Το χωρίον Βαρενού της Χαλδίας του Πόντου

χαλδία,βαρενού,αργυρούπολη,κιμισχανά,κουλάτγτάγ,γκιουμουσχανέ,γιαγλίντερέ,κρώμνη,ίμερα,βαρζουούμ,ποντιακή,ιστορία,λαογραφίαΣύντομο περιγραφικό σημείωμα κ.Κυριάκου Σουμελίδου εκ Ξηρολίμνης για την ιστορία του χωρίου Βαρενού της Χαλδίας (Αργυρούπολης του Πόντου) αλλά και των κατοίκων του.

Το χωρίον Βαρενού βρισκόταν στους πρόποδες του όρους Κουλάτ-Δάγ και πλησίον του ποταμού Γιαγλή-Δερέ, επι του Κορκοντίλου. Διοικητικά ανήκε στην υποδιοίκηση Αργυρουπόλεως απ' την οποία επείχε τέσσερις ώρες. Ο πληθυσμός του χωρίου Βαρενού ανήρχετο στους διακόσιους ογδόντα με τριακόσιους κατοίκους, ήτοι ογδόντα περίπου οικογένειες. Στη Βαρενού υπήρχαν πολλές εκκλησίες (ναοί) εκ των οποίων οι σπουδαιότεροι ήταν : του Αγίου Νικολάου και των Τριών Ιεραρχών επι του Κορκοντίλου. Είναι άγνωστο γιατί ονομάστηκε Κορκόντιλος η ομαλή λωρίδα στην οποία έκειτο όλο το χωρίο και η οποία εκτεινόταν και πέρα απ' τις οικίες προς τους κήπους.
Είχε ωραία σχολή η οποία ανεγέρθη με έξοδα του μεγάλου ευεργέτη της Βαρενού κ Ευσταθίου ΧατζηΠαναγιώτου Σαραντίδου.
χαλδία,βαρενού,αργυρούπολη,κιμισχανά,κουλάτγτάγ,γκιουμουσχανέ,γιαγλίντερέ,κρώμνη,ίμερα,βαρζουούμ,ποντιακή,ιστορία,λαογραφίαΗ Βαρενού υπήρξε πατρίδα πολλών αρχιερέων και ιερέων ως και πολλών διανοούμενων. Απ' τη Βαρενού κατήγετο ο Μητροπολίτης Χαλδίας Γερβάσιος Σουμελίδης ο οποίος εκοιμήθη τον Μάρτιο του 1904 στην Αργυρούπολη,ο οποίος επί μακρόν ποίμανε την επαρχία 1863-1904. Επίσης εκ Βαρενού ήταν ο μετά τον Γερβάσιον Σουμελίδην αναλαβών Μητροπολίτης Χαλδίας Λαυρέντιος Παπαδόπουλος 1904-1922 ο οποίος μετά τη περιβόητη ανταλλαγή των πληθυσμών τοποθετήθηκε στην Ιερά Μητρόπολη Δράμας και τελικώς αποβίωσε το 1928. Ομοίως και ο μητροπολίτης Γρεβενών Γερβάσιος Σουμελίδης ο β' ανεψιός του πρώτου, αρχικώς Κολωνίας και μετέπειτα Νικαίας και Γρεβενών ο οποίος εκοιμήθη το 1943. Επίσης, ο Γερβάσιος Σαρασίτης, αρχικώς Ροδοπόλεως 1903-1906, μετέπειτα Κορυτσάς και Αλεξανδρουπόλεως. Εκοιμήθη τον Μάϊο του 1934.

Εκ των ιερέων είναι ο Αθανάσιος Σουμελίδης Οικονόμος εις την Ιερά Μητρόπολη Χαλδίας κατ' αρχάς και αργότερα ηγούμενος της Ιεράς Βασιλικής Πατριαρχικής και Σταυροπηγιακής Μονής της Παναγίας Σουμελά, ο οποίος εκοιμήθη το 1924 στην Καλαμαριά Θεσσαλονίκης. Επίσης ο Θεόδωρος Παπαδόπουλος Οικονόμος, αδελφός του μητροπολίτη Λαυρεντίου. Εκ Βαρενού είχαν καταγωγή και οι γιατροί Αλκιβιάδης Σουμελίδης και Ανέστης Χαριτάντης (Παπαδόπουλος).

