Η Αργυρούπολη του Πόντου

χαλδία,αργυρούπολη,κιμισχανά,κιουμουσχανέ,κάνινΗ Αργυρούπολις.
Υπήρξε έδρα της επαρχίας Χαλδίας αλλά και της διοίκησης της και αργότερα της νομαρχίας Κιουμουσχανέ. Λεγόταν δε Κιουμουσχανέ επειδή υπήρξε τόπος κοιτασμάτων αργύρου και είχε πλούσια μεταλλεία στην ευρύτερη περιφέρεια της, όπως : το Κούρκ Παυλίν, το Χαζνά – μαγαρά, το Ζουντούρ και άλλα. Η πόλη ήταν επίσης γνωστή και με το όνομα Κάν και ο κάτοικος λεγόταν Κανέτες (θυλυκό Κανέτσα), παίρνοντας το όνομα της επι εποχής Βυζαντινών, απ’ την εξορισμένη εκεί οικογένεια των τιμαριωτών Ικανάντων όπως είδε σε χειρόγραφο της Ι.Μονής Χουτουρά και διηγείται ο ηγούμενος της, Κύριλλος Ξενίδης. Κατοικήθηκε απ’ την μητρόπολη Κάν ή Τσάγχας που απέχει περίπου μία ώρα απόσταση. Απ’ τους Καρδούχους και τους Τούρκους της Μεσογείου ήταν γνωστή ως Τσάντσα (εκ της Ζάγχης) πατρίδας του διάσημου (επι εποχής Κομνηνών) τιμαριωτικού οίκου των στρατηγών Ζανηχιτών. Κτίσθηκε στην διαφιλονικούμενη ομηρική θέση “Αργύρου γενέθλη” και το όνομα Αργυρούπολις της δόθηκε το 1848 από το αείμνηστο τέκνο και αναμορφωτή του Πόντου κ Γεώργιο Κυριακίδη, ενώ στα παλιότερα χρόνια καλούνταν Κάν και ο επίσκοπος της προσαγορευόταν ως επίσκοπος Κανείου. Βρίσκεται σε έξοχη αμφιθεατρική θέση και παρέχει πανοραμική όψη (Πρβλ Cumont,Studia Pontica τόμ. ΙΙ, σελ.365). Περιβάλλεται από βουνά (δίκην φρουρίων/ωσάν να περιστοιχίζεται από φρούρια/σχήμα λόγου) και τα ονόματά τους ήταν : Κουρκουλέτσου, Καραϊσάρ-γωνέας & Κόπ, και απ’ τα οροπέδια Ηλίπουριν, Σταυρωτόν-ραχ̌ίν, Βουνέτην, Άγιον Θεόδωρον, πηγάζουν έξι ρυάκια τα οποία ενώνονται στο κέντρο της πόλης και σχηματίζουν μεγάλο χείμαρρο που χύνεται στον Κάνιν ποταμό κοντά στη θέση Δεμίρ-καπού.Τα δύο τμήματα της πόλης ενώνονται και επικοινωνούν μέσω τριών πέτρινων γεφυρών. Επίνειο της Αργυρούπολης ήταν το Ταλταπάν όπου δημιουργήθηκε η νέα Αργυρούπολις. Είχε έξι χριστιανικές ενορίες που έπαιρναν το όνομα τους απ’ τους φερώνυμους ναούς : του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Στεφάνου ή Λειβαδίου, της Παναγίας, του Τιμίου Σταυρού, του Αγίου Θεοδώρου, του Τιμίου Προδρόμου, μια αρμενική της Αγίας Σοφίας και δύο τουρκικές στο κέντρο της πόλης, το Ουλού-τσαμί μεχαλέ και το Κιουτσούκ-τσαμί.

Παρακολουθείστε το αφιερωματικό μας βίντεο στην Αργυρούπολη του Πόντου

Print

Γεωγραφικόν και Ιστορικόν Λεξικόν της επαρχίας Χαλδίας Β'

αληθινός,κρώμνη,άρδασσα,χαλδία,τραπεζούντα,πόντος,τορούλ,κιμισχανά,μεσοχάλδιοΑληθινός ή και Αληθινή. Μια απ’ τις 15 ενορίες της Κρώμνης που την απάρτιζαν 60 οικογένειες. Κατείχε δεσπόζουσα γεωγραφική θέση μεταξύ των υπόλοιπων ενοριών, σε επικλινή ράχη εξ ανατολών στραμμένη προς τον νότο. Αποτελείται απ’ τις ενορίες : Αλιάντων, Τσιφάντων, Ζαραφραγκάντων, Πατσουσάντων, Τσαλαπάντων, Χασκουκάντων και Αντωνάντων. Διατηρούσε ναό επι τη Κοιμήσει της Υπεραγίας Θεοτόκου και την προτιμούσαν απ’ όλες τις ενορίες ως καλοκαιρινό θέρετρο των Τραπεζουντίων.

