Η άνθηση της πολιτιστικής ζωής στην Τραπεζούντα των Μεγαλοκομνηνών έχει συνδεθεί με τα ονόματα σπουδαίων αυτοκρατόρων, αλλά και με τον οικονομικό και εμπορικό ρόλο της πόλης, που στο πέρασμα του χρόνου αποδείχτηκε σημαντικός. 

Ο Πόντος οργανώθηκε σε αυτόνομη «διοίκηση» της υπαρχίας της Ανατολής με πρωτεύουσα την Καισάρεια της Καππαδοκίας. Η Καισάρεια υπήρξε και κέντρο διάδοσης του χριστιανισμού. 

Την περίοδο των πολέμων διαδέχτηκε μια περίοδος ανασυγκρότησης. Ο Πομπήιος οργάνωσε την επαρχία Βιθυνίας-Πόντου, η οποία περιλάμβανε και τα δυτικά εδάφη του Πόντου με κύριες πόλεις την Αμισό και τη Σινώπη. 

Λίγο πρίν την κατάκτηση των περιοχών του Πόντου από το Μακεδόνα στρατηλάτη Αλέξανδρο το 363 π.Χ., είχε ήδη δημιουργηθεί ένα μικρό ανεξάρτητο κράτος, ένα βασίλειο με πολλές ισχυρές Ελληνικές επιρροές. Ιδρυτές αυτού του Ποντιακού κράτους ήταν οι Πέρσες σατράπες Αριοβαρζάνης (ο οποίος έγινε ο πρώτος βασιλιάς, καταργώντας το δημοκρατικό πολίτευμα από πολλές πόλεις) και ο Μιθριδάτης ο Α΄ που στέριωσε το ανεξάρτητο κράτος του στα νότια παράλια της Μαύρης Θάλασσας. Δεν υπάρχει συμφωνία των ιστορικών ως προς την ταυτότητα του πατέρα του Μιθριδάτη, αν και πολλές πηγές αναφέρουν ως πατέρα του τον Αριοβαρζάνη. Πιθανολογείται πως γεννήθηκε στην Κίο, ενώ αναφέρεται ρητά πως έλαβε στρατιωτική εκπαίδευση από παιδί.