• Home

Καζαμίας

καζαμίας,πόντου,λαογραφία,μήνες,δοξασίες,ήθη,έθιμα,ιεροτελεστίες,λατρείεςΜε τον όρο Καζαμίας εννοούμε όλα τα λαϊκά ημερολόγια που έχουν αναφορά στις εορτές των μηνών του έτους, τις διάφορες προφητείες και προγνώσεις του καιρού που γίνονται με εύθυμο τρόπο προκαλώντας το γέλιο με ανέκδοτα, παροιμίες και συμβουλές ποικίλου περιεχομένου. Ο Καζαμίας προφανώς έχει την απαρχή του στο βιβλίο Casamia που εκδόθηκε στην Ιταλία το 1763. Ίδιας σημασίας με τον Καζαμία είναι τα διάφορα καλαντάρια, επετηρίδες και almanach's.

Στον Πόντο δεν έχει εξακριβωθεί εάν κυκλοφόρησε ποτέ καζαμίας με τη μορφή και το περιεχόμενο που αναφέραμε παραπάνω. Ωστόσο κυκλοφορούσαν επετηρίδες και ημερολόγια
όπως :
 -  Η ηχώ του Πόντου, εικονογραφημένο της Φιλόπτωχου αδελφότητας ''Ορθοδοξία'' της Αμισού που εκδόθηκε το 1901 στην Αθήνα
 -  Το ημερολόγιο του Πόντου του Ι. Ιωαννίδη των ετών 1903,  (1ο έτος), και 1905 (2ο έτος) που εκδόθηκε στην Τραπεζούντα.

Παρακάτω παραθέτουμε πληροφορίες του Καζαμία-Καλαντάρη κατα περιοχές στον Πόντου έτσι όπως οι Έλληνες με τις λαϊκές τους δοξασίες, προσδοκίες, φόβους και δεισιδαιμονίες είχαν ποιητικά πλέξει με τις τοπικές τους διαλέκτους.

Στο Σταυρίν

Έρθεν και ο Καλαντάρτς (Ιανουάριος)
και τα τσ̌ούλια σο ποδάρ' τσ'

Έρθεν και ο Κούντουρον (Φεβρουάριος)
θα τρως πολλά βούτουρον

Έρθεν ο Μάρτ'ς αγέλαστον
και ο θεοχάλαστον (καταραμένος)

Έρθες Απρίλ' για γρύλιξον (φύσα με σφυριγμό)
την γραίαν κατρακύλιξον

Έρθεν κι ο Καλομηνάς (Μάϊος)
και φοούμαι θα πεινάς

Έρθεν κι ο Κερασινόν (Ιούνιος)
έγκεν φύλλον πράσινον

Έρθεν και ο Χορτοθέρτς (Ιούλιος)
έπαρ' το δερπάν' σο χ̌έρ' τσ'

Αύγουστον φέρ' τα γεμίσ̌ια (φρούτα)
ας σην κορφήν ως τα νύχ̌ια

Δείτε το βίντεο μας για τον Καζαμία στον Πόντο

Print

Απρίλ’τς, Απρίλιος

καζαμίας,πόντου,λαογραφία,απρίλης,απρίλιοςΕίναι ο τέταρτος μήνας κατά σειρά, κατά το Ιουλιανό και Γρηγοριανό ημερολόγιο. Παράγεται από τη λατινική λέξη Aprilis και αυτή από το ρήμα aperio που σημαίνει ανοίγω και σαφώς αφορά την εποχή της Άνοιξης όπου όλα τα φυτά, τα λουλούδια και τα δέντρα ανοίγουν – ανθίζουν. Κατά το αττικό ημερολόγιο ο Απρίλιος ήταν ο δέκατος μήνας και λεγόταν Μουνιχιών.

Στη χώρα μας ο Απρίλιος φέρει και άλλα ονόματα :
Ανοιξιάτης, Λαμπριάρης, Λαμπριάτης, Αϊγιωργίτης, λόγω της λαμπρής και της εορτής του Αγίου μεγαλομάρτυρα Γεωργίου.
Στον Πόντο λεγόταν : Στην Οινόη Απρίλης - Στην Τραπεζούντα Απρίλ'ς - Στα Κοτύωρα, τη Σάντα, τη Τραπεζούντα και τη Χαλδία Απρίλτς όλα παράγωγα του Απριλίου.
Επίσης στα Κοτύωρα λεγόταν και Αγιωργίτας ή Αεργίτας.

