Γεωγράφος της Χαλδίας μπορεί να ονομαστεί δικαιωματικά ο φίλος Κάνις για το περισπούδαστο Γεωγραφικό και Ιστορικό του Λεξικό, του οποίου η δημοσίευση άρχισε από το 5ο τεύχος των Ποντιακών φύλλων, δηλαδή τον Μάιο του 1936 και συνεχίστηκε στα χρονικά του Πόντου.
Ο οικισμός Γραμματίνα βρισκόταν σε υψόμετρο 280 μέτρων και ήταν δυτικά του ποταμού Σπανού, 8 χιλιόμετρα βόρειο-ανατολικά του Κιλκίς και 58 χιλιόμετρα βόρειο-ανατολικά της Θεσσαλονίκης. Το 1914 εγκαταστάθηκαν στον οικισμό 42 οικογένειες προσφύγων (126 ψυχές) από την Κολωνία (SebinKarahisar-Nικόπολη-Γαράσαρη) του Πόντου, ενώ διέθετε και ελληνική δημοτική σχολή στοιχειώδους εκπαίδευσης.
Μας λέγουν μεν, φαίνεται δε και παρά τους αρχαίους συγγραφείς ότι δυτικότερα η πρώτη πόλις μετά την Τραπεζούντα κατά τη νότια παραλία του Εύξεινου Πόντου βρισκόταν η πόλις Ερμώνασσα. Τι απέγινε λοιπόν η πόλις εκείνη ή καλύτερα τι απέγινε η πολίχνη εκείνη; είναι υπόθεση να το βρει κανείς και να το πει.
Ο πατέρας μου παπα-Βασίλειος εφημέριος στην ενορία μας Γλούβενα γιος του ιερέα της ίδιας ενορίας ήξερε από τον πατέρα του καλά την ιστορία του τόπου που την έμαθε από τον παππού του ιερέα και εκείνον.
Η Κοινώνισσα ήταν ένα από τα μεγαλύτερα χωριά των Σουρμένων. Βρισκόταν σε μικρό ύψωμα το οποίο απείχε από την παραλία περίπου 20 λεπτά της ώρας. Ήταν προικισμένη η Κοινώνισσα με εύκρατο υγιεινό κλίμα. Ο αμιγής ελληνικός πληθυσμός του χωριού ανερχόταν σε 1500 έως 2000 κατοίκους. Κοινώνισσα - Τα ναυπηγεία των Σουρμένων του Πόντου