Δείτε το βίντεο μας για το χωρίον Βαρενού της Χαλδίας του Πόντου

Ατά Παζάρ - Νικομήδειας Πόντου

ατάπαζαρ,νικομήδεια,καράσου,κιρασλί,Κεστανέμπουνάρ,Καράμπελίτ,Τσοπάνγιατάκ,Κουρούτερε,Πάραλη,ΓενήΝτάγ,Αρτίζπελη,Γιασλίκεσκίτ,Σούπατακ,Κουρούμεσε,Τσαλτάβαζ,ΆχταςΤο Ατά Παζάρ ήταν επαρχία της Νικομήδειας της Μικράς Ασίας. Τα Ελληνικά χωριά που κατοικήθηκαν από Ελληνοπόντιους ήταν τα : Κεστανέ μπουνάρ , Κιραζλή, Καρά μπελίτ, δύο χωριά με την ονομασία Τσοπάν γιατάκ, Κουρούτερε, Πάραλη, δύο χωριά με την ονομασία Γενή Ντάγ, Αρτίζπελη, Γιασ̆λίκεσκίτ, Σούπατακ, Κουρούμεσε, Τσ̆αλτάβαζ και Άχτας. Αυτά τα χωριά αποτελούσαν την επαρχία του Ατά Παζάρ που ονομαζόταν Καράσου. Αρκετοί Έλληνες Πόντιοι κάτοικοι αυτών των χωριών μετακινήθηκαν και εγκαταστάθηκαν στην περιοχή μεταξύ Προύσας και Νικομήδειας. Ο συνολικός Ελληνικός Ποντιακός πληθυσμός της Νικομήδειας πρίν την ανταλλαγή ανερχόταν σε 15.000 ψυχές. Ο υπόλοιπος Ελληνικός πληθυσμός στην περιοχή ανερχόταν στις 70.000 ψυχές επι συνόλου κατοίκων 400.000.

Δείτε το βίντεο για την ιστορία του Ατά Παζάρ και των ανθρώπων του

Άντα - Σάντα, Ετυμολογική προσέγγιση και ανάλυση της λέξεως Σαντά του Πόντου

άντα,σάντα,σαντά,επτάκωμος,πόλεις,πόντου,ποντιακή,εστία,ζουρνατσάντων,τσακαλάντων,πιστοφάντωνΕίναι πολλάκις δύσκολον αλλά και ευχάριστον συνάμα το έργον της ευρέσεως του ετύμου μιας λέξεως, διότι ως γνωστόν η ομίχλη του παρελθόντος ενίοτε δυσκόλως παραμερίζεται, αλλά αποδίδει ωσαύτως καρπούς ικανοποιήσεως στον γράφοντα αλλά και λίαν ευχαρίστους δια το όλον πόνημα ης περισυλλογής του λαογραφικού, γλωσσολογικού κλπ υλικού της όντως κιβωτού της αρχαιότητος, Ποντιακής γλώσσης, η οποία προστάζει τον καθένα να συνεισφέρει ότι δύναται προς Δόξαν της προσφιλούς μας Πατρίδος.

Ο κύριος Ευγένιος Δρεπανίδης καθηγητής ιστορικός της φιλολογίας στην Αλεξανδρούπολη ερεύνησε πολύ για την προέλευση του ετύμου της λέξεως Σάντα.Μας δίνει λοιπόν τη δική του ερμηνεία η οποία παρουσιάστηκε στην 76η έκδοση του περιοδικού Ποντιακής Εστίας το έτος 1956. Στο παρελθόν στην στατιστική της Σάντας του Χειμωνίδη γράφτηκε ότι η λέξη "Σάντα" είναι πιθανό να έχει σχέση με το λατινικό Santa = Αγία ή με το σανδάλι ή σαντάλ' ή με το επίρρημα Άντα. Σύμφωνα με τον κύριο Δρεπανίδη διαφαίνεται καθαρώς η λύση στο παραπάνω ερώτημα με τη χρήση του συνθετικού επιρρήματος -άντα- .

Η ακουστική εντύπωση στην εκφορά των τριών λέξεων : "Εις τα άναντα" ως μίας με συγκοπή του άρθρου (τα) όπως συμβαίνει στη λέξη αμφιφορεύς=αμφορεύς διότι επαναλαμβάνεται το "τα" στο τέλος, έμεινε με υπονοούμενη τη λέξη : Χωρία , το εις άναντα.

Δείτε το σχετικό βίντεο για την Ετυμολογική προσέγγιση και ανάλυση της λέξεως "Σάντα".

Άκ Δάγ Μαδέν, Ιστορική γεωγραφική λαογραφική και εθνική αναφορά

άγκυρα,κασαμπάς,ακντάγματενί,μεταλλείο,σαμψούντα,αμισός,σεβάστεια,καράπιρ,απτουρραχμανλή,κουλλούκ,χάλκατζη,σαχνάδερεσί,παγτζατάκ,κηλλήπουνάρ,τοκούζ, ποζχιουγιούκ,εβτζή,ακτας,τσικρικτζή,τατδερεσί,ελμαλί,κιολί,σεκίκασί,κουσκαγιά,κέισερι,κούρτενι,τεκκέ,κιουνεγί,γετίσεχερλί,κατηκισλά,χοπούτς,άταλα,καρατζά,βιράν,τσάχαλη,όλουτζα,λευκά,όρη,ίρις,ποταμόςΣτο απώτατο ανατολικό σημείο του Νομού Άγκυρας έκειτο ο κασαμπάς (επαρχία) Ακ Ντάγ Ματενί αποτελούμενος από 180 χωριά. Είχε την έδρα του στο Μεταλλείο Ακ Δαγ Μαδέν, πόλη που απείχε 300 χλμ ανατολικά απ την Άγκυρα, περίπου 200 χλμ νοτιοανατολικά της Σαμψούντας και περίπου 100 χλμ δυτικά της Σεβάστειας.