«...Απρίλτς φέρ' τα χ̌ελιδόνα̤, κελαηδούν και λιών' τα χ̌όνα̤...»
«...Έρθεν και ο Απριλής, δύο λόγια ναμουσ̌λής...»
«...Αχά έρθεν και ο Απριλής, δύο λόγια εμέν να στείλτς...»
Δίστιχα από τα Σούρμενα την Ίμερα και την Κρώμνη.

Παρακολουθείστε το αφιερωματικό μας βίντεο για τον Απρίλιο

Print

Καλαντάρτς, Ιανουάριος

Καλαντάρης,Καλαντάρτς,Ιανουάριος,Γενάρης,Καζαμίας,Πόντου

Τ' όνομά του το παίρνει από τον ύπατο θεό των ρωμαίων Ιανό που ήταν κύριος των πάντων, της αρχής και του τέλους, για αυτό τον απεικόνιζαν με δύο πρόσωπα, το ένα κοιτούσε εμπρός και το άλλο πίσω, όπως ο χρόνος που φεύγει και ο νέος που έρχεται.

Ο Ιούλιος Καίσαρας καθιέρωσε ως πρώτο μήνα του έτους τον Ιανουάριο το 46 π.Χ.

Στην Ελλάδα φέρει τις ονομασίες : Γενάρης, Γεννολοήτης (οπότε γεννούσαν τα πρόβατα), Κλαδευτής, Γατόμηνας, Μεγαλομηνάς ή Τρανός, Κρυαρίτη (απ' τα πολλά κρύα). Κατά το αττικό ημερολόγιο αντιστοιχεί με τον Γαμηλιώνα.

Στον Πόντο λεγόταν Καλαντάρτς ( κάλαντα + άρης). Έτσι σε διάφορες περιοχές του Πόντου έφερε τις παρακάτω ονομασίες : Καλαντάρτς σε Σάντα, Τραπεζούντα και Χαλδία, Καλαντάρης σε Ινέπολη, Κερασούντα, Οινόη, Σινώπη.

Παρακολουθείστε το βίντεο μας για τον Καλαντάρη, Ιανουάριο

Print

Αεργίτες, Νοέμβριος

αεργίτας,αεργίτης,αγιωργίτης,νοέμβριος,ποντιακή,λαογραφία,γοτζάγης,παρτάλΚατά του αρχαίους Έλληνες Μαιμακτηρίωνας. Στον ελλαδικό χώρο έχει πολλές ονομασίες, όπως Βροχάρης για τις πολλές βροχές που φέρνει, Νιαστής για τα οργώματα, Παχνιστής, Χαμένος, Αιστράτηγος και Αιταξιάρχης (8 Νοεμβρίου), Αιφίλιππα (14 Νοεμβρίου), Μεσοσποτίτη (21 Νοεμβρίου), και Αντριά ή Αγιαντριά από τον Αγ.Ανδρέα (30 Νοεμβρίου).
Στον Πόντο λεγόταν Αεργίτες απο την γιορτή του Αγίου Γεωργίου του εν Λύδδη, που εορταζόταν στις 3 Νοεμβρίου στον Πόντο. Στην Κερασούντα ονομαζόταν Αγιγιωργίτης και Αγιγιωργίτες, στη Σινώπη Αϊγιωργίτης, και σε Όφη, Σαντά, Τραπεζούντα και Χαλδία λεγόταν Αεργίτες, λέξη που παράγεται από το όνομα του Αγίου Γεωργίου. Στα Κοτύωρα λεγόταν Γότζ-αγης, δηλαδή μήνας της αναπαραγωγής των κριαριών. Στην Τρίπολη λεγόταν Νοέμβριος και στην Δέσμαινα του Πόντου είχε την ονομασία Παρτάλ. Στη Ροδόπολη ονομαζόταν Αεργίτες λόγω του τέλους των γεωργικών ασχολιών και της αρχής των αργιών. Μάλιστα οι τούρκοι τον ονόμαζαν αβαράν, (άεργον).