Το Αλχαζάντων. Ήταν μια απ τις ενορίες του χωρίου της Κρώμνη, Σιαμανάντων αποτελούμενη από 15 οικογένειες. Υπήρχε πατρίδα του δίπιστου Κέντσ – Οσμάν, ήρωα που αποθανατίστηκε στα δημοτικά τραγούδια για τη συμμετοχή του στην άλωση του Βαγδατίου (ιστορία Γ.Κανδηλάπτη (Κάνι) “Εαρινόν Ρόδον”). Απ’ το ίδιο χωριό των Αλχαζάντων καταγόταν και η δίπιστη οικογένεια των Σεϊτανάντων απ’ την οποία είχε καταγωγή ο διαπρεπής διδάσκαλος των σουλτάνων Μουράτ, Χαμίδ και Ρεσάτ, Ιβραήμ εφέντης ή Γρηγόριος Γρηγοριάδης. Το 1856 όταν αποκαλύφθηκε η ορθόδοξη χριστιανική πίστη των Κρωμναίων, η ενορία πυρπολήθηκε απ’ τους τούρκους και ξαναχτίστηκε αργότερα. Το όνομα Αλχαζάντων το έλαβε απ’ το πολύτιμο ύφασμα αλχαζή το οποίο ο σουλτάνος Μουράτ ο Δ’ δώρισε στην μητέρα του Κέντς - Οσμάν για τον ηρωϊκό θάνατο του γιού της.

Παρακολουθείστε το πρώτο μέρος του αφιερώματος μας στα χωριά της Χαλδίας

Print

Γεωγραφικόν και Ιστορικόν Λεξικόν της επαρχίας Χαλδίας Α'

χαλδία,μεσοχάλδιο,αργυρούπολη,άρδασσα,κιμισχανά,τραπεζουνταΟ Άγιος Ιωάννης πολύ μικρό χωριό αποτελούμενο από 5 οικήματα στη Μούζενα, με ναό απ’ τη Βυζαντινή εποχή. Διατηρείται ευλαβικά απ’ τους τούρκους λόγω της θαυματουργικής του δύναμης. Κείται μεταξύ των χωρίων Χάραβας και Μασούρας σε κατωφερές έδαφος.


Ο Άγιος Ιωάννης ο Νιβαίνης. Κείται κοντά τον ποταμό της Νιβαίνης. Είχε 50 ομογενείς (ελληνικές) οικογένειες και ναό προς τιμήν του Αγίου ενδόξου προφήτου Προδρόμου οπότε κατά την 29η Αυγούστου γινόταν μεγάλη πανήγυρις στην οποία συνέρρεε πλήθος κόσμου απ’ όλη την Χαλδία. Οι κάτοικοι ασχολούνταν με την γεωργία και οι άνδρες στη Ρωσία μετέρχονταν το επάγγελμα του κτίστη (όπως στην περισσότερες περιοχές στον Πόντο, έτσι κι εδώ οι άρρενες Έλληνες ξενιτεύονταν ως οικονομικοί μετανάστες). Με τον ερχομό τους στην Ελλάδα εγκαταστάθηκαν στον Καλλιθέα Αλεξανδρουπόλεως και στην Νέα Αργυρούπολη (Στρέζοβον) του νομού Κιλκίς.

