία,ήθηΗ βάφτιση στα Κοτύωρα, τα βαφτίσια ή φωτίσια̤, θεωρούνταν ένα από τα σπουδαιότερα, αν όχι το σπουδαιότερο από όλα τα άλλα μυστήρια της Χριστιανικής εκκλησίας. Επικρατούσε η δοξασία ότι δια του βαπτίσματος υπάρχει απαλλαγή απ' το προπατορικό αμάρτημα, της αιτίας δηλαδή εκδίωξης των πρωτόπλαστων Αδάμ και Εύας από τον Παράδεισο. Προπαντός για τα μικρά παιδιά πίστευαν ότι, αν τύχαινε να πεθάνουν βαφτισμένα πρίν μεγαλώσουν και αρχίσουν τις αμαρτίες, ήταν απόλυτα εξασφαλισμένος ο Παράδεισος, όπου θα αφομοιώνονταν με τα φτερωτά αγγελούδια και τα καλλικέλαδα πουλιά. Κι αν τύχαινε να πεθάνουν αβάφτιστα, η ψυχούλα τους θα ήταν κολασμένη στην αιωνιότητα. Γι αυτό, η σοβαρότερη φροντίδα μόλις γεννιόταν ένα παιδί ήταν να το βαφτίσουν. Έτρεμαν να μη πεθάνει πρίν προλάβει να βαφτιστεί. Σε τέτοια περίπτωση, η θανάσιμη αμαρτία σύμφωνα με την παράδοση - εβάρυνε τους παππούδες, διότι οι γονιοί του παιδιού σαν νεότεροι δεν είχαν την πείρα της ζωής, έταν τζαχάλ' , ήταν άμαθοι, άπειροι, τζαχίληδες. Για να προλάβουν λοιπόν ένα τέτοιο ενδεχόμενο, έσπευδαν τη βάφτιση, η οποία γινόταν σε 15 με 40 ημέρες το πολύ από τη γέννα.

Ακόμη και οι ξένοι και οι γείτονες εξέφραζαν απορίες και σχόλια σαν αυτά :
Ήμαρτον !!! Εικοσιπέντε ημερών μωρόν και ακόμαν 'κ̌' εβάφτιξεν' ατό ; Αμαρτίαν έν' !!! Βαφτίξτ' ατό, κι ας γλυτών' !!!

Αν ξαφνικά αρρωστούσε το παιδί, η μόνη φροντίδα των γονιών ήταν, πρίν κι από τον γιατρό, να καλέσουν τον παπά και τον ανάδοχο και άψε σβήσε να το βαφτίσουν.
Αν αμέσως μετά τη γέννηση το παιδί έδειχνε ότι δεν ήταν για ζωή και δεν προλάβαιναν να το βαφτίσουν, τότε του έχυναν το λάδι της καντήλας στο κεφάλι και πασάλειφαν όλο του το κορμάκι λέγοντας τις προσευχές του συμβόλου της πίστεως «Πιστεύω εις Ένα Θεό....» της Κυριακής Προσευχής «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς....». Έλεγαν δε : "Ατό πά ιμσόν βαφτίσιν έν' " . Έτσι θεωρούσαν και τον εαυτό τους εξιλεωμένο.

Εκτός απ την απαλλαγή από το προπατορικό αμάρτημα, στη βάφτιση απέδιδαν και τη δύναμη να προστατεύει τα παιδιά από τα πονηρά πνεύματα : τα μάϊσας ή οι νυχτισνοί, ή τα μαϊκά. Επίσης υπήρχαν και οι δεισιδαίμονες προλήψεις :
Ενόσο δεν βαφτιζόταν το παιδί, έπρεπε τα ρουχαλάκια του, πανάκια και τα συναφή, πρίν δύσει ο ήλιος να τα μαζέψουν απ έξω και να τα φέρουν μέσα στο σπίτι, έστω και αστέγνωτα (υγρά).
Το νερό του σπιτιού έπρεπε να το προμηθευτούν από νωρίς με την ημέρα. Μόλις σουρούπωνε απαγορευόταν απολύτως να φέρουν νερό μέσα στο σπίτι απ' έξω.
Αν κατά τις πρώτες σαράντα ημέρες έμπαινε κανείς μέσα στο σπίτι μετά το σουρούπωμα, έπρεπε πρώτα να σταθεί στο δωμάτιο όπου ήταν το τζάκι για λιγάκι κι έπειτα του να του επιτραπεί να επισκεφθεί το δωμάτιο της λεχώνας.
Έλεγαν –και πολλοί πίστευαν- ότι τα πονηρά πνεύματα που τον είχαν ακολουθήσει απ έξω, έφευγαν απ το τζάκι και δεν υπήρχε πια κίνδυνος να τον ακολουθήσουν στο δωμάτιο της λεχώνας και του παιδιού, που μπορούσαν αλλιώς να προσβληθούν : "χτεέφκεται το μωρόν" προσβάλλεται το παιδί από τα πονηρά πνεύματα, ή – "εζάντυνεν σην λεχουσίαν ατ'ς" τρελάθηκε όταν ήταν λεχώνα, ή "έπαθεν σην λεχουσίαν ατ'ς κι εκόπεν το γάλαν ατ'ς" έπαθε όταν ήταν λεχώνα και κόπηκε το γάλα της.

