Τα χωριά της Ματσούκας του Πόντου μέσα από τον ποιητικό λόγο του χωρίου Καπίκιοϊ

Αβραμάντης,αλωνάκια,ξηρολίμνη,κοζάνης,χωρία,ματσούκα,καπήκιοϊ,γαλλίανα,κοσμά,σπέλια,χορτοκόπι,παπάρζα,χαψίκιοϊ,κουνάκα,χαμουρή,σάντα,άγουρσα,λαραχανή,κουσπιδή,λιβερά,τζεβιζλούκΉταν κάτι συνηθισμένο στα χωριά του Πόντου να περιγράφουν με στίχους πάντοτε με σατυρική διάθεση τις ιδιότητες προσώπων και πραγμάτων.
Δείγματα αυτού του είδους της λαϊκής μούσας, μας έστειλε και ο φίλος κ Ι. Αβραμάντης όπως τα άκουσε από τον πρεσβύτη κ. Νικ. Βασιλειάδη, Καπηκιοέτεν στην καταγωγή, διαμένων τώρα στα Αλωνάκια Ξηρολίμνης Κοζάνης τα οποία δημοσιεύουμε παρακάτω :
Στο τέλος των στίχων αυτών που μας πληροφορούν πιο προϊόν παρήγετο κατεξοχήν σε κάθε χωριό, παραθέτει ακόμη τέσσερις με άλλη υπόθεση με την επιγραφή «θρύλος».

Print

Η Χάρσ̌ερα της Χαλδίας του Πόντου

χάρσ̌ερα,τραπεζούντα,ερζερούμ,κάνεως,ποταμού,χατσάντων,καλτάντων,ζεϊνεπέντων,τσαπαϊλάντων,γοδονάντων,ρωμανάντων,κρυπτοχριστιανοί,οσμαναγάντων,καλτάντων,διακονάντ,γαληνάντ,καλτάντ,δυναστεία,κομνηνών,κομονόσταφος διάκονα,ομάλια,Η Χάρσ̌ερα βρίσκεται στην αριστερή όχθη του ποταμού Κάνεως, στη δημόσια οδό Τραπεζούντας - Ερζερούμ και απέχει μία ώρα από την Αργυρούπολη. Πριν την ανταλλαγή των πληθυσμών αριθμούσε 70 οικογένειες ήτοι περί τους 350 κατοίκους. Ήταν ένα αμιγώς ελληνικό κεφαλοχώρι. Πέριξ της Χάρ̌σερας και εκατέρωθεν αλλά και στην αντίπερα όχθη του Κάνεως βρίσκονταν οχτώ ενορίες με ξεχωριστό όνομα η κάθε μία.
1. Η Διάκονα με 250 κατοίκους, αμιγώς ελληνική, όπου διατηρούσαν επτατάξια Σχολή με 4 διδασκάλους και ναό προς τιμή του Αγίου Κωνσταντίνου.

Print

Τα Φυτίανα ή Φιτιανάντων της Χαλδίας του Πόντου

φυτίανα,χαλδία,αργυρούπολη, κιμισχανά,πόντου,παναγία,γουμερά,ευθύμιος,φυτιάνων, αρχιμεταλλουργοί,άρδασσα, τσίτε,τσίτη,βασίλειος,ακεψιμάς,λάζαρος,περιστερεώτης,λάζαρος,σκρίβας,ιγνάτιος,χαλδίας,σαραχίτες,σαρασίτες,σκριβαίοι,βαρτιγιαννάντ,χατζηακεψιμάΚατά τον Γεώργιο Κάνιν, από την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους 1204 μέχρι του 1924 πέντε μετακινήσεις απ τα παράλια προς τα μεσόγεια έλαβαν χώρα από τις οποίες η μεγαλύτερη είναι του 1665, όταν στην Τραπεζούντα οι τούρκοι κατέλαβαν τον ναό του Αγίου Φιλίππου και το 1685, όταν τούρκεψε η περιφέρεια του Όφη και ο επίσκοπος της Αλέξανδρος εξώμοσε και μετατρέποντας το όνομα του σε Σκεντέρ, διορίστηκε διοικητής Τραπεζούντος. Εκείνη την εποχή πολλά χωριά της Χαλδίας εποικίστηκαν από κατοίκους-φυγάδες των παραλίων χωριών. Αναφέρω μερικά ονόματα επιφανών οικογενειών του χωρίου Φιτιανάντων Χαλδίας Πόντου :
Σαραχίτες ή Σαρασίτες
Σκριβαίοι
Βαρτιγιαννάντ
Χατζηακεψιμά