Παρακολουθείστε το πρώτο μέρος του αφιερώματος μας στα χωριά της Χαλδίας

Print

Παιδικές αναμνήσεις από ένα ταξίδι στη Λειβερά

λιβερά,λειβερά,τραπεζούντα,ματσούκα,πόντοςΉταν Μάϊος μήνας. Σε μία απ’ τις μαγευτικές του μέρες, ένιωσε η παιδική μου καρδιά, μια ανέκφραστη χαρά για να την θυμάμαι τόσο καλά και να την διατυπώνω έτσι άτεχνα στο χαρτί. Έπειτα από μια διαρκή μονοτονία που πέρασα στη γλυκιά πατρίδα μου την Τραπεζούντα. Εκτός απ’ τη θάλασσα που την λάτρευα και το Φροντιστήριο της Τραπεζούντας που φοιτούσα, δεν εγνώριζα τίποτε άλλο, παρά μόνον τον Πόζ –τεπέ (Φαιόν λόφον), όπου το μοναστήρι της Παναγίας Θεοσκεπάστου, τη Δαφνούντα όπου το λιμάνι της πατρίδος μου και τα Εξώτειχα όπου τα κάστρα των Κομνηνών αυτοκρατόρων. Ο υπόλοιπος Πόντος, μου ήταν σκοτάδι- άγνωστος.
Γι’ αυτό μου άφησε τις καλύτερες αναμνήσεις στον παιδικό μου βίο ένα ταξίδι που έκανα στο εσωτερικό του Πόντου. Η οικογένεια μας, έμενε από καιρό στην Τραπεζούντα. Ο πατέρα μου όμως εργαζόταν με τον αδερφό του στο Τζεβιζλούκ. Στην Τραπεζούντα μέναμε στο σπίτι του παππού μου κοντά στην ακρογιαλιά.
Πόσα όνειρα σβήσανε ! Πόσες παιδικές τρέλες κύλισαν γοργά-γοργά σαν άνεμος ! Τα μάτια μου γεμίζουν δάκρυα σαν συλλογίζομαι τα ευτυχισμένα εκείνα χρόνια. Δεν είναι πολύς καιρός που παντρεύτηκε η αδερφή μου και πήγε για παραθέρισμα στη Λιβερά. Μου γεννήθηκε τότε η επιθυμία να γνωρίσω τη μαγευτική αυτή κωμόπολη όπου ήταν η αδερφή μου και η θεία μου και το Τζεβιζλούκ όπου ο ήταν ο θείος μου με τη γιαγιά μου.
Ο θείος μου δεν άργησε να φανεί απ΄το Τζεβιζλούκ στην Τραπεζούντα. Τον παρακάλεσα να με πάρει μαζί του. Δέχτηκε πρόθυμα. Από το βράδυ, η μητέρα μου ετοίμασε τα χρειώδη για το ταξίδι και το πρωι κατά τις 4 η ώρα ξεκινήσαμε για το χάνι όπου ο θείος μου άφησε κάτι εμπορεύματα που αγόρασε. Το χάνι ήταν στο Μετόχι, όπως ελέγετο, ένα είδος μοναστηριού με πολλά κελιά και διαμερίσματα, με στάβλους και με μια μεγάλη αυλή.

Παρακολουθείστε το σχετικό μας βίντεο για την Λειβερά - Λιβερά της Ματσούκας

Print

Πόθεν το όνομα της Πουλαντζάκης του Πόντου

πουλαντζάκη,πουλαντζάκι,πόντου,πουλαντζάκ,βαλαβάνης,παστιάδης,πουλμάκ,πουλουνμάκ,πουλανμάκ,βώνα,ιασονίου,πιραζίζ,καράδερέ,ιντσουγάζ,παζάρσουϊ,κεψύλ,κυψέλη,μέλεξε,μέλισσα,εναέτ,πάτλαμα,πλάτανοι,κεσάπ,κασσιόπς,ασσύροοι,χαλδαίοι,περαντζάκιν,μαχαλά,χαλδιακόν,αρμενοκαππαδοκικό,θέμα,στρατιοτόπια,έλλενοι,λίμνια,λιμνία,κερασούντα,κοτύωραΠολλοί ασχολήθηκαν κατά καιρούς με την πιθανή προέλευση της ονομασίας της πόλεως Πουλανζάκης.
Αρχικά ο μακαρίτης Π. Παυλίδης ο μετέπειτα παπά Κύριλλος, ο Ιωάννης Βαλαβάνης, ο γνωστός λόγιος Θεμ. Παστιάδης ο διατελέσας και διευθυντής των εκπαιδευτηρίων Πουλανζάκης και άλλοι. Δεν κατέληξαν όμως κατά τις έρευνες τους σε αποκρυσταλλωμένη έγκυρη γνώμη για την ετυμολογία αυτού του τοπωνυμίου. Αυτές οι έρευνες ήταν φυσικό να αποτύχουν, αναφέρει ο κ Γεώργιος Βαλαβάνης καθώς βασίζονταν στην εκδοχή ότι η λέξη Πουλαντζάκη ήταν τουρκική και επομένως απ΄τις τουρκικές ρίζες θα έπρεπε να γίνει η γλωσσική και φιλολογική ερμηνεία.

Δείτε το σχετικό βίντεο για την Πουλαντζάκη του Πόντου

Print

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