Επι εποχής του Μεγάλου Κωνσταντίνου, ευλαβείς χριστιανοί ανήγειραν χαριέστατον ναόν άμα και κάλλιστον στη Λύδδα , (Διόσπολις της Παλαιστίνης), προς τιμήν του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου του Τροπαιοφόρου. Εκει μετέφεραν και κατέθεσαν το πολύαθλο σώμα του μάρτυρος, από ένα άσημο μέρος όπου το είχε θάψει ο Πασικράτης (ο θεράπων του Αγίου). Η ανακομιδή των λειψάνων του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου του Τροπαιοφόρου συμπίπτει με την ημέρα των εγκαινίων του ιερού ναού, έτσι δίκαια οι Πόντιοι μετονόμασαν το Νοέμβριο σε Αεργίτεν εις ένδειξη τιμής στο πρόσωπο του Αγίου τον οποίο πολύ ευλαβούντο.
Στα Κοτύωρα Αγιωργίτα ονόμαζαν τους μήνες Απρίλιο και Νοέμβριο, προς τιμήν του Αγίου Γεωργίου. Τότε μάλιστα έστρωναν τα στρωσίδια για το χειμώνα, χαλιά παπλώματα κτλ, και έλεγαν το δίστιχο :" Αγιωργίτα στρώσον – Αγιωργίτα σ'κώσον." Δηλαδή του Αγίου Γεωργίου το Νοέμβριο στρώσε για το χειμώνα και του Αγίου Γεωργίου τον Απρίλιο μάζεψε τα για την Άνοιξη.
αεργίτας,αεργίτης,αγιωργίτης,νοέμβριος,ποντιακή,λαογραφία,γοτζάγης,παρτάλΣτην Ινέπολη συνέπιπτε η αρχή του Χειμώνα με τη γιορτή του Αγ.Φιλίππου ( 14 Νοεμβρίου ) και λεγόταν το δίστιχο : "Καλώς τονε τον Φίλιππα, τα χ̌ιόνια φορτωμένος".
Στο Σταυρίν λεγόταν το:" Αεργίτες μουρδουλίζ΄ σο ραχ̌ίν ανθρώπ΄ς φουρκίζ", δίστιχο αποτρεπτικό για τους ανθρώπους να ανέβουν στα βουνά.
Σε Κρώμνη και Ίμερα προέτρεπαν όλους να φροντίσουν τα κρεβάτια τους, όπως επίσης και στη Ματσούκα, με τα δίστιχα : "Αεργίτα το κρεβάτι σ΄, πάντα ας κεζατεύ΄ τ΄ ομμάτι σ΄" (κεζατεύω = προσέχω) & "Αεργίτα σο κρεβάτι σ΄, πάντα ας στοχεύ, τ΄ ομμάτι σ΄" (στοχεύω = επιμελούμαι)

Δείτε το βίντεο για τον μήνα Αεργίτα, Νοέμβριο

Print

Κούντουρον, Φεβρουάριος

κούντουρον,φεβρουάριος,καζαμίας,πόντου

Ο Φεβρουάριος προστέθηκε σαν τελευταίος μήνας στο Ρωμαϊκό έτος από τον Νουμά Πομπίλιο. Το 153 π.Χ. μεταφέρθηκε στη δεύτερη θέση των μηνών του έτους κατά το Γρηγοριανό ημερολόγιο. Το όνομά του είναι λατινικό februs, a, um, που σημαίνει καθάρσιος, καθαρτικό. Ο μήνας κατά τον οποίο συνέβαιναν οι καθαρμοί ονομάστηκε Februarius mensis δηλαδή μήνας των καθαρμών όπου μετά από απάλειψη του mensis (μήνα) έμεινε η λέξη Φεβρουάριος. Οι Ρωμαίοι αφιέρωσαν το μήνα αυτό στις θυσίες εξαγνισμού.

Print

Καλομηνάς, Μάϊος. Ήθη και έθιμα των Ελλήνων στον Πόντο

καλομηνάς,μάϊος,καζαμίας,πόντου,ήθη,έθιμα,πρωτομαγιάΟ μήνας Μάϊος είναι ο αντίστοιχος προς τον μήνα Θαργηλιώνα του αττικού ημερολογίου. Το όνομά του προήλθε από τη Μαία που οι Ρωμαίοι πρόφεραν Μαϊα, Maja που ήταν η μητέρα του Θεού Ερμή. Στη Μαία προσεφέροντο θυσίες την πρώτη ημέρα αυτού του μήνα. Η γιορτή που διοργανωνόταν ονομαζόταν Μαϊουμάς στην διάρκεια της οποίας καλλιεργούσαν τη γή. Η δυτική Εκκλησία αφιέρωσε το Μάιο στην Παρθένο Μαρία (Παναγία). Στην αρχαία Ρώμη κατά τον μήνα Μάιο τελούνταν γιορτές προς τιμή της πηγαίας Νύμφης Ηγερίας, στο άλσος της, προς ανάμνηση των συμβουλών της, που παρέσχε στον Νουμά για τις θρησκευτικές αρχές που εισήγαγε στη Ρώμη. Κατά δε την 1η (Μπόνα Ντέα) και 2η Μαΐου συνεχιζόντουσαν τα από 28 Απριλίου αρχόμενα Φλοράλια, εορτές προς τιμή της θεάς της βλάστησης της Χλωρίδας (Flora).

Παρακολουθείστε το βίντεο μας για τον Καλομηνά (μήνα Μάϊο)

Print

More Articles ...