Print

Η Χαβίανα της Χαλδίας του Πόντου

χαβίανα,χαλδία,αργυρούπολη,κιμισχανά,πόντου,παναγία,γουμερά,κλαδάς,πουταχίδης,σίλβεστρος,ευθύμιος,φυτιάνων,αρχιμεταλλουργοί,άρδασσα,τσίτε,τσίτηΗ Χαβίανα ήταν μεγάλο κεφαλοχώρι. Γενέτειρα του Σωκράτους Κλαδά- Πουταχίδη, συγγραφέως του βιβλίου “Η Εν Χαλδία Του Πόντου Ιερά Μονή Παναγία Γουμερά ”
Οι κάτοικοι της Χαβίανας διακρίνονταν για τη φιλομουσία τους αλλά και για το σκωπτικό τους πνεύμα.
Ο διάσημος γερμανός ζωγράφος και χαρτογράφος Ερ. Κίπερτ 1818-1899 περιηγητής της Μικράς Ασίας και συντάκτης πολλών βασικών χαρτών Ελλάδος και Ανατολής, αναφέρει σε μία μελέτη του για το περιοδικό Zeitschrift der gesellschaft fuv Erdkunde zu Berlin (1890), για τη διάδοση της Ελληνικής γλώσσας στην περιοχή του Πόντου, ότι η Χαβίανα είχε 100 Ελληνικές οικογένειες και έναν από τους μεγαλύτερους Ελληνικούς οικισμούς.

Print

Δανείαχα, Θανασίτικα, Βυζέριξα & Ποπάρζα της περιφέρειας Ματσούκας του Πόντου

Μήλ,κουσερά,χορτοκόπι,δανείαχας,παρχάρι,καγκελλορρύμ,παλαμασών,ματσούκα,λέοντος,καβασίτες,ζαροκίλλης,κρύον,πεγάδ,ντεβόρ,χαψά,λαλών,βατέν,σάββογλη,μέξυλα,ματζούκα,τζεβιζλούκ,μουλάκα,σαντουρμά,δανειχώτες,σκιούρταν,ζώζεναν,κρώμνη,ποπάρζα,θανασίτικα,βυζέριξανΠροχωρώντας απ’ το Τζεβιζλούκ απ’ την δημόσια οδό και έχοντας στα δεξιά μας το χωρίον Χαβά και αριστερά τις υπώρειες του χωρίου Χορτοκόπ σε απόσταση μισής ώρας εγγίζουμε την περιφέρεια της Δανείαχας η οποία βρίσκεται ανάμεσα στα ποτάμια Ματζούκας και Μουλάκας. Απ’ τα Μέξυλα ανεβαίνουμε στο χωριό και συναντάμε το ιστορικό σπίτι του Σάββογλη ανάμεσα σε καρποφόρα δέντρα. Ο Σάββογλης προσέφερε μέγιστες υπηρεσίες σε ολόκληρη την Ματζούκα της οποίας υπήρξε σωτήρας και στα βαθιά του γεράματα επέστρεψε στο σπίτι του στην Κωνσταντινούπολη όπου και απέθανε. Περί αυτού έγραψαν οι : Πανάρετος Τοπαλίδης & Ιωάννης Κιουρτζίδης απ΄την Πτολεμαϊδα. Τελευταίος απόγονος του Σαββόγλη είναι ο νυν εν Θεσσαλονίκη διαμένων Ιωάννης Σαββουλίδης.
Μήλ, κουσερά, χορτοκόπι, δανείαχας, παρχάρι, καγκελλορρύμ, παλαμασών, ματσούκα, λέοντος, καβασίτες, ζαροκίλλης, κρύον, πεγάδ, ντεβόρ, χαψά, λαλών, βατέν, σάββογλη, μέξυλα, ματζούκα, τζεβιζλούκ, μουλάκα, σαντουρμά, δανειχώτες, σκιούρταν, ζώζεναν, κρώμνη, ποπάρζα, θανασίτικα, βυζέριξαν, πανάρετος, τοπαλίδηςΣε απόσταση 15 λεπτών ανηφορικού δρόμου φτάνει κανείς στο κέντρο της Δανείαχας. Η Δανείαχα υπήρξε θέρετρο παραθερισμού ακόμη και αυτών των Κομνηνών καθώς εκατέρωθεν αυτής υπάρχουν τα πανάρχαια κάστρα χτισμένα σε ύψος περί τα 20 μέτρα πάνω σε απόκρημνα βράχια των οποίων η είσοδος σήμερα είναι αδύνατη καθώς τα μονοπάτια έχουν καταστραφεί απ΄τις βροχές και την πάροδο των αιώνων. Οι παλιοί λέγουν ότι το όνομα Δανείαχα το έλαβε εκ των παλαιών πλουσίων κατοίκων και τραπεζιτών τρόπον τινά της περιφέρειας οι οποίοι δάνειζαν στους περίοικους.

Print

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