Δείτε το σχετικό βίντεο για τα ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία για τη βάφτιση, τα βαφτίσια ή φωτίσια̤, στα Κοτύωρα του Πόντου

Εφτά ζευγάρια και το τέκ’ - Θύμιζμαν, Θύμιγμαν, γαμήλιο άσμα και χορός των Ελλήνων του Πόντου

γαμήλια,ποντιακά,τραγούδια,πόντου,αργυρούπολη,τραπεζούντα,εφτά,ζευγάρια,θήμιζμα,θήμιγμαΕφτά ζευγάρια̤ και το τέκ' κρατούνε τα λαμπάδας
κι η νύφε εσέβεν 'ς σο χορόν με τοι παρανυφάδας.

Τίμα κόρη τον πεθερό σ' ας σον κύρη σ' καλλίον
Τίμα κόρη την πεθερά σ' , ας σην μάννα σ' καλλίον

Ο ποπάς με το θυμιαντόν ευλογίζ' τα ζευγάρια̤
και ‘ς σο χορόν ο λυριτζής γλυκέα σύρ' τοξάρια̤.

Δείτε το σχετικό βίντεο για το τραγούδι Εφτά ζευγάρια̤ και το τέκ’ και τον αντίστοιχο χορό Θύμιζμαν

Δείτε και ακούστε το σχετικό βίντεο για το γαμήλιο χορό και έθιμο του θυμίζματος και το αντίστοιχο τραγούδι

Να ζη η νύφε κι ο γαμπρόν, κουμπάρον και κουμπάρα,

να ζούνε κι' όλ' οι καλεσμέν' οσήμερον π' εχάραν.

Δοξία, Ευδοξία τρώγω τ' εσά τα ψ̌ήα. Δημώδες άσμα της Μούζενας του Πόντου

ποντιακά,τραγούδια,τίκ,χορός,μούζενα,αργυρύπολη,πόντου,δοξία,ευδοξία,χοροί,τσιγναεύω,κατζία,βούραΤο παρόν δημώδες άσμα είναι τοποθετημένο πάνω στον Ίσο χορόν (Τίκ) σε αργή χρονική αγωγή και έλκει την καταγωγή του απ' το χωρίον Μούζενας της επαρχίας Αργυρουπόλεως του Πόντου

'Σ σην πόρτα σ' να εφύτρωναν
έναν βούραν χορτάρια̤ 
ν' εμπαίν'τς κι' εβγαίν'τς να τσ̌ιγναεύς
με τ' άσπρα τα ποδάρια̤ 

Εγώ αγαπώ κι εσύ αγαπάς
κι η μάνα σου 'κ̌ι θέλει
φαρμάκωσον τη μάνα σου
καντζία με το μέλι

Επωδός
Δοξία, Ευδοξία, τρώγω τ' εσά τα ψ̌ήα

Παρακολουθείστε το σχετικό βίντεο και ακούστε το δημώδες άσμα της Μούζενας του Πόντου

Λεξιλόγιο
βούρα = χούφτα
τσ̌ιγναεύω = ακουμπώ
καντζία = οι καρποί απ' τα καρύδια τα φουντούκια και τ' αμύγδαλα

Έναν βούραν τσατσόπα, Εχ̌ονίγα εχ̌ονίγα - Δημώδες άσμα των Ελλήνων των Κοτυώρων (Ορτούς) του Πόντου

βούρα,χούφτα,τσατσόπα,καντζία,κανθίον,καντουρεύω,γαντουρεύω,εχ̌ονίγα,επατουλίγα,πατούλια,σιναλού,μονή,παναγίας,κοτύωρα,πόντου,τραγούδια,χοροίΤραγούδι των Ελλήνων των Κοτυώρων (Ορντούς), τοποθετημένο πάνω στον στητό, όρθιο χορό Τίκ.

Έναν βούραν τσατσόπα λεφτοκαρί καντζόπα, 
βάλλ' ατά σήν τσόπια̤ μου καντουρεύω κορτσόπα.

Ατός για τ' εμέν επλάστεν, κι' εγώ είμαι για τ' ατόν', 
για τ' ατόν' τον τραγωδιά̤νον, τη γεράς–ίμ' τον γιατρόν.

Ούϊ ν' αηλί εμέν' ν' αηλί, ΄ς σο κιφάλι μ' κάτ' λαλεί, 
έμορφον που θα φιλεί πάντα θα παρακαλεί.

Επωδός
Εχ̌ονίγα εχ̌ονίγα, κι' άρ' εγώ ν' επατουλίγα,
'ς ση Σιναλού την Παναγιάν τ' αρνόπο μ' ετυλίγα.

Δείτε και ακούστε το τραγούδι των Κοτυώρων Πόντου, Έναν βούραν τσατσόπα

More Articles ...