Βρίσκεται στις υπώρειες του Ακ Ντάγ (Λευκού όρους) και εκτείνεται αμφιθεατρικά παρα τον Ίρι ποταμό. Στα νοτιοανατολικά της πόλεως υψώνεται επιβλητικά ο κατάφυτος από δρύς και πεύκα, λόφος του Αγίου Γεωργίου όπου ανεγέρθη και ομώνυμο παρεκκλήσιο.
Οι Ματεντζήδες της Αργυρούπολης μετά τη στείρευση των εκεί μεταλλείων, διασκορπίστηκαν στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας προς ανεύρεση και εκμετάλλευση άλλων μεταλλείων.
Ομάδα Κιμισχαναλήδων Ματεντζήδων κατοίκησε την περιοχή του Ακ Δάγ ανατολικά του χωριού Κούνεϊλη. Το υγιεινό κλίμα του τόπου προσέλκυσε πολλούς Έλληνες, Αρμένιους και Τούρκους απ τα γύρω μέρη. Σε σημείον ώστε σε λίγο χρονικό διάστημα ο τόπος να αριθμεί 10.000 κατοίκους και πλέον από τους οποίους οι περισσότεροι ήσαν Έλληνες.
Η αλματώδης αυτή πρόοδος προκάλεσε και προσέλκυσε την προσοχή του κράτους το οποίο μετέφερε την έδρα υποδιοίκηση (Καϊμακάμης) απ την Καρά-Μαγρά στο Ακ Δάγ. Επίσης συστάθηκε Ειρηνοδικείο και Πταισματοδικείο, αλλά και όλες οι υπόλοιπες κρατικές υπηρεσίες.

Δείτε το βίντεο για το Άκ Δάγ Μαδέν

Δείτε το βίντεο για το Ακ Δάγ Μαδέν και τα πέριξ αυτού Ελληνικά Χωρία

Το χωρίον Αγορέν - Γενή Χάν (Γιλτής) της Σεβάστειας του Πόντου

αγορέν,γενληχαλ,γιλτής,σεβάστεια,πόντου,χωριά,πόλεις,ιστορία,πόντου,τοξιδέων,τοξάν,μαχαλά,ιντζιαδέοι,ιντσάν,ερυθρουπόλεων,τσακαλιδέων,τσακαλάΑγορέν – Γενή Χάν (Γιλτής)  Αγορέν ή Άκ Βηράν-Akören 

Το Αγορέν, χωριό αμιγώς Ελληνικό με 80 οικογένειες βρισκόταν στην επαρχία Γενή Χάν του νομού Σεβάστειας. Είχε μια εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, δύο παρεκκλήσια της Ζωοδόχου Πηγής και της Αναλήψεως του Σωτήρος Χριστού, καθώς και ένα ελληνικό σχολείο με 40 μαθητές και έναν καλόγερο για δάσκαλο. Το χωριό ήταν χωρισμένο σε 4 μαχαλάδες : Των Τοξιδέων Τοξάν Μαχαλά - Των Ιντζιαδέων Ιντσάν Μαχαλά - Ερυθρουπόλεων και Τσακαλιδέων Τσακαλά Μαχαλά. Προύχοντες του χωριού ήταν ο Τοξίδης Παναγιώτης και ο Αυκατούρ Παναγιώτης. Οι κάτοικοι βιοπορίζονταν από τη γεωργία και την κτηνοτροφία, οι ιδιοκτησίες δεν ήταν αρκετά μεγάλες, γύρω στα 100 στρέμματα κατά μέσο όρο ενώ τα ζώα που έκτρεφαν ήταν αρκετά. Κατά μέσο όρο κάθε οικογένεια είχε 15 μεγάλα ζώα (αγελάδες κτλ) και γύρω στα 50 μικρά (αιγοπρόβατα). Οι βοσκές του χωριού καταλάμβαναν έκταση 2000 στρεμμάτων. Υπήρχε κι ένα πολύ ψηλό βουνό που το έλεγαν Τσάπισλη. Παρά την καλή κατάσταση των αγροτών αρκετοί εξ αυτών προτιμούσαν να φεύγουν στη Σαμψούντα και την Πάφρα και να εργάζονται εκεί σε διάφορες χειρονακτικές εργασίες. Στο χωριό υπήρχε επίσης ένα κάστρο που το έλεγαν Πέτρα.

Δείτε το βίντεο για το Αγορέν - Γενή Χάν της Σεβάστειας του Πόντου

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