Γεωγραφικόν και Ιστορικόν Λεξικόν Επαρχίας Χαλδίας Τ' (Σάντα, Πιστοφάντων, Τσακαλάντων, Ισ̆χανάντων, Πινα̤τάντων, Κοζλαράντων, Τερζάντων, Ζουρνατζάντων, Φτελένα̤).
Η Σαντά (Σάντα). Η περικαλλής και ηρωική αυτή Επτάκωμος Σάντα χαρακτηρίζεται ως άλλη μια Ελληνική Δημοκρατία εν Τουρκία χωρίς κανένα ξενικό στοιχείο. Απέχει από την Αργυρούπολη 10 ώρες και ανήκε άλλοτε στην επαρχία Χαλδίας, αργότερα όμως δόθηκε στην Εξαρχία της Μονής Σουμελά.




Η φιλόπτωχος αδελφότης Τραπεζούντος. Το 1915, την εποχή που η τουρκική κυβέρνηση των νεοτούρκων με πρόγραμμα την εξόντωση του χριστιανικού στοιχείου, άρχισε με το απάνθρωπο έργο της ομαδικής εκτόπισης και της καθ’ οδόν σφαγής των Αρμενίων, η Φιλόπτωχος Αδελφότης με επικεφαλής τον αοίδιμο Μητροπολίτη Χρύσανθο, ανέπτυξε υπεράνθρωπη δραστηριότητα, για να διασώσει ότι μπορούσε από εκείνους τους ατυχείς Αρμενίους της Τραπεζούντας, προ παντός τα ανήλικα παιδιά τους.